Μια ομάδα Τούρκων αρχαιολόγων ανακάλυψε, στην ακτή του Αιγαίου, ένα από τα σπουδαιότερα σημεία της Παλαιολιθικής Εποχής στην περιοχή. Το σημείο ονομάζεται Biber Deresi, και βρίσκεται κοντά στην αρχαία πόλη της Άσσου, στα Δαρδανέλια.
Η μελέτη τους, ανατρέπει τις γνώσεις μας σχετικά με τους πρώτους ανθρώπους που έφυγαν από την Αφρική και κατοίκησαν την Ευρώπη. Η ανακάλυψη, δημοσιεύτηκε στο European Journal of Archaeology και περιλαμβάνει μια εντυπωσιακή συλλογή με περισσότερα από 500 λίθινα εργαλεία, τα οποία λαξεύτηκαν πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Ανάμεσά τους, περιλαμβάνονται πέλεκες, εργαλεία με αιχμηρές άκρες, εργαλεία για κοπή και σφαγή και μια ευρεία γκάμα θραυσμάτων και πυρήνων από πέτρες.
Το εντυπωσιακό είναι ο αριθμός των κομματιών και όσα έχουν αποκαλύψει τα εργαλεία: Το γεγονός ότι, αυτό το σημείο της Ανατολίας, ήταν μια σημαντική χερσαία γέφυρα μέσω της οποίας οι ανθρωπίνοι, μετακινήθηκαν μεταξύ της Ασίας και της Ευρώπης, στη διάρκεια της παγετωνικής περιόδου, κατά την οποία η στάθμη της θάλασσας, ήταν πολύ χαμηλότερη.
Η σημασία της τοποθεσίας
Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα συζητά ποιες ήταν οι διαδρομές που ακολούθησαν οι πιο μακρινοί μας πρόγονοι, μετά την έξοδό τους από την Αφρική. Οι πιο μελετημένες επιλογές, ήταν το πέρασμα μέσα από την Εγγύς Ανατολή (Ανατολική Μεσόγειος), το Στενό του Γιβραλτάρ ή τη Σικελία.
Ωστόσο, η ανακάλυψη στο Biber Deresi, αποτελεί ένα νέο, σπουδαίο κεφάλαιο της ιστορίας αυτής. Το Biber Deresi έχει αναγνωριστεί ως καθοριστικής σημασίας σημείο, το οποίο διευκόλυνε την μετακίνηση και επικοινωνία των ανθρωπίνων ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη, προσφέροντας μια νέα συμβολή στον Παλαιολιθικό χάρτη του Αιγαίου, αναφέρουν οι συντονιστές της μελέτης, Δρ. Göknur Karahan (από το πανεπιστήμιο Hacettepe) και τον καθηγητή Nurettin Arslan (από το πανεπιστήμιο του Onsekiz Mart στα Δαρδανέλια).
Η τοποθεσία δείχνει πως, στη διάρκεια της Εποχής των Παγετώνων, η σημερινή ακτή της Τουρκίας, δεν ήταν απομονωμένη από τη θάλασσα. Αντίθετα, αποτελούσε τμήμα ενός χερσαίου διαδρόμου, ο οποίος ένωνε την Ανατολία με τη Λέσβο και, μέσω άλλων νησιών του Αιγαίου, με την ηπειρωτική Ελλάδα.
Το πέρασμα αυτό, ήταν προσπελάσιμο από ομάδες Homo erectus και Νεάντερταλ, κάνοντας δυνατή την μετακίνηση, την πολιτιστική και τεχνολογική ανταλλαγή.
Θησαυρός εργαλείων της Λίθινης Εποχής
Η έρευνα πεδίου, πραγματοποιήθηκε μεταξύ του 2021 και του 2022, και αποτελείτο από συστηματικές έρευνες που κάλυψαν μια περιοχή περίπου δύο τετραγωνικών χιλιομέτρων.
Οι ερευνητές έφεραν στο φως 504 λίθινα κομμάτια, από 12 διαφορετικά σημεία ανακάλυψης, αν και τονίζουν πως, η πραγματική συγκέντρωση υλικού, είναι πολύ πλουσιότερη.
Η συλλογή, είναι ένα μητρώο της Παλαιολιθικής τεχνολογίας: Μεγάλα εργαλεία κοπής: Το πιο εντυπωσιακό εύρημα. Περιλαμβάνει 22 πέλεκες διπλής όψης, δύο τριεδικά εργαλεία (βαριά, αιχμηρά εργαλεία) και ένα βαρύ εργαλείο κοπής.
Τα εργαλεία αυτά, χαρακτηριστικά του Αχελαίου πολιτισμού, είναι η “υπογραφή” των πρώτων ανθρώπων που κατέκτησαν περίπλοκες τεχνικές θραυσματοποιίας.
Εργαλεία σε χαλίκια: 43 πιο σκληρά εργαλεία, όπως κοπτικοί λίθοι, κατασκευασμένοι από το χτύπημα χαλικιού ώστε να δημιουργήσουν μια αιχμηρή άκρη. Ήταν πολυχρηστικά εργαλεία για χτύπημα, κοπή και επεξεργασία ξύλου.
Αναδιαμορφωμένα εργαλεία: Αποτελούν σχεδόν το μισό του συνόλου της συλλογής (43. 86%). Είναι θραύσματα που λαξεύτηκαν αναδιαμορφώνοντας τις άκρες, για να δημιουργήσουν εργαλεία απόξεσης, πριονωτά εργαλεία και εγκοπές.
