Σε κλίμα μεγάλης γεωπολιτικής έντασης πρόκειται να διεξαχθούν την Τρίτη (27/10) οι εκλογές στο Ισραήλ με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος επιδιώκει την επανεκλογή του, να μιλά για κίνδυνο αποσταθεροποίησης της χώρας εξαιτίας ενδεχόμενης επίθεσης από το Ιράν. Την ίδια ώρα, με δυσκολία φαίνεται να εξασφαλίζει το όριο των 61 εδρών στην Κνεσέτ, τη Βουλή του Ισραήλ, σε σύνολο 120 εδρών.
Εν τω μεταξύ, υπάρχει εκπεφρασμένο κλίμα δυσφορίας στην κοινωνία του Ισραήλ, με σημαντική μερίδα των πολιτών να ζητεί εξηγήσεις από την κυβέρνηση Νετανιάχου για την αποτυχία των δυνάμεων ασφαλείας και του στρατού να προστατεύσει τους πολίτες από την πολύνεκρη επίθεση πολεμιστών της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου του 2023.
Διαφωνία Νετανιάχου και στρατού για επίθεση στο Ιράν – Ο ρόλος της Μοσάντ
Αξίζει να σημειωθεί ότι πληροφορίες από τα ισραηλινά μέσα μαζικής ενημέρωσης αναφέρουν πως υπάρχει διαφωνία μεταξύ του πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου και του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων (IDF), Εγιάλ Ζαμίρ για ενδεχόμενη επίθεση στο Ιράν πριν από τις εκλογές της Τρίτης. Ο Εγιάλ Ζαμίρ φέρεται να εξέφρασε τη διαφωνία του. Βέβαια, στοιχημένος με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να είναι ο διευθυντής των Μυστικών Υπηρεσιών του Ισραήλ (Mossad), Ρομάν Γκόφμαν. Σύμφωνα, μάλιστα, με τα ισραηλινά μέσα μαζικής ενημέρωσης, ο τελευταίος φέρεται να διαπληκτίστηκε με συνεργάτες του λόγω της υποστήριξής του σε σχέδιο του Πρωθυπουργού για πλήγμα στο Ιράν πριν τις εκλογές. Να σημειωθεί ότι ο Ρομάν Γκόφμαν είχε υπηρετήσει ως στρατιωτικός γραμματέας του Νετανιάχου, προτού τον διορίσει αρχηγό της Μοσάντ.
Επικαλούμενη ανώτερες πηγές της Μοσάντ, η ισραηλινή εφημερία «Haaretz» ανέφερε ότι «οι ανώτεροι αξιωματούχοι της Μοσάντ απέρριψαν τα σχέδια για πλήγμα στο Ιράν αυτή τη στιγμή, εκφράζοντας ανησυχίες για την χρονική στιμγή μιας τέτοιας επίθεσης και τον πιθανό αντίκτυπό της στις αυριανές εκλογές». Οι ανώτεροι αξιωματούχοι της Μοσάντ αμφισβήτησαν την κρίση του Νετανιάχου και εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι πολιτικές σκοπιμότητες συγχέονται με ζητήματα ασφαλείας, σύμφωνα με το δημοσίευμα της Haaretz. Βέβαια, η διοίκηση της Μοσάντ έσπευσε να υποβαθμίσει το γεγονός με τον ισχυρισμό ότι επρόκειτο για «διαφορετικές οπτικές γωνίες στο πλαίσιο του υπηρεσιακού διαλόγου».
Εκλογές με ανοικτά πολεμικά μέτωπα
Σε κάθε περίπτωση, οι εκλογές στο Ισραήλ χαρακτηρίζονται από τους αναλυτές ως «τις κρισιμότερες της τελευταίας περιόδου», καθώς συνυφαίνονται με ενεργά μέτωπα σε όλη τη Μέση Ανατολή αρχής γενομένης από τις εν εξελίξει στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα και τις νέες επιχειρήσεις στη Χεβρώνα, την μεγαλύτερη πόλη της Δυτικής Όχθης. Τα μέτωπα επεκτείνονται στο βόρεια του Ισραήλ, τον Λίβανο, τη Συρία και τα σύνορα με την Τουρκία και στα ανατολικά με το Ιράν. Μαζί με τα πολεμικά μέτωπα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι αντιμέτωπος με την λαϊκή δυσαρέσκεια που συνεχίζει να ζητά απαντήσεις, καθότι οι πολίτες του Ισραήλ έμειναν απροστάτευτοι από την πολύνεκρη επίθεση της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου του 2026 και το θρίλερ της απελευθέρωσης των ομήρων ζωντανών ή νεκρών.
Η ακτινογραφία των κομμάτων
Ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει ηγηθεί του Ισραήλ για 19 από τα τελευταία 30 χρόνια, πιο πρόσφατα ως επικεφαλής ενός ακροδεξιού συνασπισμού. Διεκδικεί νέα εντολή με την υποστήριξη του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και η μάχη είναι τόσο προσωπική όσο και πολιτική. Υπενθυμίζουμε ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει δικαστική εκκρεμότητα για υποθέσεις διαφθοράς και σε περίπτωση καταδίκης του αυτό θα σημάνει για τον ίδιο πρωτίστως απώλεια της εξουσίας, που μπορεί να είναι για τον ίδιο μεγαλύτερος κίνδυνος από αυτόν την φυλάκισης. Σημειωτέον ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει καταδικαστεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ως εγκληματίας πολέμου.
