ΗΠΑ – Ιράν: Το στρατηγικό αδιέξοδο στα Στενά του Ορμούζ και το φάντασμα ενός ατέρμονου πολέμου

Η πρόσφατη υπογραφή Μνημονίου Συναντίληψης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποδείχθηκε μια εύθραυστη ανακωχή, καθώς οι επιθέσεις του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης σε εμπορικά πλοία και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ οδήγησαν σε άμεσα αντίποινα από τις ΗΠΑ. Αυτή η κλιμάκωση έχει παγιδεύσει την περιοχή σε ένα στρατηγικό αδιέξοδο «ούτε πολέμου, ούτε ειρήνης», υπονομεύοντας τις διπλωματικές προσπάθειες και καθιστώντας μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία ή πυρηνική συμφωνία εξαιρετικά δύσκολη.

EN
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Διεθνή Νέα

Πλοία αγκυροβολημένα στα Στενά του Ορμούζ, σε αεροφωτογραφία που καταγράφηκε με drone. Φωτογραφία: Reuters
Πλοία αγκυροβολημένα στα Στενά του Ορμούζ, σε αεροφωτογραφία που καταγράφηκε με drone. Φωτογραφία: Reuters
ΣΥΝΟΨΗ ΑΡΘΡΟΥ

Τα βασικά σημεία του άρθρου

  • Η εύθραυστη ισορροπία κλονίστηκε συθέμελα την περασμένη εβδομάδα, όταν δυνάμεις του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) εξαπέλυσαν επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, οδηγώντας στο κλείσιμο των Στενών.
  • Η αντίδραση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ήταν άμεση και σφοδρή, κηρύσσοντας τη λήξη της κατάπαυσης του πυρός και διατάσσοντας ένα ευρύ κύμα κλιμακούμενων αντιποίνων, με πλήγματα σε 140 ιρανικούς στόχους και επαναφορά οικονομικών κυρώσεων.
  • Αυτή η νέα έξαρση της βίας αναδεικνύει το βαθύ στρατηγικό αδιέξοδο, καθώς οι διπλωματικές επαφές έχουν παγώσει και η προοπτική μιας μόνιμης ειρήνης φαντάζει πιο μακρινή από ποτέ.

Το κείμενο κάθε σύνοψης ελέγχεται από δημοσιογράφους του ENIKOS

Google Προσθέστε το ENIKOS ως προτιμώμενη πηγή στη Google

Η πρόσφατη υπογραφή του Μνημονίου Συναντίληψης (MOU) τον Ιούνιο, η οποία χαιρετίστηκε αρχικά ως μια αχτίδα ελπίδας για τον τερματισμό των εχθροπραξιών μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, αποδεικνύεται τελικά μια «εύθραυστη» ανακωχή που αδυνατεί να γεφυρώσει το βαθύ στρατηγικό χάσμα ανάμεσα στις δύο δυνάμεις, σύμφωνα με το The Soufan Center, έναν ανεξάρτητο μη Κερδοσκοπικό Οργανισμό, με έδρα τη Νέα Υόρκη.

ΗΠΑ: Την Τρίτη στις 23:00 αρχίζει ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν

Αντί να ανοίξει τον προσδοκώμενο δρόμο προς μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία ή έστω να εξαλείψει τον κίνδυνο ενός ολοκληρωτικού πολέμου, η διπλωματική αυτή προσπάθεια έχει εγκλωβίσει την περιοχή σε μια ιδιότυπη κατάσταση «ούτε πολέμου, ούτε ειρήνης». Σε αυτό το τέλμα, καμία πλευρά δεν είναι σε θέση να αποτρέψει την άλλη, αλλά και οι δύο προσπαθούν να αποφύγουν την επιστροφή σε επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας, την ώρα που δεν υπάρχουν σαφείς ή εύκολες επιλογές για την Ουάσινγκτον ώστε να μετατοπίσει τη στρατηγική ισορροπία εις βάρος του Ιράν.

 

Οι ΗΠΑ χτύπησαν υποβρύχιο στο Ιράν με θαλάσσια drones: Χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά – Δείτε βίντεο

 

Η μάχη για τη ναυσιπλοΐα και το παιχνίδι της ισχύος στα Στενά

Η εύθραυστη ισορροπία κλονίστηκε συθέμελα κατά τη διάρκεια της περασμένης εβδομάδας, όταν δυνάμεις του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) εξαπέλυσαν επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων που επιχειρούσαν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ. Τα πλοία αυτά ακολουθούσαν διαδρομές που αγγίζουν τις ακτές του Ομάν, προσπαθώντας να διέλθουν χωρίς να συντονιστούν με το Ιράν και υπό την προστασία του αμερικανικού ναυτικού.

