Η αντιπαράθεση μεταξύ των ΗΠΑ και της Κούβας εισέρχεται σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη φάση, με την Ουάσινγκτον να εξετάζει πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης και την Αβάνα να προειδοποιεί για ολοκληρωτικό πόλεμο.
Η πρόσφατη ποινική δίωξη κατά του Ραούλ Κάστρο για ένα αιματηρο περιστατικό του 1996, φαίνεται πως αποτελεί τη θρυαλλίδα που απειλεί να τινάξει στον αέρα κάθε διπλωματικό δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, την ώρα που οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών αναλύουν ήδη τα πιθανά αντίποινα της κομμουνιστικής κυβέρνησης, ανασύροντας μνήμες του Ψυχρού Πολέμου στην «πίσω αυλή» των ΗΠΑ.
Η δίωξη του Κάστρο και το τελεσίγραφο Τραμπ
Το υπουργείο Δικαιοσύνης (DoJ) των ΗΠΑ αποσφράγισε το κατηγορητήριο εναντίον του 94χρονου πρώην προέδρου της Κούβας, Ραούλ Κάστρο, κατηγορώντας τον για τον φόνο των επιβαινόντων σε δύο αεροσκάφη που κατέρριψε ο στρατός της Κούβας το 1996, τα οποία ανήκαν στην οργάνωση «Αδέλφια για τη Διάσωση» και είχαν ρίξει αντικυβερνητικά φυλλάδια πάνω από την Αβάνα.
Η κίνηση αυτή συνοδεύτηκε από ένα βίντεο στα ισπανικά του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος επιτέθηκε στο καθεστώς και πρόσφερε στους Κουβανούς μια «νέα σχέση» με την κυβέρνηση Τραμπ, κατηγορώντας την Αβάνα για τις ελλείψεις καυσίμων και τροφίμων και στοχοποιώντας τη GAESA – τον επιχειρηματικό όμιλο του κουβανικού στρατού που ελέγχει την οικονομία.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις στη GAESA, καθώς και σε στρατιωτικούς και πράκτορες της Κούβας.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Μπέρνι Μορένο, συνδέοντας τις εξελίξεις με την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα τον περασμένο Ιανουάριο, δήλωσε σε εκδήλωση του The Atlantic Council: «Οι Κουβανοί έχουν σημειώσει απίστευτη επιτυχία σε όλο τον κόσμο, εκτός από την Κούβα, και αυτό πρέπει να αλλάξει. Και νομίζω ότι μπορεί να αλλάξει».
«Η Βενεζουέλα επέτρεπε στο κουβανικό καθεστώς να σπέρνει το χάος σε όλη τη Λατινική Αμερική. Αν αυτό τελειώσει, η Βενεζουέλα βρίσκεται σε καλό δρόμο, και αν έχουμε ένα καλό αποτέλεσμα στην Κολομβία, θα έχουμε μια αναγέννηση για τη Λατινική Αμερική που έχει καθυστερήσει προ πολλού».
Ωστόσο, για τους υποστηρικτές της επανάστασης στο νησί, δεν υπάρχει καμία πιθανότητα ο Κάστρο να οδηγηθεί σε δικαστήριο του Μαϊάμι, με τις κουβανικές αρχές να επιμένουν ότι έχουν το δικαίωμα να υπερασπιστούν την εθνική τους κυριαρχία.
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ρωτήθηκε από δημοσιογράφους αν θα υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση με την Κούβα μετά τη δίωξη του Κάστρο, απάντησε: «Όχι, δεν θα υπάρξει κλιμάκωση. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να υπάρξει».
Στρατιωτικά σχέδια και η απειλή των drones
Παρά τη δήλωση Τραμπ, το CBS News αποκάλυψε ότι η κοινότητα πληροφοριών των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου του Πενταγώνου και της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας (DIA), έχει αρχίσει να αναλύει πώς θα αντιδρούσε η Κούβα σε μια αμερικανική στρατιωτική επίθεση.
Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν υπό καθεστώς ανωνυμίας ότι η προετοιμασία στρατιωτικών επιλογών για τον πρόεδρο Τραμπ έχει ήδη ξεκινήσει.
Η Κούβα από την πλευρά της προετοιμάζεται να αμυνθεί.
Ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντιας-Κανέλ αρνήθηκε ότι η χώρα του αποτελεί στρατιωτική απειλή για τις ΗΠΑ, αλλά προειδοποίησε ότι «ένα λουτρό αίματος» περιμένει οποιαδήποτε δύναμη εισβολής.
Η ανησυχία της Ουάσινγκτον εντείνεται καθώς η Κούβα φαίρεται (σύμφωνα με το Axios) ότι απέκτησε περισσότερα από 300 στρατιωτικά drones αγνώστου προελεύσεως.
