Μετά την Ισπανία και η Γερμανία έρχεται ως χρήσιμη πρόθυμη να υπερεξοπλίσει την Τουρκία, στέλνοντας μία πυροβολαρχία Patriot, τα έξοδα της οποίας θα αναλάβει η Άγκυρα. Υπό τον μανδύα της βοήθειας χώρας – μέλους του ΝΑΤΟ, η Τουρκία καταφέρνει να ξεπεράσει το εμπάργκο από τις ΗΠΑ.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Οι Γερμανικές Ένοπλες Δυνάμεις (Bundeswehr) ανακοίνωσαν ότι θα αναπτύξουν μια Ομάδα Εργασίας Αεροπορικής και Πυραυλικής Άμυνας Patriot στην Τουρκία μέχρι τα τέλη Ιουνίου. Η αποστολή, που στοχεύει στην ενίσχυση της νοτιοανατολικής πλευράς του ΝΑΤΟ και αρχικά είχε προγραμματιστεί να διαρκέσει έως τον Σεπτέμβριο του 2026, θα περιλαμβάνει την ανάπτυξη περίπου 150 στρατιωτών από την 1η Μοίρα Πυραύλων Αεροπορικής Άμυνας με έδρα τη Χομς, μαζί με μια μονάδα Patriot.
Η γερμανική ομάδα εργασίας, η οποία θα αναλάβει την ευθύνη για το αμερικανικό απόσπασμα στην περιοχή, θα ενσωματωθεί στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Αεροπορικής και Πυραυλικής Άμυνας του ΝΑΤΟ (NATO IAMD). Η Bundeswehr δήλωσε ότι οι Γερμανοί στρατιώτες θα συνεργαστούν στενά με τους Τούρκους και Αμερικανούς εταίρους τους καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας.
Σχετικά με το θέμα αυτό, ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους δήλωσε ότι «η Γερμανία αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες εντός του ΝΑΤΟ. Το κάνουμε αυτό στην ανατολική πλευρά, στον Απώτατο Βορρά, και τώρα, για μερικές εβδομάδες, στη νοτιοανατολική πλευρά της συμμαχίας, στην Τουρκία. Το γεγονός ότι τα στρατεύματά μας επιχειρούν σε πολύ στενό συντονισμό με τους Τούρκους και Αμερικανούς εταίρους μας κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας καταδεικνύει πόσο αξιόπιστα λειτουργεί η συνεργασία μας με τους συμμάχους μας».
«Η Πολεμική μας Αεροπορία κάνει φανταστική δουλειά σε αυτόν τον τομέα, κερδίζοντας μεγάλο σεβασμό διεθνώς. Μόλις πέρυσι, οι στρατιώτες μας υπηρέτησαν στην Πολωνία, προστατεύοντας το κέντρο logistics του ΝΑΤΟ στο Ρζεσζόφ. Τώρα, σε λίγες μόνο εβδομάδες, έχουν προετοιμαστεί με επιτυχία για μια μεγάλη ανάπτυξη στην Τουρκία. Με τον επαγγελματισμό τους, θα συμβάλουν σημαντικά στην προστασία του εναέριου χώρου του ΝΑΤΟ. Έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη στις μονάδες πυραύλων αεράμυνάς μας» πρόσθεσε.
Το 2013, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γερμανία και η Ολλανδία ανέπτυξαν συστήματα αεράμυνας Patriot κοντά στα σύνορα Τουρκίας-Συρίας. Ωστόσο, και οι τρεις χώρες απέσυραν τις συστοιχίες τους εντός δύο ετών, επικαλούμενες τη μείωση των πυραυλικών απειλών και την ανάγκη για τεχνικές αναβαθμίσεις. Οι ανάγκες αεράμυνας της Τουρκίας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου καλύφθηκαν από συστοιχίες που παρείχαν η Ιταλία και η Ισπανία.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, το οποίο ανακοίνωσε την ανάπτυξη ενός συστήματος Patriot στη Μαλάτια τον περασμένο Μάρτιο, δήλωσε ότι εκτός από τα μέτρα που ελήφθησαν σε εθνικό επίπεδο για την ασφάλεια του εναέριου χώρου και των πολιτών, έχει γίνει ακόμη ένα βήμα εντός του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, εκτός από την υπάρχουσα ισπανική συστοιχία Patriot που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στη Μαλάτια, ένα ακόμη σύστημα αεράμυνας Patriot, το οποίο έχει ανατεθεί από τη Συμμαχική Αεροπορική Διοίκηση Ramstein στη Γερμανία, θα αναπτυχθεί στα Άδανα.
