Οι ηγέτες του Ιράν έχουν σκληρύνει τη διαπραγματευτική τους θέση έναντι των ΗΠΑ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, εκλαμβάνοντας τις σαρωτικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών ως αποδοκιμασία των χειρισμών του Ντόναλντ Τραμπ στον πόλεμο, σύμφωνα με Αμερικανούς, Ευρωπαίους και Ιρανούς αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times.
Η αποφασιστικότητα στην Τεχεράνη έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το κλίμα στην Ουάσινγκτον, όπου τα εκλογικά αποτελέσματα έχουν προκαλέσει νέες ανησυχίες για τις επόμενες κινήσεις του Τραμπ.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και άλλα εξέχοντα στελέχη των Ρεπουμπλικανών δήλωσαν ότι ο πόλεμος συνέβαλε στη συντριβή του κόμματός τους. Έπειτα από αυτό το σχόλιο, ο Αμερικανός Πρόεδρος απομάκρυνε τον Βανς από τη διαπραγματευτική ομάδα, ζητώντας του να επικεντρωθεί σε εσωτερικά ζητήματα.
Ένα βασικό ερώτημα πλέον είναι εάν ο Τραμπ θα επιχειρήσει μια νέα προσπάθεια για διπλωματική συμφωνία, θα επαναλάβει τις επιθέσεις ή απλώς θα αποχωρήσει, αποσύροντας την τεράστια αμερικανική στρατιωτική δύναμη που έχει συγκεντρωθεί στην περιοχή.
Ωστόσο, είναι επίσης πιθανό ο Τραμπ να βρεθεί προ τετελεσμένων, είτε λόγω μονομερούς ισραηλινής ενέργειας είτε εάν το Ιράν πλήξει πρώτο αμερικανικά συμφέροντα ή κάποια σύμμαχο χώρα.
Εκτιμήσεις
Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εμφανίζονται διχασμένοι ως προς το πόσο σοβαρά επιθυμεί το Ιράν να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου, τον οποίο ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πριν από περισσότερους από οκτώ μήνες.
Οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών αναφέρουν ότι η ιρανική κυβέρνηση, αν και αποθρασυμένη, παραμένει ανοιχτή σε μια συμφωνία εάν οι ΗΠΑ επιτρέψουν στην Τεχεράνη να αποκτήσει πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων.
Άλλοι αξιωματούχοι σημειώνουν ότι το Ιράν έχει καταρτίσει σχέδια για την εντατικοποίηση του πολέμου προκειμένου να ωθήσει την Αμερική πίσω στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει περισσότερες επιθέσεις ή κλιμάκωση των πληγμάτων σε δεξαμενόπλοια που δεν καταβάλλουν τέλος διέλευσης στην ιρανική κυβέρνηση για να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ, εξέλιξη που θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές των καυσίμων και άλλων αγαθών ακόμη υψηλότερα.
Σε συνέντευξή του την περασμένη εβδομάδα, ο βουλευτής Τζιμ Χάιμς, ο Δημοκρατικός από το Κονέκτικατ που θα αναλάβει την προεδρία της Επιτροπής Πληροφοριών της Βουλής το επόμενο έτος, δήλωσε ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι διαθέτουν βαθιά κατανόηση της αμερικανικής πολιτικής σκηνής.
«Το μήνυμα των εκλογών δεν θα περάσει απαρατήρητο από το καθεστώς», δήλωσε ο Χάιμς. «Αισθάνονται πιο ενισχυμένοι στρατηγικά απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ από ό,τι εδώ και πολύ καιρό».
Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η στρατηγική του Ιράν να προκαλέσει οικονομικό πόνο στους Αμερικανούς ψηφοφόρους κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ απέδωσε καρπούς.
Οι αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό το καθεστώς της ανωνυμίας, ανέφεραν ότι θεωρούν τις εκλογές ως νίκη του Ιράν επί της Ουάσινγκτον, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη τείνει να είναι πιο προκλητική και να προσφέρει λιγότερες παραχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις.
Οι έμμεσες διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, καθώς κυβερνήσεις της περιοχής προσπαθούν να αποτρέψουν την επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί βρέθηκε στο Πακιστάν την Κυριακή και επισκέφθηκε το Ομάν τη Δευτέρα — δύο χώρες που λειτουργούν ως διαμεσολαβητές.
Ο Χάιμς σημείωσε ότι η αμερικανική στρατιωτική πίεση και οι οικονομικές κυρώσεις έχουν μειώσει δραστικά τον όγκο των εισαγόμενων αγαθών που εισέρχονται στο Ιράν και έχουν προκαλέσει «πραγματικά σοβαρό οικονομικό πόνο».
Παρομοίασε μάλιστα το ιρανικό καθεστώς με ένα στριμωγμένο ζώο.
«Αυτό το στριμωγμένο ζώο μπορεί να επιδιώξει να διαπραγματευτεί, αλλά πιστεύω επίσης ότι είναι πιθανό αυτό το στριμωγμένο ζώο να αντιδράσει βίαια με κάποιους αρκετά ανεξέλεγκτους τρόπους, ίσως στην υπηρεσία της διαπραγμάτευσης», είπε χαρακτηριστικά.
Ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι ένας ακόμη γύρος στρατιωτικών πληγμάτων θα μπορούσε να φέρει την οικονομία του Ιράν πιο κοντά στην κατάρρευση, ειδικά εάν στοχεύσουν ενεργειακές υποδομές. Άλλοι αξιωματούχοι, ωστόσο, επεσήμαναν ότι προηγούμενες προβλέψεις για οικονομική κατάρρευση του Ιράν αποδείχθηκαν λανθασμένες.
