Μια σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη στην Αίγυπτο έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι στο παζλ της ιστορίας της Μεσογείου. Οι πρόσφατες ανασκαφές στην περιοχή του Δέλτα του Νείλου φέρνουν στο φως άγνωστες πτυχές της καθημερινής ζωής και της κοινωνικής οργάνωσης των περασμένων αιώνων.
Συγκεκριμένα, η νέα αυτή ανακάλυψη στην αρχαιολογική θέση Τελ Νάσερ ρίχνει νέο φως στην ανθρώπινη παρουσία και την αρχιτεκτονική εξέλιξη στην περιοχή του ανατολικού Δέλτα, κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο.
Κατά την πρώτη της ανασκαφική περίοδο στην περιοχή, η αρχαιολογική αποστολή του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων έφερε στο φως ένα εντυπωσιακό, ολοκληρωμένο συγκρότημα λουτρικών εγκαταστάσεων, το οποίο χρονολογείται στην πτολεμαϊκή και ρωμαϊκή εποχή.
Νέο φως στην ανθρώπινη παρουσία και την αρχιτεκτονική εξέλιξη στην περιοχή του ανατολικού Δέλτα, κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, ρίχνει η πρόσφατη ανακάλυψη στην αρχαιολογική θέση Τελ Νάσερ.
Κατά την πρώτη της ανασκαφική περίοδο στην περιοχή, η αρχαιολογική αποστολή του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων έφερε στο φως ένα εντυπωσιακό, ολοκληρωμένο συγκρότημα λουτρικών εγκαταστάσεων (βαλανείο), το οποίο χρονολογείται στην πτολεμαϊκή και ρωμαϊκή εποχή.
Σημαντικά ευρήματα σε μια ανεξερεύνητη περιοχή
Η αρχαιολογική θέση βρίσκεται περίπου 40 χιλιόμετρα νότια της πόλης του Πορτ Σαΐντ, 35 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης Αλ Καντάρα Ουέστ και 1,5 χιλιόμετρο βόρεια του Καναλιού Αλ Σαλάμ, σε μια τοποθεσία που παρέμενε συστηματικά ανεξερεύνητη μέχρι σήμερα.
Ο Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Σερίφ Φατχί, αξιολόγησε θετικά τα αποτελέσματα της αρχαιολογικής ομάδας, τονίζοντας ότι το εύρημα αυτό συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση των οικιστικών προτύπων, της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής και των υποδομών δημόσιας ωφέλειας στο ανατολικό Δέλτα κατά την πτολεμαϊκή και ρωμαϊκή περίοδο.
Ο επικεφαλής του Υπουργείου Τουρισμού και Αρχαιοτήτων τόνισε ότι η ανακάλυψη αναδεικνύει τις αρχαιολογικές προοπτικές της περιοχής του Πορτ Σαΐντ, μιας έκτασης που, κατά τη γνώμη του, αξίζει πιο εντατική και συστηματική ερευνητική προσοχή.
Ο Χισάμ Αλ-Λίθι, Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, εξήγησε ότι οι προκαταρκτικές αναλύσεις των στρωματογραφικών ακολουθιών και των υλικών που εντοπίστηκαν κατά την ανασκαφή αποκάλυψαν μια διαδοχή φάσεων κατοίκησης στη θέση.
Οι τρεις πυλώνες της επιστημονικής σημασίας των ευρημάτων
Το αρχαιότερο τεκμηριωμένο στρώμα αντιστοιχεί σε μια περίοδο πριν από την πτολεμαϊκή δυναστεία, η οποία τοποθετείται στη μετάβαση μεταξύ του ύστερου 4ου και των αρχών του 3ου αιώνα π.Χ., όπως αποδεικνύεται από την παρουσία κυπριακών κεραμικών και ελληνικών αμφορέων που μαρτυρούν την ύπαρξη ενός οικισμού προγενέστερου της κατασκευής του συγκροτήματος των λουτρών.
Τα επάλληλα στρωματογραφικά επίπεδα υποδηλώνουν, σύμφωνα με τον Αλ-Λίθι, μια φάση πτολεμαϊκής κατοίκησης που αναπτύχθηκε κατά τον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ., η οποία τεκμηριώνεται μέσα από ένα σύνολο σφραγισμάτων σε αμφορείς από τη Ρόδο και διαφόρων ειδών κεραμική, τόσο εγχώριας παραγωγής όσο και εισαγόμενη.
Η επιστημονική σημασία αυτής της ανακάλυψης έγκειται, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, σε τρεις βασικές πτυχές.
Πρώτον, αποτελεί την πρώτη συστηματική τεκμηρίωση ενός ολοκληρωμένου θερμικού συγκροτήματος στο Τελ Νάσερ.
Δεύτερον, επιβεβαιώνει την ύπαρξη κατοίκησης στη θέση, η οποία προηγείται της πτολεμαϊκής περιόδου.
Τέλος, αποδεικνύει τη συνεχή χρήση του συγκροτήματος με αρχιτεκτονικές τροποποιήσεις κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, αναδεικνύοντας τη διαχρονικότητα της λειτουργίας και της σημασίας του.
Το ανασκαμμένο συγκρότημα προσφέρει επίσης ένα πλήρες μοντέλο υδραυλικής μηχανικής στο ανατολικό Δέλτα και παρουσιάζει ομοιότητες με άλλα ελληνιστικά λουτρά που έχουν τεκμηριωθεί στην Αίγυπτο, συμπεριλαμβανομένου αυτού που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στο Τελ Αλ-Χιρ, στο βόρειο Σινά.