Η ιστορία της μη απόκτησης του αμερικανικού αντιαεροπορικού και αντιβαλλιστικού συστήματος Patriot από την Τουρκία αποτελεί ένα από τα πιο κομβικά κεφάλαια στις σύγχρονες αμερικανοτουρκικές σχέσεις, το οποίο αντανακλά τη βαθιά δομική κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Άγκυρας. Αντίθετα με την κοινή πεποίθηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αρνήθηκαν κατηγορηματικά να πουλήσουν το σύστημα, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και εστιάζει στους όρους της συμφωνίας και στις στρατηγικές επιλογές της τουρκικής ηγεσίας.
Οι ΗΠΑ προσέφεραν το σύστημα Patriot στην Τουρκία αρκετές φορές κατά το παρελθόν, με πιο χαρακτηριστικές τις επίσημες προσφορές το 2009, το 2013 και την τελευταία μεγάλη προσπάθεια το 2018. Ο κύριος λόγος που οι διαπραγματεύσεις ναυάγησαν κάθε φορά δεν ήταν η απροθυμία πώλησης των ίδιων των βλημάτων, αλλά η επίμονη απαίτηση της Άγκυρας για πλήρη μεταφορά τεχνολογίας (technology transfer) και συμπαραγωγή των συστημάτων σε τουρκικό έδαφος. Η Τουρκία, επιδιώκοντας να αναπτύξει τη δική της αυτόνομη αμυντική βιομηχανία, αρνούνταν να αγοράσει το σύστημα «από το ράφι» (off-the-shelf). Η Ουάσινγκτον, από την πλευρά της, έθεσε αυστηρές κόκκινες γραμμές, καθώς η τεχνολογία των Patriot, ειδικά στους πηγαίους κώδικες (source codes) και στα συστήματα ραντάρ, θεωρείται απόρρητο εθνικό κεφάλαιο των ΗΠΑ και η διαρροή της θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια ολόκληρης της δυτικής συμμαχίας.
Η κατάσταση έφτασε σε σημείο χωρίς επιστροφή όταν η Τουρκία, χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα το αμερικανικό «όχι» στη μεταφορά τεχνολογίας, στράφηκε στη Ρωσία για την αγορά του ανταγωνιστικού συστήματος S-400. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε από τις ΗΠΑ ως εχθρική ενέργεια και παραβίαση της νατοϊκής ασφάλειας, καθώς η συγκατοίκηση ρωσικών ραντάρ με νατοϊκά συστήματα (όπως το μαχητικό F-35) θα επέτρεπε στη Μόσχα να υποκλέψει ευαίσθητα δεδομένα. Το αποτέλεσμα ήταν η οριστική απόσυρση της αμερικανικής προσφοράς για τους Patriot, η αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και η επιβολή κυρώσεων μέσω του νόμου CAATSA.
Η γεωπολιτική σημασία
Στο πλαίσιο αυτό, η απόφαση της Γερμανίας να προχωρήσει στην αποστολή ή πώληση συστημάτων Patriot στην Τουρκία αποκτά τεράστια γεωπολιτική σημασία και αποτελεί μια σαφή ένδειξη της περαιτέρω εμβάθυνσης των στρατιωτικών και αμυντικών δεσμών μεταξύ Βερολίνου και Άγκυρας. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς μια διμερής εμπορική συμφωνία, αλλά μια στρατηγική επιλογή της Γερμανίας να λειτουργήσει ως η «γέφυρα» επανένταξης της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική, παρακάμπτοντας εν μέρει τις αμερικανικές επιφυλάξεις.
Για τη Γερμανία, η ενίσχυση της Τουρκίας με συστήματα Patriot εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους. Πρώτον, επιβεβαιώνει τον ρόλο του Βερολίνου ως του βασικού οικονομικού και βιομηχανικού εταίρου της Άγκυρας εντός της Ευρώπης. Η γερμανική αμυντική βιομηχανία, η οποία ήδη συνεργάζεται στενά με την Τουρκία σε προγράμματα όπως η ναυπήγηση υποβρυχίων, βρίσκει στο πρόσωπο της Άγκυρας έναν πελάτη τεράστιας οικονομικής επιφάνειας, ικανό να στηρίξει μακροχρόνια εξοπλιστικά συμβόλαια. Δεύτερον, η Γερμανία χρησιμοποιεί την αμυντική διπλωματία ως εργαλείο για να διατηρήσει την Τουρκία προσδεδεμένη στο δυτικό άρμα, θεωρώντας ότι η πλήρης απομόνωση της Άγκυρας θα ήταν καταστροφική για τη σταθερότητα της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και για τη διαχείριση ζητημάτων όπως το μεταναστευτικό.