Σύμφωνα με πληροφορίες του CBS, η Αβάνα έχει συζητήσει σχέδια χρήσης τους για να πλήξει την αμερικανική στρατιωτική βάση στο Γκουαντάναμο σε περίπτωση έναρξης εχθροπραξιών.
Το μυστικό ταξίδι της CIA και το ρωσικό πετρέλαιο
Στο διπλωματικό παρασκήνιο, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, πραγματοποίησε μυστικό ταξίδι στην Κούβα, όπου συνάντησε αξιωματούχους των πληροφοριών και τον Ραούλ Γκιγιέρμο «Ραουλίτο» Ροντρίγκες Κάστρο, εγγονό του Ραούλ Κάστρο.
Σύμφωνα με στέλεχος της CIA, ο Ράτκλιφ μετέφερε ένα ξεκάθαρο μήνυμα.
Η κυβέρνηση Τραμπ προσφέρει «μια γνήσια ευκαιρία για συνεργασία» και μια ευκαιρία να σταθεροποιηθεί η προβληματική οικονομία της Κούβας, προειδοποιώντας παράλληλα ότι η ευκαιρία αυτή εξαρτάται από το αν η Κούβα θα διακόψει τους δεσμούς της με τους αντιπάλους των ΗΠΑ: τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν.
Ο Ράτκλιφ δήλωσε επίσης ότι η προσφορά δεν θα παραμείνει ανοιχτή επ’ αόριστον.
Οι ΗΠΑ κατηγορούν την Κούβα ότι φιλοξενεί τον μεγαλύτερο σταθμό υποκλοπών της Ρωσίας στο εξωτερικό, καθώς και κατασκοπευτικές εγκαταστάσεις της Κίνας, μόλις 144 χιλιόμετρα από τις αμερικανικές ακτές.
Παράλληλα, ο Μάρκο Ρούμπιο πρότεινε ανθρωπιστική βοήθεια 100 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω θρησκευτικών οργανώσεων, η οποία όμως έχει μπλοκαριστεί από την κουβανική κυβέρνηση.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον προσπαθεί να «πνίξει» την τροφοδοσία της Κούβας με καύσιμα.
Το υπό ρωσική σημαία πετρελαιοφόρο «Universal» πλέει σε κύκλους στον Ατλαντικό εδώ και εβδομάδες, φοβούμενο αναχαίτιση από το Αμερικανικό Ναυτικό.
Πάντως, λόγω των κλυδωνισμών στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, η Ουάσινγκτον έχει εγκρίνει 30ήμερες εξαιρέσεις για πλοία που μετέφεραν ήδη ρωσικό πετρέλαιο, ενώ επέτρεψε και τη μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας από το Μεξικό και την Ουρουγουάη.
Η αντίδραση της Μόσχας
Η Ρωσία έσπευσε να στηρίξει δημόσια τον παραδοσιακό της σύμμαχο. Η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, δήλωσε: «Θα συνεχίσουμε να παρέχουμε την πιο ενεργή υποστήριξη στον αδελφό κουβανικό λαό κατά τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά δύσκολης περιόδου».
«Επαναβεβαιώνουμε την πλήρη αλληλεγγύη μας προς την Κούβα και καταδικάζουμε σθεναρά κάθε προσπάθεια βάναυσης παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις ενός κυρίαρχου κράτους, εκφοβισμού και χρήσης παράνομων μονομερών περιοριστικών μέτρων, απειλών και εκβιασμών».
Η Ζαχάροβα κατηγόρησε τις ΗΠΑ για «μισαλλοδοξία απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή διαφωνίας και μια κυνική ενσάρκωση του αναβιωμένου Δόγματος Μονρόε».
Ωστόσο, η αδράνεια της Μόσχας μετά τη σύλληψη του Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις και κατά τη διάρκεια των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων στο Ιράν, προκαλεί ερωτήματα για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει το Κρεμλίνο, δεδομένου ότι ο στρατός του είναι απασχολημένος στην ανατολική Ουκρανία.
Τι διακυβεύεται για την Ευρώπη
Αν και η γεωγραφική απόσταση κάνει την Καραϊβική να φαντάζει ως μια περιοχή δευτερεύουσας σημασίας για την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, οι ραγδαίες πολιτικές και στρατηγικές ανακατατάξεις που συντελούνται εκεί απειλούν να προκαλέσουν ισχυρούς τριγμούς στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, σημειώνει η δεξαμενή σκέψης Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας της ΕΕ (EUISS).
