Μια σχεδόν ακέραιη πολεμική σάλπιγγα περιλαμβάνεται σε έναν θησαυρό αντικειμένων της Εποχής του Σιδήρου που ανακαλύφθηκε στο Νόρφολκ.
Το μουσικό όργανο, που ονομάζεται κάρνυξ, ήταν μεταξύ των αντικειμένων που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια μιας συνηθισμένης αρχαιολογικής ανασκαφής, στο πλαίσιο της καθιερωμένης διαδικασίας σχεδιασμού για την ανέγερση κατοικιών, σύμφωνα με τον οργανισμό Historic England.
Αυτά τα χάλκινα, πνευστά όργανα με κεφαλές ζώων χρησιμοποιούνταν από κελτικές φυλές σε όλη την Ευρώπη για να εμψυχώνουν τους πολεμιστές τους στη μάχη και γοήτευαν τους Ρωμαίους, οι οποίοι τα περιέγραφαν ως πολεμικά τρόπαια.
Αυτό το πρόσφατα ανασκαμμένο δείγμα είναι ένα από τα μόλις τρία γνωστά από τη Βρετανία και αποτελεί ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα που έχουν βρεθεί στην Ευρώπη.
Βρέθηκαν ακόμη, μια χάλκινη κεφαλή αγριόχοιρου (από έλασμα), η οποία προερχόταν αρχικά από ένα στρατιωτικό λάβαρο, πέντε ομφαλοί ασπίδων και ένα σιδερένιο αντικείμενο άγνωστης προέλευσης.
Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε σε ιδιωτική έκταση, δυτικά του Νόρφολκ, το καλοκαίρι του 2025.
Τότε, η ομάδα των αρχαιολόγων, στην αγροτική περιοχή, μόλις λίγα χιλιόμετρα από το Θέτφορντ του Ηνωμένου Βασιλείου, ανακάλυψε κάτι που οι ειδικοί δεν διστάζουν να περιγράψουν ως την ανακάλυψη ολόκληρης της επαγγελματικής τους ζωής.
Πρόκειται για μια τελετουργική απόθεση της Εποχής του Σιδήρου που περιέχει, σε μια πρωτοφανή κατάσταση διατήρησης, δύο από τα σπανιότερα τελετουργικά και στρατιωτικά αντικείμενα εκείνης της περιόδου:
Μια ακέραιη κέλτικη πολεμική σάλπιγγα ή κάρνυκα και το πρώτο λάβαρο σε σχήμα κεφαλής αγριόχοιρου που βρέθηκε ποτέ σε βρετανικό έδαφος.
Ειδικότερα, η παρέμβαση, η οποία πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Pre-Construct Archaeology σε έκταση που προοριζόταν για οικιστική ανάπτυξη, επεφύλασσε μια μεγάλη έκπληξη για την έρευνα του προ-ρωμαϊκού κόσμου στην Ευρώπη.
Ο διευθυντής της ανασκαφής, Peter Crawley, παραδέχεται ότι, ακόμη και πριν ξεκινήσουν οι εργασίες, είχε τη διαίσθηση ότι επρόκειτο για μια μοναδική τοποθεσία, από αυτές που εμφανίζονται μόνο κατ’ εξαίρεση.
Η διαίσθησή του, η οποία επιβεβαιώθηκε από το περιεχόμενο του ευρήματος, υπογραμμίζει τον εξαιρετικό χαρακτήρα των όσων ήρθαν στο φως.
Στο επίκεντρο μιας απόθεσης που χρονολογείται μεταξύ 50 π.Χ. και 50 μ.Χ. βρισκόταν ο κάρνυκας, ένα εξαιρετικά σπάνιο όργανο.
Αυτό που έκανε το εύρημα μοναδικό ήταν η ταυτόχρονη παρουσία ενός λαβάρου αγριόχοιρου, το οποίο είναι ακόμα πιο σπάνιο.
Η λειτουργία του στην μάχη ήταν αυτή ενός οπτικού σημείου συγκέντρωσης, ένα τοτεμικό σύμβολο που, υψωμένο ψηλά σαν σημαία, χρησίμευε για τη συσπείρωση και την καθοδήγηση των στρατευμάτων.