Πυρήνες και θραύσματα
Υπάρχουν σχεδόν εκατό πυρήνες (η πέτρα προέλευσης από την οποία αποσπάσθηκαν τα θραύσματα), ορισμένα μάλιστα, μεθοδολογικά, με την προηγμένη τεχνική λιθοτεχνίας Λεβαλλουά (που σχετίζεται με την Μέση Παλαιολιθική Εποχή και τους Νεάντερταλ) καθώς και άλλες, πιο απλές.
Ακόμη, υπάρχουν 119 προϊόντα θραυσματοποιίας: Πέτρινα θραύσματα και λεπίδες που αποκόπηκαν κατά το χτύπημα του πυρήνα. Η κυρίαρχη πρώτη ύλη, είναι ο πυριτόλιθος (σχεδόν το 87%), ένα υψηλής ποιότητας πέτρωμα για θραυσματοποιία, αν και χρησιμοποιούνταν ακόμη και τα τοπικά διαθέσιμα πετρώματα, όπως ο χαλαζίας, ο χαλαζίτης και ο βασάλτης.
Η κατάσταση των θραυσμάτων, βαριά διαβρωμένων με προχωρημένο στρώμα από πατίνα, αποκαλύπτει πως παρέμειναν εκτεθειμένα στα στοιχεία της φύσης για χιλιετίες, ενδεχομένως και να παρασύρθηκαν από πλημμύρες που τα εκτόπισαν από την αρχική τους θέση.
Ξαναγράφοντας την προϊστορία του Αιγαίου
Μέχρι σήμερα, αποδείξεις τόσο αρχαίας και τεχνολογικά ετερόκλητης κατοίκησης στην ακτή του Αιγαίου, ήταν σπάνιες και απομονωμένες. Η ανακάλυψη καλύπτει ένα τεράστιο κενό στον αρχαιολογικό χάρτη.
Το άρθρο, εξηγεί πως, το Παλαιολιθικό αρχείο του Αιγαίου, δεν είναι πλούσιο εξ αιτίας των γεωλογικών δυναμικών της περιοχής. Η τεκτονική δραστηριότητα, οι άνοδοι και οι πτώσεις των επιπέδων της θάλασσας, έχουν θάψει, διαβρώσει ή βυθίσει τα περισσότερα παράκτια σημεία της Εποχής του Πλειστόκαινου.
Το Biber Deresi, είναι ένα εξαιρετικό παράθυρο προς το παρελθόν, το οποίο έχει διασωθεί χάρη σε συγκεκριμένες γεωλογικές διεργασίες. Οι ερευνητές είναι προσεκτικοί με τη χρονολόγηση, καθώς προς το παρόν εξετάζουν το υλικό της επιφάνειας.
Ωστόσο, βάσει του τεχνολογικού ρυθμού των εργαλείων, τα ανάγουν σε ένα ευρύ χρονικό φάσμα, το οποίο καλύπτει την Ύστερη Κάτω Παλαιολιθική Εποχή έως την πρώιμη Μέση Παλαιολιθική Εποχή (σχεδόν μεταξύ 500.000 και 100.000 ετών στο παρελθόν).
Η χρονολόγηση αυτή, υποστηρίζεται από ομοιότητες που παρατηρούνται με τα Ροδαφνίδια – έναν ελαιώνα δυτικά του Λισβορίου, στην παλαιολιθική Λέσβο, όπου, εργαλεία της Αχελαίας Περιόδου που ανακαλύφθηκαν στη διάρκεια ανασκαφών, εκτιμώνται πως έχουν ηλικία μεταξύ 160.000 και 470.000 ετών.
Γέφυρα ανάμεσα στις ηπείρους
Η σημασία του Biber Deresi υπερβαίνει την αξία της συλλογής των εργαλείων. Η αληθινή του σημασία, είναι η στρατηγική τοποθεσία του.
Η σημασία του Biber Deresi, εκτείνεται πέρα από το λίθινο σύνολο, καθώς η γεωγραφική του τοποθεσία, προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τις παράκτιες δυναμικές της Εποχής του Πλειστόκαινου και τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην ξηρά και τη θάλασσα, σύμφωνα με την μελέτη. Κατά την παγετωνική περίοδο, το τοπίο ήταν εντελώς διαφορετικό. Το σημερινό Αιγαίο Πέλαγος, ήταν μια πεδιάδα από όπου περνούσαν ποτάμια με κάποια ορεινά νησιά.
Το Biber Deresi, δεν ήταν μια απομονωμένη ακτή, αλλά ένας κεντρικός κόμβος ενός δικτύου πεδιάδων και περασμάτων που διευκόλυναν την κίνηση.
Η ανακάλυψη μας οδηγεί σε αναθεώρηση της προϊστορίας της Ευρώπης.
Μαρτυρά πως, η μετανάστευση από την Αφρική, δεν ήταν μια απλή πορεία προς τα δυτικά, αλλά μια περίπλοκη διαδικασία προσαρμογής και εξερεύνησης που πραγματοποιήθηκε μέσα από παράκτιους και ποτάμιους διαδρόμους.
Η Ανατολία, δεν ήταν μια απλή στάση στη διαδρομή, αλλά ένα πραγματικό σταυροδρόμι, μια χερσαία γέφυρα που συνέδεε τους κόσμους. Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι οι στρωματογραφικές ανασκαφές και η απόλυση χρονολόγηση, με σκοπό τον ακριβέστερο χρονικό προσδιορισμό και την καλύτερη κατανόηση της αλληλουχίας της ανθρώπινης κατοίκησης στο Biber Deresi.
Αν το ενδεχόμενο αυτό επαληθευτεί, το σημείο θα εδραιωθεί ως καθοριστικής σημασίας χώρος για την αποκρυπτογράφηση του παζλ της ανθρώπινης εξέλιξης και μετανάστευσης.