Το πυρηνικό δόγμα, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και τα αδιέξοδα
Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, ο Τραμπ υποστήριζε ότι το πρωταρχικό του κίνητρο για την έναρξή του ήταν να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικής βόμβας.
Τον Ιούλιο, οι New York Times ανέφεραν ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών πίστευαν πως ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ενδιαφερόταν πολύ περισσότερο από τον πατέρα και προκάτοχό του για την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Ο πατέρας του νέου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σκοτώθηκε στην αρχή του πολέμου σε ισραηλινή επίθεση με τη συνδρομή αμερικανικών πληροφοριών.
Ενώ το Ιράν διαθέτει τεράστιο μοχλό πίεσης στα Στενά του Ορμούζ, με επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα που επιβραδύνουν τη ροή του πετρελαίου, ο Χάιμς εκτίμησε ότι αυτή η επιρροή θα εξασθενήσει.
Καθώς η Σαουδική Αραβία κατασκευάζει περισσότερους αγωγούς για να παρακάμψει τα Στενά, η ικανότητα του Ιράν να επηρεάζει τις διεθνείς αγορές πετρελαίου θα μειωθεί, γεγονός που αποτελεί έναν λόγο για τον οποίο η Τεχεράνη ενδέχεται να στραφεί σε πυρηνικό όπλο.
Στο εσωτερικό του Ιράν, πληθαίνουν οι εκκλήσεις κληρικών και βουλευτών για κατασκευή πυρηνικού όπλου ώστε να αποτραπούν μελλοντικές επιθέσεις.
Ωστόσο, ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, στρατηγός Μοχσέν Ρεζαΐ, δήλωσε αυτόν τον μήνα σε διάγγελμά του στην κρατική τηλεόραση ότι το Ιράν δεν έχει σχέδια να αλλάξει το πυρηνικό του δόγμα και να οπλίσει το πρόγραμμά του, το οποίο επιμένει ότι προορίζεται για ειρηνικούς σκοπούς.
Από τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, Δυτικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχει αναδειχθεί σε πιο σταθερό ρυθμιστή των εξελίξεων.
Υπήρξαν εικασίες σχετικά με το πόσο σταθερά ελέγχει την κατάσταση ο νέος ανώτατος ηγέτης, ή ακόμη και αν είχε τραυματιστεί σοβαρά ή σκοτωθεί.
Αξιωματούχοι των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών πιστεύουν ότι οι απόψεις του Χαμενεΐ ευθυγραμμίζονται στενά με τα σκληροπυρηνικά στοιχεία, αλλά πλέον εκτιμούν ότι δεν αποτελεί απλώς διακοσμητική φιγούρα.
Ο Χάιμς δήλωσε ότι δεν γνωρίζει πώς μεταφέρει τις εντολές του ο Χαμενεΐ, αλλά ήταν βέβαιος ότι δεν έχει σκοτωθεί.
«Ο ανώτατος ηγέτης είναι ζωντανός και είναι λειτουργικός και επιχειρησιακός», ανέφερε.
Εάν το Ιράν επαναλάβει τις επιθέσεις του, θα μπορούσε να αναγκάσει τον Τραμπ να δράσει.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διαθέτουν πληροφορίες που δείχνουν ότι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν συζητήσει την προθυμία να χρησιμοποιήσουν ενδεχομένως χημικά όπλα ή να πραγματοποιήσουν άλλες μη συμβατικές επιθέσεις, αν και ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν σκεπτικισμό σχετικά με αυτές τις πληροφορίες.
Βασικό σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις παραμένει η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Νυν και πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το Ιράν ζητεί ελάφρυνση των κυρώσεων και πληρωμές από αραβικές χώρες προτού επιτρέψει τη διέλευση πλοίων, ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν ότι το Ιράν πρέπει πρώτα να σταματήσει τις επιθέσεις σε πλοία προτού αποδεσμευτούν χρήματα ή αρθούν κυρώσεις.
Η αλληλουχία των βημάτων μιας διπλωματικής συμφωνίας έχει τινάξει στον αέρα προηγούμενους γύρους συνομιλιών και, σύμφωνα με αξιωματούχους, μπορεί κάλλιστα να το κάνει ξανά, καθώς οι Ιρανοί διαπραγματευτές οχυρώνονται πίσω από την πεποίθηση ότι έχουν απέναντί τους έναν αποδυναμωμένο Τραμπ.
Τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών αποτέλεσαν κεντρικό θέμα στις πολιτικές εκπομπές της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης και στις εφημερίδες της χώρας. «Η αρχή της πτώσης», ανέφερε ένας πρωτοσέλιδος τίτλος. «Μια ιστορική προειδοποίηση», έγραφε ένας άλλος.
Ιρανοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι τα σχόλια του Βανς μετά την ψηφοφορία, στα οποία απέδωσε στον πόλεμο τις απώλειες του κόμματός του στις κάλπες, καταδεικνύουν βαθύ διχασμό στον Λευκό Οίκο.
«Το Ιράν πιστεύει ότι ο Τραμπ δέχεται πιέσεις από τους ψηφοφόρους του και το κόμμα του να τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν», δήλωσε σε τηλεφωνική συνέντευξη ο Πεϊμάν Σαλεχί, αναλυτής στην Τεχεράνη που πρόσκειται στην κυβέρνηση.
«Έτσι, δεν πρόκειται να υποχωρήσουν. Έχουν αποθρασυνθεί και αισθάνονται πολύ σίγουροι αυτή τη στιγμή».