Ο Δρ. Fraser Hunter, επιμελητής της Εποχής του Σιδήρου και της Ρωμαϊκής Περιόδου στα Εθνικά Μουσεία της Σκωτίας, αναλύει τον συμβολισμό: «Ήταν πολύ άγρια ζώα για να τα αντιμετωπίσει κανείς στο κυνήγι, επομένως ο συμβολισμός του αγριόχοιρου έχει να κάνει πολύ με τη δύναμή του, αποτελώντας έναν πολύ κατάλληλο αντίπαλο στη μάχη».
Ο Mark Hinman, διευθύνων σύμβουλος της Pre-Construct Archaeology, δήλωσε: «Πριν ξεκινήσει αυτή η ανασκαφή, ο υπεύθυνος του έργου μας είχε “ένα προαίσθημα” ότι αυτή η τοποθεσία θα ήταν ιδιαίτερη. Μας έχει εντυπωσιάσει η ομάδα που είναι υπεύθυνη για αυτό το εύρημα. Ανακάλυψαν κάτι εντελώς απροσδόκητο, πήραν μια βαθιά ανάσα και στη συνέχεια ακολούθησαν τις βέλτιστες πρακτικές ανασκαφής για να ανακτήσουν αυτά τα σπάνια και εύθραυστα αντικείμενα».
Μετά την ανακάλυψή του, το σύνολο αφαιρέθηκε σε έναν ενιαίο όγκο χώματος για να διασφαλιστεί η ακεραιότητα του πλαισίου του. Αυτός ο όγκος υποβλήθηκε σε σάρωση για να χαρτογραφηθεί η ακριβής θέση κάθε στοιχείου πριν ξεκινήσει η σχολαστική εργασία συντήρησης στο εργαστήριο, μια διαδικασία την οποία ο Carr περιγράφει ως γεμάτη κινδύνους, δεδομένης της εξαιρετικής ευαισθησίας των μετάλλων.
Τα αντικείμενα βρίσκονται σε εύθραυστη κατάσταση και απαιτούν εκτεταμένες εργασίες σταθεροποίησης προτού ξεκινήσει η λεπτομερής έρευνα.
Η Κέλτικη Πολεμική Σάλπιγγα: Ο φόβος και ο τρόμος των Ρωμαίων
Ο κάρνυξ που ανακτήθηκε στο Νόρφολκ δεν είναι απλώς ένα ακόμα αποσπασματικό δείγμα.
Ο συντηρητής Jonathan Carr, υπεύθυνος για τη λεπτή διαδικασία καθαρισμού και σταθεροποίησης, σημειώνει ότι είναι κατασκευασμένος από εξαιρετικά λεπτά φύλλα μετάλλου που έχουν γίνει εξαιρετικά εύθραυστα μετά από 2.000 χρόνια στο έδαφος.
Παρά την ευθραυστότητα αυτή, το κομμάτι έχει επιβιώσει με σχεδόν θαυματουργό τρόπο.
Σύμφωνα με τον Carr, πρόκειται για τον πλέον ολοκληρωμένο κάρνυκα που έχει βρεθεί ποτέ, με τον αυλό, το επιστόμιο και την καμπάνα (pavilion) να παραμένουν μοναδικά άθικτα.
Μόνο δύο άλλα αποσπασματικά δείγματα είναι γνωστά στη Μεγάλη Βρετανία.
Μια ανεπαίσθητη λεπτομέρεια, «ένα μικρό και υπέροχο μάτι», σύμφωνα με τα λόγια του συντηρητή, προσωποποιεί το θαύμα της διατήρησής του — ένα στοιχείο που προκαλεί ταυτόχρονα δέος και γοητεία.
Οι κέλτικες πολεμικές σάλπιγγες, με το χαρακτηριστικό στόμιο σε σχήμα κεφαλής ζώου —συνήθως αγριόχοιρου, λύκου ή φιδιού— και έναν μακρύ κατακόρυφο αυλό, χρησιμοποιούνταν από τις κελτικές φυλές σε όλη την Ευρώπη. Η λειτουργία τους υπερέβαινε την μουσική. Ήταν ψυχολογικά εργαλεία σχεδιασμένα να τρομοκρατούν τον εχθρό και να συσπειρώνουν και να καθοδηγούν τους πολεμιστές πάνω στην ένταση της μάχης.
