Σε ηλικία 90 ετών έφυγε από τη ζωή η Ιωάννα Παπαντωνίου, κορυφαία σκηνογράφος και ενδυματολόγος, η οποία ίδρυσε και προήδρευσε του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος (ΠΛΙ). Η απώλειά της σηματοδοτεί το τέλος μιας μακράς και δημιουργικής διαδρομής, με καθοριστική συμβολή στη διαμόρφωση και τη διάσωση της νεοελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας.
Η Ιωάννα Παπαντωνίου άφησε ισχυρό αποτύπωμα τόσο στο θέατρο όσο και στη μελέτη και ανάδειξη της ελληνικής παράδοσης, συνδέοντας το όνομά της με έργα και θεσμούς που καθόρισαν τον σύγχρονο πολιτιστικό χάρτη της χώρας.
Σπουδές, διεθνής πορεία και συνεργασίες
Η Ιωάννα Παπαντωνίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1936 και σπούδασε σκηνογραφία και ενδυματολογία στο Wimbledon School of Art του Λονδίνου. Η ίδια συνεργάστηκε με σημαντικούς Έλληνες σκηνοθέτες και αποτέλεσε στενή συνεργάτιδα του Μάικλ Έλιοτ στο Royal Exchange Theatre.
Παράλληλα, η ίδια αφιέρωσε μεγάλο μέρος της δράσης της στην επιτόπια έρευνα για το ελληνικό ένδυμα, καθώς κατέγραψε και διέσωσε πολύτιμα τεκμήρια της λαϊκής παράδοσης, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση ενός μοναδικού πολιτιστικού αρχείου.
Το έργο ζωής: Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα
Το 1974, η Ιωάννα Παπαντωνίου ίδρυσε στο Ναύπλιο το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα «Βασίλειος Παπαντωνίου», στη μνήμη του πατέρα της. Η συλλογή του Ιδρύματος βασίστηκε στο υλικό που η ίδια συγκέντρωσε σε ολόκληρη την Ελλάδα, κυρίως μέσα από τη δράση της στο Λύκειο Ελληνίδων, όπου «όργωσε την Ελλάδα, συλλέγοντας πολύτιμο λαογραφικό υλικό, ιδίως παραδοσιακές ενδυμασίες».
Το Ίδρυμα τιμήθηκε το 1981 με το European Museum of the Year main Award (EMYA), αποκτώντας διεθνή αναγνώριση. Το σημερινό Ίδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου αποτέλεσε το έργο ζωής της, στο οποίο η ίδια δώρισε όλες τις συλλογές της και διέθεσε σχεδόν το σύνολο της περιουσίας της, ενισχύοντας καθοριστικά τη διαχρονική του πορεία.
Η δήλωση της Λίνας Μενδώνη
Την απώλειά της σχολίασε με δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία ανέφερε: «Με μεγάλη θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια της Ιωάννας Παπαντωνίου, μιας από τις σημαντικότερες θεραπαινίδες του Πολιτισμού μας, σε πλείστες εκφάνσεις του, επί πολλές δεκαετίες. Μετά τις στέρεες σπουδές της στη Βρετανία, η Ιωάννα Παπαντωνίου διέγραψε μια μετεωρική πορεία ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος, συνεργαζόμενη με τους κορυφαίους σκηνοθέτες και ηθοποιούς της εποχής της σε παραστάσεις-σταθμούς για το θέατρό μας, αλλά και, επιλεκτικά, σε ξεχωριστές κινηματογραφικές δημιουργίες. Ωστόσο, η μοναδική της ματιά δεν περιορίστηκε στη σκηνή, αλλά μετουσιώθηκε σε δημιουργική διδασκαλία σε πανεπιστημιακά τμήματα θεατρικών σπουδών, στην Αθήνα, την Πάτρα και το Ναύπλιο.
Παράλληλα, η Ιωάννα Παπαντωνίου αφιέρωσε τη ζωή της στη διάσωση και την ανάδειξη της τεράστιας πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Ως μέλος του Λυκείου Ελληνίδων, όργωσε την Ελλάδα, συλλέγοντας πολύτιμο λαογραφικό υλικό, ιδίως παραδοσιακές ενδυμασίες, το οποίο αποτέλεσε και τον πυρήνα της περίφημης συλλογής του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος “Βασίλειος Παπαντωνίου”, το οποίο ίδρυσε η ίδια το 1974 στο Ναύπλιο, στη μνήμη του πατέρα της. Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα -το σημερινό Ίδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου- υπήρξε το έργο ζωής της Ιωάννας Παπαντωνίου, στο οποίο δώρισε όλες τις συλλογές της και για τις ανάγκες του οποίου διέθεσε σχεδόν το σύνολο της περιουσίας της και υπό τη σοφή και ακάματη καθοδήγησή της, εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για τον νεοελληνικό πολιτισμό.
Με την Ιωάννα Παπαντωνίου είχα την τιμή και την χαρά να συνεργαζόμαστε από το 1999. Σε όλα τα σπουδαία προγράμματά της είχε τη συμπαράσταση του ΥΠΠΟ γιατί ήταν ο δημιουργικός άνθρωπος που συνδύαζε αρμονικά τη θεωρία με την πράξη και την αθόρυβη δράση. Αποφεύγοντας την ανώφελη δημοσιότητα, αφιέρωσε όλον της τον βίο και τη δραστηριότητά της στην υπηρεσία του Πολιτισμού και της κοινωνίας, καταλείποντάς μας ένα τεράστιο έργο που θα καρποφορεί επί μακρόν. Για την Ιωάννα Παπαντωνίου δεν αποτελεί κοινό τόπο αν πω ότι η αφειδώλευτη προσφορά της υπήρξε ανυπολόγιστη και ότι η ευγνωμοσύνη μας για το έργο της είναι τεράστια. Στην οικογένειά της και τους φίλους της απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».