Αυτή η εμβάθυνση των γερμανοτουρκικών στρατιωτικών δεσμών δημιουργεί μια σειρά από σοβαρά ζητήματα για την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Αθήνα. Η παροχή ενός τόσο προηγμένου συστήματος αεράμυνας στην Τουρκία από μια ευρωπαϊκή δύναμη, την ίδια ώρα που η Άγκυρα διατηρεί αναθεωρητικές βλέψεις στο Αιγαίο, αποδεικνύει για ακόμη μια φορά τη στρατηγική αμφισημία του Βερολίνου. Η Γερμανία επιλέγει να εξοπλίσει μια χώρα που αμφισβητεί τα σύνορα ενός άλλου μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποδυναμώνοντας την έννοια της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
Επιπλέον, η γερμανική κίνηση μπορεί να λειτουργήσει ως προπομπός για την άρση και άλλων εξοπλιστικών περιορισμών προς την Τουρκία, ανοίγοντας ενδεχομένως τον δρόμο για την πολυπόθητη για την Άγκυρα έγκριση της πώλησης των μαχητικών αεροσκαφών Eurofighter Typhoon, όπου η Γερμανία κατέχει δικαίωμα βέτο ως μέλος της κατασκευάστριας κοινοπραξίας.
H άρνηση των ΗΠΑ να πουλήσουν τους Patriot στην Τουρκία βασίστηκε στην προστασία της τεχνολογικής τους υπεροχής και στην αντίδρασή τους στον τουρκικό αναθεωρητισμό εντός του ΝΑΤΟ. Αντίθετα, η προθυμία της Γερμανίας να καλύψει αυτό το κενό δείχνει ότι το Βερολίνο ιεραρχεί τα δικά του βιομηχανικά και γεωπολιτικά συμφέροντα με την Τουρκία ψηλότερα από την κοινή συμμαχική γραμμή. Αυτή η εξέλιξη αναβαθμίζει τις στρατιωτικές δυνατότητες της Άγκυρας και επιβεβαιώνει ότι ο άξονας Βερολίνου – Άγκυρας παραμένει ισχυρός και ενεργός, αναγκάζοντας την Ελλάδα να διατηρεί την επαγρύπνησή της και να ενισχύει τις δικές της στρατηγικές συμμαχίες με δυνάμεις που επιδεικνύουν μεγαλύτερη συνέπεια, όπως η Γαλλία και κυρίως οι Ηνωμένες Πολιτείες, που είναι διατεθειμένες να ενισχύσουν πολλαπλώς το Πολεμικό Ναυτικό, μετά την Πολεμική Αεροπορία με τα F-35.
Η Ελλάδα από την άλλη είναι η μοναδική χώρα της περιοχής που διαθέτει 6 πυροβολαρχίες Patriot, εκ των οποίων η μία βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο της διακρατικής συμφωνίας.
Η απόφαση του ΚΥΣΕΑ
Όπως μεταδώσαμε στο enikos.gr, κατά τη συνεδρίαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας την Δευτέρα αποφασίστηκε η επιστροφή των δύο πυροβολαρχιών Patriot που είχαν αναπτυχθεί το προηγούμενο χρονικό διάστημα σε Θράκη και Κάρπαθο για την προστασία του εναέριου χώρου της Βουλγαρίας και του νοτιοανατολικού Αιγαίου και ανατολικής Μεσογείου αντίστοιχα.
Σύμφωνα με απόφαση του υπουργείου Εθνικής Άμυνας σε συνεργασία με ΓΕΕΘΑ και ΓΕΑ, πλέον στην Κάρπαθο θα μετασταθμεύει ζεύγος μαχητικών αεροσκαφών Mirage 2000-5, με πλήρη οπλικο φόρτο και υποστήριξη. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες τα αεροσκάφη θα έχουν τον ρόλο readiness, δηλαδή της ετοιμότητας άμεσης αντιμετώπισης κάθε απειλής από αέρος.
Παράλληλα, αποφασίστηκε ότι πλέον η Πολεμική Αεροπορία θα έχει μόνιμη παρουσία με μαχητικά αεροσκάφη στην Κύπρο, χωρίς όμως να έχει ακόμη γίνει γνωστό ποιον τύπο μαχητικών θα στείλει, με πιθανότερο να είναι τα F-16.
