Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, συγκρότησε έκτακτη συνεδρίαση με τους συμβούλους του στο Situation Room του Λευκού Οίκου την Παρασκευή, χωρίς ωστόσο να λάβει τελική απόφαση για την επικύρωση της συμφωνίας με το Ιράν.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη στέλνει μηνύματα βαθιάς δυσπιστίας, ξεκαθαρίζοντας ότι το προσχέδιο για την 60ήμερη παράταση της εκεχειρίας και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ δεν έχει ακόμα οριστικοποιηθεί.
Το παρασκήνιο στον Λευκό Οίκο
Πριν από τη συνάντηση, ο Τραμπ δήλωσε ότι επεδίωκε να λάβει μια «τελική απόφαση».
Ωστόσο, ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, επιβεβαίωσε ότι η δίωρη συνεδρίαση με τους αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας ολοκληρώθηκε χωρίς αποτέλεσμα.
Ο ίδιος τόνισε ότι ο Τραμπ θα υπογράψει μια συμφωνία μόνο εάν αυτή «ικανοποιεί τις κόκκινες γραμμές του» και αναχαιτίζει τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν.
Η επιβεβαίωση των επαφών υψηλού επιπέδου από τον Τραμπ ήρθε μία ημέρα μετά τα δημοσιεύματα που ήθελαν τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών να έχουν καταλήξει σε προκαταρκτική συμφωνία για 60ήμερη παράταση της εύθραυστης εκεχειρίας, ώστε να ξεκινήσουν νέες συνομιλίες για το αμφιλεγόμενο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Οι εκατέρωθεν όροι και η ρητορική των πυραύλων
Ο Ντόναλντ Τραμπ, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, έθεσε με απόλυτο τρόπο τις αμερικανικές αξιώσεις: «Το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο ή βόμβα».
Παράλληλα, απαίτησε το εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την καταστροφή όλων των θαλάσσιων ναρκών.
Στον αντίποδα, ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν και πρόεδρος του κοινοβουλίου έσπευσε να υπογραμμίσει το τεράστιο έλλειμμα εμπιστοσύνης, υπενθυμίζοντας ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν επιτεθεί δύο φορές κατά του Ιράν τον τελευταίο χρόνο, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη πυρηνικές διαπραγματεύσεις.
Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ έγραψε χαρακτηριστικά στην πλατφόρμα X: «Κανένα βήμα δεν θα γίνει πριν ενεργήσει η άλλη πλευρά. Δεν κερδίζουμε παραχωρήσεις μέσω συνομιλιών, αλλά μέσω πυραύλων».
Λίγο αργότερα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι η συμφωνία «δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμα».
Αν και ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς άφησε να εννοηθεί την Πέμπτη ότι οι διαπραγματευτές προσπαθούν να συμφωνήσουν στους γενικούς όρους του πυρηνικού προγράμματος ώστε οι λεπτομέρειες να ρυθμιστούν αργότερα, ο Μπαγκαΐ τον διέψευσε την Παρασκευή, σημειώνοντας ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι είναι «προσηλωμένοι στον τερματισμό του πολέμου και δεν συζητούν τις λεπτομέρειες του πυρηνικού σχεδίου σε αυτή τη φάση».
Επιπλέον, η Τεχεράνη απαιτεί οποιαδήποτε συμφωνία να περιλαμβάνει ανακωχή μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, καθώς και την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα παγωμένα κεφάλαιά της στο εξωτερικό.
Ο Εμπραχίμ Αζίζι, επικεφαλής της επιτροπής εθνικής ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, έδωσε το στίγμα των προθέσεων της χώρας του. «Το Ιράν θέτει τους όρους», έγραψε στην πλατφόρμα Χ, εξηγώντας: «μετρητά έναντι μετρητών, πίστωση έναντι πίστωσης, τίποτα έναντι τίποτα».
Το μυστήριο του εμπλουτισμένου ουρανίου
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα 60%, ένα σύντομο τεχνικό βήμα πριν από το στρατιωτικό επίπεδο του 90%.
Αν και μεγάλο μέρος των υποδομών εμπλουτισμού του Ιράν καταστράφηκε ή υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τους αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς τον Ιούνιο, μεγάλο μέρος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εκτιμάται ότι έχει διασωθεί, αποτελώντας τη μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας για την Ουάσινγκτον.
Πριν από τις επιθέσεις της 13ης Ιουνίου, ο IAEA υπολόγιζε τα αποθέματα του Ιράν ως εξής:
- 440,9 kg εμπλουτισμένα έως 60% (αρκούν για 10 πυρηνικά όπλα αν εμπλουτιστούν περαιτέρω)
- 184,1 kg εμπλουτισμένα έως 20% (αρκούν για 1 πυρηνικό όπλο)
- 6.024,4 kg εμπλουτισμένα έως 5% (μπορούν να παράγουν 12 όπλα)
- 2.391,1 kg εμπλουτισμένα έως 2%
Έκτοτε, η Τεχεράνη δεν έχει ενημερώσει τον Οργανισμό για την τύχη των αποθεμάτων ούτε επιτρέπει στους επιθεωρητές την πρόσβαση.
Ο επικεφαλής του IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, εκτιμά ότι «λίγο περισσότερα από 200 κιλά» του αποθέματος του 60% βρίσκονται ασφαλή σε ένα υπόγειο σύμπλεγμα σηράγγων στο Ισφαχάν, ενώ ένα άλλο μέρος βρισκόταν στη Νατάνζ.