Για τους σκληροπυρηνικούς Ιρανούς, αυτή η εναλλακτική θαλάσσια οδός αποτελεί ευθεία απειλή για την επιρροή τους στην παγκόσμια οικονομία και στον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ενώ έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη δική τους ερμηνεία για το Μνημόνιο (MOU), το οποίο θεωρούν ότι τους αναθέτει τη διαχείριση της κυκλοφορίας, αφήνοντας τις μελλοντικές ρυθμίσεις σε διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν, Ομάν και των άλλων αραβικών κρατών του Κόλπου.

 


Η κατάσταση κλιμακώθηκε δραματικά το Σάββατο (11/7/2026), όταν οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν το κλείσιμο των Στενών μέχρι νεωτέρας, μια κίνηση που τορπίλισε τις εν εξελίξει διπλωματικές επαφές του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, με το Σουλτανάτο του Ομάν. Η κίνηση αυτή συνέπεσε με το φορτισμένο κλίμα των τελετών κηδείας του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και την ταφή του στη γενέτειρά του, Μασχάντ.

 

Η ισχυρή δημόσια παρουσία στις τελετές φαίνεται πως έδωσε νέα ώθηση στους σκληροπυρηνικούς, ενώ ο γιος και διάδοχός του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ —αν και απέφυγε να εμφανιστεί δημόσια— εξέδωσε μήνυμα δηλώνοντας ότι η εκδίκηση αποτελεί λαϊκή απαίτηση που θα πραγματοποιηθεί. Το κάλεσμα αυτό, το οποίο ενδέχεται να διαμορφώθηκε από μια συμμαχία του IRGC και σκληροπυρηνικών που δρουν στο όνομά του εν μέσω φημών για τον θάνατο ή την ανικανότητα του Χαμενεΐ, αντανακλά την πεποίθηση των σκληροπυρηνικών ότι η στρατιωτική κλιμάκωση προσφέρει στο Ιράν μεγαλύτερα οφέλη από οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ.

Η δυναμική απάντηση της Ουάσινγκτον και ο κύκλος των αντιποίνων

Η αντίδραση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στις ιρανικές επιθέσεις των πρώτων ημερών της εβδομάδας ήταν άμεση και εξαιρετικά σφοδρή, καθώς κήρυξε τη λήξη της κατάπαυσης του πυρός και διέταξε ένα ευρύ κύμα κλιμακούμενων αντιποίνων. Το Σάββατο, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν 140 στόχους συγκεντρωμένους κατά μήκος των ιρανικών ακτών, το μεγαλύτερο πακέτο πληγμάτων από την υπογραφή του MOU, επεκτείνοντας μάλιστα τη στοχοποίηση σε μη στρατιωτικές υποδομές, όπως γέφυρες και εγκαταστάσεις επεξεργασίας ενέργειας.

Παράλληλα, ενεργοποιήθηκε το όπλο των οικονομικών κυρώσεων, με τον Τραμπ να επαναφέρει τα μέτρα που εμποδίζουν το Ιράν, να πουλάει πετρέλαιο και να εισπράττει έσοδα σε δολάρια, ενώ την Παρασκευή (10/7/2026) το Υπουργείο Οικονομικών, επέβαλε κυρώσεις στον Ιρανό οικονομικό διαμεσολαβητή Αλί Ανσαρί, ο οποίος διαχειρίζεται ένα παγκόσμιο δίκτυο περιουσιακών στοιχείων της ιρανικής ελίτ, παραβιάζοντας ανοιχτά τη δέσμευση του MOU, για αποφυγή νέων κυρώσεων.

Οι ενέργειες αυτές πηγάζουν από την έντονη απογοήτευση του Τραμπ, ο οποίος θεωρεί το πλήρες άνοιγμα των Στενών, ως το μοναδικό μέσο για την εκτόνωση της πολιτικής και οικονομικής πίεσης, που δέχεται στο εσωτερικό λόγω της απόφασής του, να ξεκινήσει την Επιχείρηση «Epic Fury».

 

 

Αυτή η επίδειξη ισχύος προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Τεχεράνης, η οποία απάντησε στα πλήγματα του Σαββάτου (11/7/2026), με μαζικές πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων σε όλα τα αραβικά κράτη του Κόλπου εκτός από τη Σαουδική Αραβία, καθώς και σε μια βάση στην Ιορδανία.