Η τοπική φυλή των Ικενών, της οποίας ηγήθηκε αργότερα η βασίλισσα Βουδίκα στην επανάστασή της κατά της Ρώμης μεταξύ 60 και 61 μ.Χ., αναμφίβολα τους χρησιμοποιούσε.
Οι ίδιοι οι Ρωμαίοι, γοητευμένοι από την ηχητική και συμβολική τους δύναμη, τους απεικόνιζαν συχνά σε ανάγλυφα και νομίσματα ως πολεμικά τρόπαια που είχαν αποσπάσει από βάρβαρους λαούς.
Η πλήρης απόθεση περιλάμβανε, επιπλέον των δύο αυτών ξεχωριστών κομματιών, πέντε ομφαλούς ασπίδων —τα κεντρικά μεταλλικά εξαρτήματα— και ένα σιδερένιο αντικείμενο του οποίου η λειτουργία δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί.
To Μέλλον των Ευρημάτων
Το άμεσο μέλλον του ευρήματος περιλαμβάνει μια νομική διαδικασία. Η ανακάλυψη έχει αναφερθεί στον ιατροδικαστή της κομητείας, ο οποίος πρέπει να διεξαγάγει έρευνα για να αποφασίσει εάν θα ανακηρυχθεί «θησαυρός» σύμφωνα με τη βρετανική νομοθεσία. Εν τω μεταξύ, ο τελικός μακροπρόθεσμος προορισμός του δεν έχει ακόμη αποφασιστεί.
Παρ’ όλα αυτά, έχει ήδη θεσπιστεί ένα πλαίσιο θεσμικής συνεργασίας για τη μελέτη των κομματιών.
Ο οργανισμός Historic England εργάζεται σε συντονισμό με την Pre-Construct Archaeology, την Υπηρεσία Μουσείων του Νόρφολκ και τα Εθνικά Μουσεία της Σκωτίας για να ηγηθεί της έρευνας και της συντήρησης των αντικειμένων.
Για τον Δρ. Tim Pestell, ανώτερο επιμελητή αρχαιολογίας στην Υπηρεσία Μουσείων του Νόρφολκ, η αξία του ευρήματος είναι πολυδιάστατη. «Αυτή η ανακάλυψη αποτελεί μια ισχυρή υπενθύμιση του παρελθόντος του Νόρφολκ κατά την Εποχή του Σιδήρου, το οποίο, μέσα από την ιστορία της Βουδίκας και της φυλής των Ικενών, εξακολουθεί να διατηρεί την ικανότητά του να γοητεύει το βρετανικό κοινό».
Ο Pestell διαβεβαιώνει ότι ο «Θησαυρός του Κάρνυκα του Νόρφολκ» θα προσφέρει στους αρχαιολόγους μια απαράμιλλη ευκαιρία να ερευνήσουν μια σειρά σπάνιων αντικειμένων και, τελικά, να αφηγηθούν την ιστορία του πώς κατέληξαν να θαφτούν στην κομητεία πριν από 2.000 χρόνια.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Claudia Kenyatta και η Emma Squire, εκτελεστικές διευθύντριες του Historic England, χαρακτήρισαν την ανακάλυψη εξαιρετική.
Και οι δύο εξέφρασαν την προσμονή τους να ανακαλύψουν και να μοιραστούν την ιστορία της κοινότητας του Νόρφολκ που κατείχε και χρησιμοποιούσε αυτά τα αντικείμενα.
Η έρευνα υπόσχεται έτσι να αποκαλύψει μυστικά για τη μεταλλουργία και τις τελετουργίες της Εποχής του Σιδήρου, καθώς και για τους ανθρώπους που, στην αυγή της καταγεγραμμένης ιστορίας στη Βρετανία, αποφάσισαν να κρύψουν αυτά τα ισχυρά σύμβολα ισχύος, πολέμου και ταυτότητας στο έδαφος του Νόρφολκ.
Η διαδικασία εξιχνίασης αυτής της ιστορίας έχει μόλις ξεκινήσει.