Ωστόσο, το συγκρότημα στο Τελ Νάσερ ξεχωρίζει λόγω της ύπαρξης μιας ιδιωτικής λουτρικής μονάδας δίπλα στη δημόσια, καθώς και για το ολοκληρωμένο σύστημα υδροδότησης και αποχέτευσης.
Ο Μοχάμεντ Άμπντελ Μπάντι, επικεφαλής της ανασκαφής, περιέγραψε αναλυτικά τη δομή του συγκροτήματος που ανακαλύφθηκε, το οποίο περιλαμβάνει μια ιδιωτική και ένα δημόσιο συγκρότημα λουτρών, πέρα από το προαναφερθέν ολοκληρωμένο υδραυλικό σύστημα.
Η ιδιωτική μονάδα διαθέτει μια κυκλική δεξαμενή με διάμετρο περίπου 2,5 μέτρων, κατασκευασμένη από οπτόπλινθους (ψημένα τούβλα) και επενδυμένη στους τοίχους της με ροζ κονίαμα, το οποίο λειτουργούσε ως φράγμα υγρασίας.
Η αρχιτεκτονική δομή και η διαχρονική λειτουργία των λουτρών
Η δομή αυτή συμπληρώνεται από δύο οβάλ ποδόλουτρα και ένα δίκτυο αποχέτευσης που αποτελείται από επιμήκη κανάλια.
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης ένα χαμηλό κτίσμα το οποίο, σύμφωνα με τις πρώτες υποθέσεις, ενδέχεται να σχετίζεται με το σύστημα θέρμανσης του νερού.
Ο Άμπντελ Μπάντι επεσήμανε ότι το λουτρικό συγκρότημα ανεγέρθηκε πιθανότατα στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. και παρέμεινε σε χρήση κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, μια εποχή κατά την οποία εισήχθησαν διάφορες τροποποιήσεις στις δομές, διατηρώντας ωστόσο την αρχική τους λειτουργία ως εγκατάσταση λουτρών μέχρι τον 2ο αιώνα μ.Χ.
Η χρονολόγηση αυτή υποστηρίζεται από τα κεραμικά υλικά που εντοπίστηκαν, ιδιαίτερα από λυχνάρια, επιτραπέζια σκεύη και πιάτα.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι σε μια μεταγενέστερη φάση της ρωμαϊκής περιόδου, ορισμένοι χώροι του συγκροτήματος άλλαξαν χρήση και μετατράπηκαν σε αποθήκες, όπως υποδηλώνουν οι αμφορείς από τη Γάζα που τεκμηριώθηκαν στη θέση.
Ο τομέας που προοριζόταν για τα δημόσια λουτρά αποτελείται από δύο κυκλικές αίθουσες, με διάμετρο περίπου πέντε μέτρων η καθεμία. Στην πρώτη από αυτές τις αίθουσες έχουν τεκμηριωθεί πέντε μονάδες ποδόλουτρων, τρεις από τις οποίες είναι καλά διατηρημένες.
Κάθε μία από αυτές τις μονάδες διαθέτει πλάτη (ερεισίνωτο), πλευρικά στηρίγματα για τα χέρια (μπράτσα) και μια κυκλική κοιλότητα για τα πόδια.
Το προηγμένο υδραυλικό δίκτυο και τα θαμμένα οικιστικά κατάλοιπα
Ο χώρος περιλαμβάνει επίσης τρεις ορθογώνιες λεκάνες, μια ημικυκλική κατασκευή για τη συλλογή και διανομή του νερού, καθώς και δάπεδο κατασκευασμένο από αντιολισθητικό υδραυλικό κονίαμα με άνοιγμα αποστράγγισης συνδεδεμένο με το εσωτερικό αποχετευτικό δίκτυο.
Ο Χάλεντ Φαρίντ, διευθυντής της αρχαιολογικής περιοχής του Πορτ Σαΐντ και επικεφαλής της αποστολής, παρείχε πρόσθετες πληροφορίες για το υδραυλικό σύστημα που εντοπίστηκε.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ένα πλήρες δίκτυο που περιλαμβάνει έναν κύριο αγωγό υδροδότησης, κατασκευασμένο από οπτόπλινθους και μήκους σχεδόν έξι μέτρων, ο οποίος είναι υπερυψωμένος από το επίπεδο του εδάφους για την προστασία του νερού κατά τη μεταφορά.
Τμήμα αυτού του αγωγού καλύπτεται από έναν πλίνθινο θόλο.
Το σύστημα συμπληρώνεται από ένα ολοκληρωμένο δίκτυο αποχέτευσης και έναν πλίνθινο τοίχο που εκτείνεται κάτω από το επίπεδο του καναλιού.
Οι αρχαιολογικές εργασίες εντόπισαν επίσης ένα παλαιότερο κανάλι κάτω από την τρέχουσα δομή υδροδότησης, καθώς και υπολείμματα τοίχων που αντιστοιχούν σε οικιακά κτίρια θαμμένα κάτω από τα στρωματογραφικά ιζήματα, επιβεβαιώνοντας την ύπαρξη προγενέστερων κατασκευαστικών φάσεων στην τοποθεσία.