- Εδαφική κυριαρχία και μετανάστευση: Το Forbes και αναλυτές διεθνών σχέσεων υπογραμμίζουν ότι, παρά την αντίθετη εντύπωση, η ΕΕ συνδέεται άμεσα με την περιοχή, καθώς κράτη-μέλη της διατηρούν εδάφη στη λεκάνη της Καραϊβικής —όπως η Γαλλική Γουιάνα και οι Ολλανδικές Αντίλλες— τα οποία ενδέχεται να επηρεαστούν άμεσα από τις μεταβαλλόμενες μεταναστευτικές οδούς και τις διαδρομές παράνομης διακίνησης.
- Εμπόριο και ναυτιλία: Η Καραϊβική και ο Νότιος Ατλαντικός εξελίσσονται σε θαλάσσιες διόδους αυξανόμενης σημασίας για την Ευρώπη, αποτελώντας μια βασική εναλλακτική λύση έναντι της Ερυθράς Θάλασσας σε περίπτωση γεωπολιτικών αναταραχών. Το οικονομικό αποτύπωμα της ΕΕ στην περιοχή είναι ήδη ισχυρό, καθώς το συνολικό εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Καραϊβικής υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ 2014 και 2024, αγγίζοντας τα 22,1 δισεκατομμύρια ευρώ. Η οικονομική αυτή παρουσία αναμένεται να επεκταθεί ακόμη περισσότερο μετά την ολοκλήρωση της Εκσυγχρονισμένης Παγκόσμιας Συμφωνίας ΕΕ-Μεξικού.
- Ασφάλεια και ναρκωτικά: Η ασφάλεια αποτελεί το πιο άμεσο σημείο σύγκλισης των δύο περιοχών, με κυρίαρχο το πρόβλημα του ναρκοεμπορίου. Σχεδόν το 99% της κοκαΐνης που κατάσχεται στην Ευρώπη φτάνει στην ήπειρο μέσω κόμβων της Καραϊβικής, όπως η Αϊτή, η Δομινικανή Δημοκρατία και οι Μικρές Αντίλλες. Πολλές ευρωπαϊκές εγκληματικές οργανώσεις, όπως η ιταλική, η αλβανική και η μαφία των Βαλκανίων, έχουν αναπτύξει εταιρικές σχέσεις με αντίστοιχες οργανώσεις της Λατινικής Αμερικής, όπως το Gulf Clan (Κολομβία), το PCC (Βραζιλία) και το Καρτέλ της Σιναλόα (Μεξικό). Σε αυτό το παγκόσμιο δίκτυο λαθρεμπορίου, η Καραϊβική αποτελεί τον κρίσιμο γεωγραφικό σταθμό.
- Γεωπολιτικοί αντίπαλοι: Η συνεχιζόμενη παρουσία της Μόσχας στην Κούβα θα μπορούσε δυνητικά να χρησιμοποιηθεί μελλοντικά ως «αντάλλαγμα», με σκοπό τη συγκατάθεση ή την ανοχή των ΗΠΑ απέναντι στις ενέργειες του Κρεμλίνου κατά της Ουκρανίας και της Ευρώπης. Παράλληλα, όντας ήδη ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος και ο κορυφαίος κρατικός πιστωτής στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, το Πεκίνο σχεδιάζει να ισχυροποιήσει περαιτέρω την παρουσία του, αξιοποιώντας τις οικονομικές διασυνδέσεις και μια κοινή ταυτότητα με τους περιφερειακούς παράγοντες ως μέλη του «Παγκόσμιου Νότου».
- Δημοκρατία vs καθεστωτική συμμόρφωση: Η ΕΕ επιδιώκει μια ειρηνική δημοκρατική μετάβαση σε Κούβα και Βενεζουέλα. Αντίθετα, οι ΗΠΑ προωθούν νέα περιφερειακά σχήματα με πολιτικά ευθυγραμμισμένες κυβερνήσεις, όπως η «Ασπίδα της Αμερικής» (Shield of the Americas), αμφισβητώντας παραδοσιακούς θεσμούς όπως η Κοινότητα των Κρατών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής (CELAC).
Αν και η ΕΕ έχει περιορισμένους πόρους λόγω της επιδεινούμενης ασφάλειας στην ίδια της τη γειτονιά, επικεντρώνεται στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, την προστασία κρίσιμων υποδομών και την ψηφιακή συνδεσιμότητα, με πρόσφατο ορόσημο τη συνάντηση των υπουργών Δικαιοσύνης ΕΕ και Λατινικής Αμερικής στις Βρυξέλλες τον Φεβρουάριο του 2026 για την ενίσχυση της δικαστικής συνεργασίας.
Όλα αυτά τα εργαλεία κρίνονται πλέον επιβεβλημένα, καθώς οι οργανωμένες εγκληματικές ομάδες προσαρμόζονται διαρκώς σε νέες συνθήκες, αναζητώντας συνεχώς νέες διόδους για να διεισδύσουν στην ευρωπαϊκή αγορά.
