Η αρχαιολογική σκαπάνη στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας έφερε στο φως έναν πολύτιμο θησαυρό με τεράστια ιστορική αξία.
Μια σπάνια χρυσή πλακέτα αποκαλύπτει για πρώτη φορά τις άγνωστες θρησκευτικές τελετουργίες των στρατιωτών που φύλαγαν τα ανατολικά σύνορα του ρωμαϊκού κόσμου.
Από τη Συρία στη Μαύρη Θάλασσα: Η θεότητα που γοήτευσε τους λεγεωνάριους
Η μικρή χρυσή πλακέτα, φιλοτεχνημένη σε σχήμα φύλλου με την τεχνική του σφυρήλατου (ρεπουσέ), φέρει μια ελληνική επιγραφή που αναφέρει ότι ένας άνδρας με το όνομα Θρασυμήδης αφιέρωσε το ανάθημα στον «Δολιχηνό Θεό»—τον Δία Δολιχηνό, μια συγκρητική θεότητα της οποίας η λατρεία ξεκίνησε από τη Συρία και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής ανάμεσα στους Ρωμαίους στρατιώτες κατά τον δεύτερο και τρίτο αιώνα μ.Χ.
Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως την πρώτη άμεση επιγραφική μαρτυρία για τη λατρεία του Δία Δολιχηνού στο ρωμαϊκό οχυρό του Άψαρου, στα παράλια της Γεωργίας στη Μαύρη Θάλασσα, μετά την ανακάλυψη μιας σπάνιας ενεπίγραφης χρυσής αναθηματικής πλακέτας κατά τη διάρκεια των ανασκαφών του 2024.
Η ανακάλυψη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik από ερευνητές του Πολωνικού Κέντρου Μεσογειακής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας (PCMA UW) και του Γεωργιανού Οργανισμού Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ατζαρίας, ρίχνει νέο φως στη θρησκευτική ζωή της ρωμαϊκής φρουράς που στάθμευε στο στρατηγικής σημασίας συνοριακό φρούριο.
Από τον Αρριανό στο σήμερα: Το οχυρό που «έσπασε» τη σιωπή του
Αν και το ρωμαϊκό οχυρό του Άψαρου, το σημερινό Γκόνιο, είναι γνωστό εδώ και καιρό από αρχαίους συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένων του Αρριανού και του Πλίνιου του Πρεσβύτερου, τα ενεπίγραφα τεχνουργήματα ήταν εξαιρετικά σπάνια.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η πλακέτα αποτελεί την πρώτη άμεση επιγραφική μαρτυρία που συνδέει την τοποθεσία με τη λατρεία του Δία Δολιχηνού. Η επιγραφή προσφέρει επίσης μια σπάνια ματιά στη ζωή ενός ανθρώπου που έζησε σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια πριν.
Αν και γνωρίζουμε ελάχιστα για τον Θρασυμήδη, το ασυνήθιστο ελληνικό του όνομα υποδηλώνει ότι μπορεί να είχε ελληνικές πολιτισμικές ρίζες, αντανακλώντας τον ποικιλόμορφο πληθυσμό που κατοικούσε στη στρατιωτική εγκατάσταση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το χρυσό ανάθημα αποδεικνύει τη σημασία της λατρείας μέσα στο οχυρό, υποδηλώνοντας ότι οι πιστοί της ήταν πρόθυμοι να παραγγείλουν πολύτιμα αναθηματικά δώρα προς τιμήν της θεότητας.
Ο αετός, ο ταύρος και το ιερό: Ψάχνοντας τον ναό του Δία Δολιχηνού
Η ανακάλυψη ενδέχεται επίσης να υποδεικνύει την ύπαρξη ενός ειδικού ιερού αφιερωμένου στον Δία Δολιχηνό στον Άψαρο.
Ανασκαφές στην ίδια περιοχή έχουν φέρει στο φως επιπλέον αντικείμενα που σχετίζονται με τον θεό, συμπεριλαμβανομένου ενός χάλκινου αγαλματιδίου που απεικονίζει έναν αετό να στέκεται πάνω σε έναν ταύρο—ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της συγκεκριμένης θεότητας.
Πέρα από τη θρησκευτική της σημασία, η ανακάλυψη προσφέρει νέα στοιχεία για την πολιτισμική ποικιλομορφία των ανατολικών συνόρων της Ρώμης.
Ο Άψαρος ήταν τοποθετημένος κατά μήκος του κύριου άξονα που συνέδεε τα παράλια της Μαύρης Θάλασσας με τον Καύκασο και το εσωτερικό της Ασίας, αποτελώντας το σημείο συνάντησης για τον ρωμαϊκό, τον τοπικό και τους ανατολικούς πολιτισμούς.
«Η πλακέτα δεν προσφέρει μόνο μια βαθύτερη ματιά στη φρουρά του οχυρού, αλλά και στις πολιτισμικές και θρησκευτικές αλληλεπιδράσεις των συνοριακών επαρχιών της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κατά τον δεύτερο αιώνα μ.Χ.», αναφέρουν οι ερευνητές.