Οι περιφερειακοί παρατηρητές εξέφρασαν έντονη έκπληξη για το γεγονός ότι στο στόχαστρο μπήκαν το Κατάρ και το Ομάν, οι δύο χώρες που πρωτοστατούν στη μεσολάβηση. Μάλιστα, την Κυριακή (12/7/2026), το Ιράν εξαπέλυσε νέο μπαράζ εναντίον αμερικανικών στόχων στο Κουβέιτ, ισχυριζόμενο ότι έπληξε πυροβολικό μεγάλου βεληνεκώς που έβαλλε εναντίον του, την ίδια ώρα που οι αμερικανικές δυνάμεις, συνέχιζαν να σφυροκοπούν τις ιρανικές ακτές.

Τα διπλωματικά αδιέξοδα και η επόμενη ημέρα στην περιοχή

Η νέα αυτή έξαρση της βίας αναδεικνύει το βαθύ στρατηγικό αδιέξοδο στο οποίο έχουν περιέλθει οι Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως επισήμανε ο πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας, Ρίτσαρντ Χάας, η αμερικανική πολιτική βρίσκεται σε ένα τέλμα όπου κανένας συνδυασμός οικονομικών κινήτρων ή στρατιωτικής πίεσης δεν μπορεί να αναγκάσει την ιρανική ηγεσία να υποχωρήσει στις απαιτήσεις για ελεύθερη ναυσιπλοΐα και περιορισμό του πυρηνικού της προγράμματος.

Αν και ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επιχείρησε να απλοποιήσει τη στρατηγική των ΗΠΑ δηλώνοντας ότι «αν πυροβολούν εναντίον πλοίων, θα τους τσακίσουμε», η κυβέρνηση Τραμπ αδυνατεί να εξηγήσει γιατί πιστεύει ότι αυτά τα αντίποινα θα φέρουν διαφορετικό αποτέλεσμα από ό,τι στο παρελθόν, ειδικά όταν το αμερικανικό Κογκρέσο και η κοινή γνώμη δεν θα επέτρεπαν μια περαιτέρω κλιμάκωση.

Στην αντίπερα όχθη, το μεγαλύτερο μέρος της εκλεγμένης πολιτικής κυβέρνησης του Ιράν, υπό τον Πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν και τον Πρόεδρο της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, τάσσεται υπέρ των διαπραγματεύσεων με την ομάδα του Τραμπ προκειμένου να αποφευχθεί ο ναυτικός αποκλεισμός, που εξετάζει η Ουάσινγκτον και να εξασφαλιστεί οικονομική ανακούφιση.

 


Κατά την επίσκεψή του στο Μουσκάτ το Σάββατο, ο Αραγτσί επιχείρησε να προωθήσει έναν συμβιβασμό που πρότεινε το Ομάν, για τη δημιουργία δύο ξεχωριστών διαύλων ναυσιπλοΐας στα Στενά , έναν υπό ιρανικό και έναν υπό ομανικό έλεγχο, όμως οι ταυτόχρονες επιθέσεις του IRGC υπονόμευσαν πλήρως τη διπλωματία, αφήνοντας την πρόταση μετέωρη.

 


Με τις διπλωματικές επαφές να έχουν παγώσει και την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών να έχει εκμηδενιστεί, η προοπτική μιας μόνιμης ειρήνης φαντάζει πιο μακρινή από ποτέ. Παρά τη δημόσια στήριξη του Τραμπ για συνέχιση των έμμεσων τεχνικών συνομιλιών και τις επισκέψεις Καταριανών αξιωματούχων στην Τεχεράνη, καμία ουσιαστική πρόοδος δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν γεφυρωθεί το χάσμα για τα Στενά του Ορμούζ.

 


Όσο διαρκεί αυτή η διαμάχη, το κρίσιμο για τις ΗΠΑ ζήτημα του ελέγχου του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν παραμένει εντελώς εκτός ατζέντας, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να προειδοποιούν πως αν το Ιράν αδυνατεί να τηρήσει τους όρους του Μνημονίου για τα Στενά, δεν υπάρχει καμία ελπίδα για την επίτευξη μιας πολύ πιο περίπλοκης πυρηνικής συμφωνίας.

Πηγή: The Soufan Center 

Google Προσθέστε το ENIKOS στην Google
Ακολουθήστε το ENIKOS στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