Πιστεύεις ότι γνωρίζεις καλά την Αθήνα; Μην είσαι τόσο σίγουρος πως ξέρεις τα πάντα για την πρωτεύουσα. Με το πέρασμα των δεκαετιών η Αθήνα έχει γίνει αγνώριστη. Ακόμα κι αν μένεις χρόνια στην πόλη ή αν θεωρείσαι βέρος Αθηναίος μπορεί να είναι δύσκολο έως ακατόρθωτο να αναγνωρίσεις ορισμένες περιοχές όταν βλέπεις φωτογραφίες που τραβήχτηκαν πριν από 50 ή και περισσότερα χρόνια.
Μία τέτοια φωτογραφία είναι και η παρακάτω στην οποία φαίνεται μία από τις πιο γνωστές πλατείες της Αθήνας. Ακόμα και οι μεγαλύτερης ηλικίας κάτοικοι των Αθηνών ίσως δυσκολευτούν να καταλάβουν αμέσως για ποια πλατεία πρόκειται καθώς ο χρόνος έχει μεταβάλει εντελώς το αστικό τοπίο της πρωτεύουσας. Αξίζει όμως να προσπαθήσεις.
Αν κοιτάξεις προσεκτικά τις λεπτομέρειες θα αρχίσεις να βρίσκεις τα “κλειδιά” της ταυτότητάς της. Είναι μια πρόκληση όχι μόνο για τη μνήμη, αλλά και για τη φαντασία, αφού μας καλεί να δούμε την Αθήνα κάτω από τα στρώματα των δεκαετιών που πέρασαν.
Κουίζ για την παλιά Αθήνα: Σπάνια φωτογραφία από πλατεία που σίγουρα έχεις περπατήσει – Αναγνωρίζεις ποια είναι;
- Αγίας Ειρήνης
- Καπνικαρέας
- Κλαυθμώνος
Η απάντηση στο κουίζ
Στην φωτογραφία που έχει τραβηχτεί τον Σεπτέμβριο του 1981 από τον φωτογράφο Fred Ihrt βλέπετε την πλατεία Καπνικαρέας με την οδό Ερμού και δεξιά η οδός Καπνικαρέας. Τότε περνούσαν ακόμη αυτοκίνητα από την Ερμού.
Η Εκκλησία της Παναγίας Καπνικαρέας ονομάζεται μία μικρή, βυζαντινή εκκλησία που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και η οποία βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας, στην οδό Ερμού, τον εμπορικότερο δρόμο του ιστορικού κέντρου της πόλης. Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου και ανήκει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έτσι ονομάζεται «Ιερός Πανεπιστημιακός Ναός».
Ο αρχιτεκτονικός της ρυθμός είναι σύνθετος τετρακιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος. Αναφέρεται ότι έχει κτιστεί στη θέση παλαιότερης εκκλησίας, την οποία είχε ανεγείρει η Αιλία Ευδοκία, η Αθηναία σύζυγος του Αυτοκράτορα Θεοδόσιου Β΄ του Μικρού. Η αρχική εκκλησία είχε χτιστεί με τη σειρά της (όπως συνηθιζόταν) επάνω στα θεμέλια αρχαίου ελληνικού ναού, αφιερωμένου σε γυναικεία θεότητα, πιθανότατα την Αθηνά ή τη Δήμητρα. Στον ναό βρίσκονται ενσωματωμένα παλαιότερα οικοδομικά στοιχεία (spolia), όπως κίονες, εντοιχισμένα γλυπτά και επιγραφές. Τα εν λόγω οικοδομικά στοιχεία ήταν μέρη του προγενέστερου ναού της Αθηνάς (ή της Δήμητρας) που βρισκόταν στο σημείο, ο οποίος καταστράφηκε και από τα κομμάτια του χτίστηκε η Καπνικαρέα.
Στη βόρεια πλευρά του ναού έχει προστεθεί παρεκκλήσιο με τρούλο, στη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας.
Το όνομα της εκκλησίας και ιστορικά στοιχεία
Το όνομα της εκκλησίας θεωρείται ότι προέρχεται από τον Καπνικαρέα, Καπνικάριο ή Καπνικάρη, εισπράκτορα “καπνικού φόρου” στα χρόνια του Βυζαντίου: ο φόρος καταβαλλόταν ανάλογα με τις καμινάδες, που διέθετε κάθε σπίτι. Άλλη άποψη θεωρεί ότι είναι παραφθορά της λέξης Καμουχαρέα, που προέρχεται από το πολύτιμο ύφασμα καμουχάς, το οποίο πιθανότατα έφτιαχναν σε εργαστήρια στην περιοχή. Υπάρχει και η άποψη του Διον. Σουρμελή, ο οποίος υποστηρίζει ότι το όνομα προέρχεται από τις λέξεις καπνός + κάρα, αναφορικά με την καπνισμένη εικόνα της Παναγίας, που προκλήθηκε από την πυρπόληση του ναού από τους Τούρκους το 1689.
Κατά την Τουρκοκρατία ονομαζόταν εκκλησία της Βασιλοπούλας και του Πρέντζα. Το 1834 υπήρξε σχέδιο κατεδάφισης του ναού, το οποίο δεν εκτελέσθηκε με παρέμβαση του Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας, του πατέρα του Όθωνα.
πηγή φωτογραφίας: Liza’s Photographic Archive of Greece – Facebook
