Στην Πολωνία, αρχαιολόγοι επιβεβαίωσαν την ανακάλυψη μιας χαμένης μεσαιωνικής πόλης, η οποία παρέμενε κρυμμένη κάτω από δασώδη έκταση κοντά στον οικισμό Zagrody, κοντά στο Sławoborze στη Δυτική Πομερανία.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση στο Science in Poland, η τοποθεσία εντοπίστηκε μέσω τεχνολογίας LIDAR, αποκαλύπτοντας μια δομημένη πόλη με κεντρική αγορά και οχυρώσεις που χρονολογούνται από τον 13ο-14ο αιώνα.
Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας αναφέρουν ότι η πόλη πιθανότατα εγκαταλείφθηκε λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης γειτονικών αστικών κέντρων.
Ένα αστικό κέντρο των αρχών του Μεσαίωνα
Η τοποθεσία ταυτοποιήθηκε ως το Stolzenberg, ένα βραχύβιο αστικό κέντρο που πιθανότατα ιδρύθηκε στα τέλη του 13ου ή στις αρχές του 14ου αιώνα και εγκαταλείφθηκε υπό συνθήκες που παραμένουν αδιευκρίνιστες.
Η ανακάλυψη αυτή είναι το αποτέλεσμα πολυετούς διεπιστημονικής έρευνας υπό την καθοδήγηση του Ιδρύματος Relicta. Παρόλο που οι παλαιότερες γνωστές γραπτές αναφορές για το Stolzenberg χρονολογούνται στον 16ο αιώνα, γερμανικά δημοσιεύματα του 19ου αιώνα ήταν τα πρώτα που υπέδειξαν ότι τα ερείπια μιας εγκαταλελειμμένης πόλης βρίσκονταν κοντά στο Sławobórz.
Αυτές οι ιστορικές αναφορές έκαναν λόγο για χωματουργικά έργα που είχαν διασωθεί, καθώς και για τοπωνύμια όπως «Alt Stadt» (Παλιά Πόλη) και «Hospital» (Νοσοκομείο), δίνοντας σαφείς ενδείξεις για την ύπαρξη ενός χαμένου αστικού οικισμού.
Η αρχική αρχαιολογική επιβεβαίωση ήρθε το 2020–2021 μέσω ελεγχόμενων ερευνών με ανιχνευτές μετάλλων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν με την υποστήριξη της Ομάδας Εξερεύνησης και Αναζήτησης «Parsęta» από το Kołobrzeg.
400 μεταλλικά αντικείμενα
Οι ερευνητές ανέσυραν περισσότερα από 400 μεταλλικά αντικείμενα που χρονολογούνται από τα τέλη του 13ου έως τον 15ο αιώνα.
Τα ευρήματα περιλάμβαναν εργαλεία, εξαρτήματα ζωνών, αγκράφες και αρκετά νομίσματα — ανάμεσα στα οποία μεσαιωνικά bracteates (μονόπλευρα λεπτά νομίσματα) από το Strzałowo και το Szczecin, καθώς και ένα δηνάριο του Δούκα Barnim II.
Τα στοιχεία αυτά αποτελούν αδιάψευστη απόδειξη οργανωμένου οικισμού και οικονομικής δραστηριότητας στην περιοχή.
Τα αποτελέσματα των πρωτοποριακών μελετών
Σε μια έκταση περίπου 60.000 τετραγωνικών μέτρων (6 εκταρίων), η οποία περιβάλλεται από προμαχώνα και τάφρο, οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν περισσότερες από 1.500 υπόγειες ανωμαλίες που υποδηλώνουν θαμμένα δομικά υπολείμματα.
Οι δειγματοληπτικές γεωτρήσεις επιβεβαίωσαν την ύπαρξη πολιτισμικών στρωμάτων που ξεπερνούν τα δύο μέτρα σε βάθος.
Σύμφωνα με τον Piotr Wroniecki από το Ίδρυμα Relicta, ορισμένα από τα χαρακτηριστικά σχηματίζουν ένα κανονικό πολεοδομικό σχέδιο, τυπικό για τις πόλεις που ιδρύθηκαν βάσει του Γερμανικού Δικαίου κατά τη μεσαιωνική περίοδο του εποικισμού.
Τα δεδομένα υποδηλώνουν μια κεντρική πλατεία αγοράς που περιβάλλεται από οικόπεδα αστών (burgher plots), ένα μερικώς αναπτυγμένο οδικό δίκτυο και μια κεντρική οδική αρτηρία που οδηγεί προς μια πύλη της πόλης.
Η εξαιρετική κατάσταση διατήρησης αποδίδεται στη συνεχή δασοκάλυψη της τοποθεσίας και στην έλλειψη σύγχρονης οικιστικής ανάπτυξης.
Η αμυντική τάφρος παραμένει ορατή και έχει βάθος περίπου 5,5 μέτρα, ενώ οι προμαχώνες (τείχη) είναι ακόμα σαφώς οριοθετημένοι στο έδαφος.
Οι Μαργάβοι του Βραδεμβρούργου
Οι προκαταρκτικές αναλύσεις ραδιοάνθρακα (radiocarbon analysis) δείχνουν ότι η πόλη ήταν ενεργή τις πρώτες δεκαετίες του 14ου αιώνα, αν και μπορεί να είχε ιδρυθεί λίγο νωρίτερα.
Οι μελετητές θεωρούν τους Μαργράβους του Βραδεμβούργου —άρχοντες της κοντινής περιοχής Neumark— ως τους πιο πιθανούς ιδρυτές, οι οποίοι ίσως ίδρυσαν το Stolzenberg ως μεθοριακό οικισμό. Η εμπλοκή των επισκόπων του Kamień παραμένει μια δευτερεύουσα υπόθεση.
Οι ολοκληρωμένες μη επεμβατικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν το 2025 διεύρυναν σημαντικά την κατανόηση της τοποθεσίας. Αυτές περιλάμβαναν γεωφυσική διασκόπηση, σάρωση LiDAR μέσω drones και γεωλογικές γεωτρήσεις.
Μυστήριο με τους λόγους της εγκατάλειψης της πόλης
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ένα σαφώς καθορισμένο πολεοδομικό σχέδιο, το οποίο διατηρείται κάτω από το δασικό κάλυμμα. Παρά τη σαφήνεια του πολεοδομικού σχεδίου της πόλης, τα αίτια της εγκατάλειψής της παραμένουν ανεξιχνίαστα.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η παρακμή των πόλεων κατά τη μεσαιωνική περίοδο ήταν συνήθως αποτέλεσμα πολλών αλληλεπιδρώντων παραγόντων, όπως η οικονομική περιθωριοποίηση, οι αλλαγές στις εμπορικές οδούς, οι περιβαλλοντικές πιέσεις ή οι στρατιωτικές συγκρούσεις.
Οι έρευνες του 2025 συγχρηματοδοτήθηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού και Εθνικής Κληρονομιάς της Πολωνίας. Πρόσθετες μη επεμβατικές μελέτες και έρευνες πεδίου έχουν προγραμματιστεί για τις επόμενες περιόδους, με ιδιαίτερη έμφαση στον εντοπισμό της εκκλησίας και του νεκροταφείου που αναφέρονται σε αρχεία του 1291.
Ο προσδιορισμός της θέσης τους ενδέχεται να προσφέρει κρίσιμες πληροφορίες για την κοινωνική και χωροταξική οργάνωση της πόλης — και πιθανώς να ρίξει φως στο γιατί το Stolzenberg εξαφανίστηκε από τον μεσαιωνικό χάρτη.