Παρά τη διαταγή του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, να μην σταλεί το πυρηνικό υλικό του 60% στο εξωτερικό, ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι η Τεχεράνη ίσως δεχτεί να στείλει το μισό από αυτό σε μια τρίτη χώρα (όπως η Κίνα ή η Ρωσία), λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα ουράνιο εμπλουτισμένο στο 5%, και να αραιώσει το υπόλοιπο μισό στο εσωτερικό της χώρας.
Οι παλινδρομήσεις του Τραμπ
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις φαίνεται να είναι η κραυγαλέα ασυνέπεια της ίδιας της κυβέρνησης Τραμπ ως προς τις απαιτήσεις της.
Την Πέμπτη, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε κατηγορηματικά ότι η παράδοση του ουρανίου αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για τον Αμερικανό Πρόεδρο.
«Το Ιράν πρέπει να παραδώσει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιό του», είπε χαρακτηριστικά ο Μπέσεντ.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε το περασμένο Σαββατοκύριακο ότι η Τεχεράνη πρέπει «να παραδώσει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιό της».
«Αυτές είναι οι πάγιες θέσεις του Προέδρου», πρόσθεσε.
Ωστόσο, οι δηλώσεις αυτές απέχουν από την πραγματικότητα, καθώς ο Τραμπ, στην επείγουσα ανάγκη του να κλείσει μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου, έχει αλλάξει θέσεις επανειλημμένα.
- 1 Απριλίου – Συνέντευξη στο Reuters: Αφού προ ημερών ζητούσε την παράδοση της «πυρηνικής σκόνης», ξαφνικά υποβάθμισε το θέμα επειδή το υλικό είναι θαμμένο βαθιά. «Αυτό είναι τόσο βαθιά υπογείως, που δεν με νοιάζει», δήλωσε, προτείνοντας απλώς δορυφορική παρακολούθηση.
- 17 Απριλίου – Συνέντευξη στο Reuters: Τότε, επέστρεψε στη σκληρή γραμμή του, δηλώνοντας: «Θα μπούμε μέσα στο Ιράν, με έναν ωραίο, χαλαρό ρυθμό, και θα κατεβούμε κάτω και θα ξεκινήσουμε τις ανασκαφές με μεγάλα μηχανήματα. Θα το φέρουμε πίσω στις ΗΠΑ».
- 26 Απριλίου: «Πρέπει να πάρουμε αυτή την πυρηνική σκόνη. Θα την πάρουμε», δήλωσε ξανά.
- 14 Μαΐου – Συνέντευξη στο Fox News: Μιλώντας στον Σον Χάνιτι, είπε ότι η Τεχεράνη του είχε πει ότι το ουράνιο ήταν τόσο βαθιά θαμμένο που ούτε το ίδιο το Ιράν δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει πρόσβαση σε αυτό. Επίσης, χαρακτήρισε την προσπάθεια ανάκτησης ως εξαιρετικά δύσκολη, δεδομένου ότι θα απαιτούσε μια μακροχρόνια επιχείρηση σε ιρανικό έδαφος. Υιοθέτησε επίσης την πρόταση του δημοσιογράφου Σον Χάνιτι να «ταφεί» το ουράνιο αντί να ανακτηθεί, λέγοντας ότι η ανάσυρση έχει μόνο επικοινωνιακή αξία. «Όχι, δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητο, παρά μόνο από την άποψη των δημοσίων σχέσεων. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό για τα fake news να το πάρουμε». Πρόσθεσε δε: «Θα προτιμούσα να το πάρουμε, αλλά το έχουμε υπό παρακολούθηση».
- 15 Μαΐου -Συνέντευξη στο Fox News: Επανέλαβε ότι το θάψιμο του ουρανίου «είναι αρκετά καλό», συμπληρώνοντας: «Αλλά ξέρετε κάτι, δεν είναι αρκετά καλό από την άποψη των δημοσίων σχέσεων. Είναι σημαντικό, ξέρετε, είναι σημαντικό. Είναι μάλλον αρκετά καλό για έναν διαφορετικό λόγο, όμως».
- 15 Μαΐου – Από το Air Force One: Λίγες ώρες μετά, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος, αναίρεσε τον εαυτό του, λέγοντας: «Με βάση αυτά, θέλω να το πάρω. Και συμφώνησαν σε αυτό, αλλά μετά το πήραν πίσω, αλλά θα συμφωνήσουν σε αυτό τελικά».
Σημειώνεται πως δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι το Ιράν συμφώνησε ποτέ σε κάτι τέτοιο.
Αυτή η ρητορική σύγχυση αποδεικνύει ότι η εξαγωγή του ουρανίου ίσως δεν αποτελεί πραγματική «κόκκινη γραμμή» για τον Τραμπ, αλλά ένα επικοινωνιακό εργαλείο για να ικανοποιήσει τα γεράκια του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Το πυρηνικό ζήτημα αντικατοπτρίζει το ευρύτερο πρόβλημα της αμερικανικής στρατηγικής στον πόλεμο: οι στόχοι αλλάζουν συνεχώς ανάλογα με το ποιος μιλάει, δίνοντας την εντύπωση ότι η κυβέρνηση Τραμπ μπήκε στη σύγκρουση χωρίς σαφές πλάνο και τώρα απλώς αυτοσχεδιάζει προκειμένου να απεγκλωβιστεί.