Ο κύριος αντίπαλος του Νετανιάχου είναι ο Γκάντι Άιζενκοτ (Gadi Eisenkot). Ο πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού και σχετικώς νέος στην πολιτική, γιος Μαροκινών μεταναστών που ανήλθε στην καρδιά του ισραηλινού κατεστημένου ξεκινώντας από ταπεινή καταγωγή. Ο γιος του και δύο ανίψια του σκοτώθηκαν μαχόμενοι στη Γάζα το 2024. Σύμφωνα με αναλυτές, ο Γκάντι Άιζενκοτ στερείται του επικοινωνιακού χαρίσματος του Νετανιάχου, αλλά τον έχει αγκαλιάσει μέρος του εκλογικού κόμματος, καθώς τον βλέπει ως «τον εκ διαμέτρου αντίθετο» του σημερινού πρωθυπουργού του Ισραήλ. Το δε νεοσυσταθέν κόμμα του ονομάζεται «Yashar», που σημαίνει «Ειλικρίνεια».
Στα μικρότερα κόμματα, συγκαταλέγονται το ακροδεξιό «Amcha Yisrael» καθοδηγείται από τον πρώην στρατηγό Όφερ Βίντερ (Ofer Winter), ο οποίος έχει δεσμευτεί να υποστηρίξει τον Νετανιάχου για πρωθυπουργό εάν μπει στην Κνεσέτ. Επίσης, στις εκλογές κατέρχονται «οι Έφεδροι» (The Reservists), ένα δεξιό σιωνιστικό κόμμα που επικεντρώνεται στη διασφάλιση της υποχρεωτικής καθολικής στράτευσης, με τους ηγέτες του να βρίσκονται ανάμεσα στα δύο μπλοκ. Βέβαια, οι «Έφεδροι» έχουν αποκλείσει το ενδεχόμενο συμμετοχής τους σε οποιαδήποτε κυβέρνηση είτε αυτή έχει βασικό κορμό του υπερορθόδοξους – βασικούς συμμάχους του Νετανιάχου – είτε τα παλαιστινιακά κόμματα, τη στήριξη των οποίων είναι πιθανό να χρειαστεί ο Άιζενκοτ.
Τα κοινωνικά αιτήματα και οι προεκλογικές δεσμεύσεις των κομμάτων
Η ασφάλεια του Ισραήλ βρίσκεται στο επίκεντρο των εκλογών, επισκιάζοντας ακόμη και το καλπάζον κόστος ζωής, όπως αναφέρει στην ανάλυσή της στον «The Guardian», η Emma Graham – Harrison.
Σημειώνει, μάλιστα, ότι «οι επικριτές της σημερινής κυβέρνησης εστιάζουν στις πληγές που άφησε πίσω της η επίθεσης της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου 2023, τη διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών, την άνοδο του θρησκευτικού φανατισμού και το κόστος των ανοικτών πολέμων σε πολλαπλά μέτωπα».
Στην ίδια ανάλυση αναφέρει ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης κα το νεοσύστατο του Γκάντι Άιζενκοτ έχει υποσχεθεί τη σύσταση κρατικής εξεταστικής επιτροπής για την 7η Οκτωβρίου και τερματισμό της απαλλαγής από τη στράτευση για τους υπερορθόδοξους άνδρες, μια πηγή βαθιάς δυσαρέσκειας μεταξύ των οικογενειών των οποίων τα αγαπημένα πρόσωπα υπηρετούν ή έχουν σκοτωθεί.
Την ίδια στιγμή, οι πολίτες στην πλειονότητά του εκφράζουν ανησυχία για τη διεθνή απομόνωση, εν μέρει λόγω των διευρυνόμενων κυρώσεων για την επέκταση των οικισμών, καθώς και για τη σχεδόν επιταχυνόμενη διαρροή εγκεφάλων (brain drain) μεταξύ της ελίτ.
Πάντως, η αγωνία για τις συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις έχει προκαλέσει κόπωση σε σημαντική μερίδα των πολιτών. Ωστόσο, οι ακροδεξιοί σύμμαχοι του Νετανιάχου έχουν καλέσει στη διενέργεια εθνοκάθαρσης σε Γάζα και κατεχόμενη Δυτική Όχθη, καθώς και στην επέκταση των οικισμών. Οι δε υπερορθόδοξοι εταίροι του Νετανιάχου θέλουν να διατηρήσουν την επί δεκαετίες εξαίρεση από τη στρατιωτική θητεία και τις επιδοτήσεις για θρησκευτικές σπουδές.
Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις;
Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν το κόμμα Λικούντ του Νετανιάχου και τους σημερινούς εταίρους του στον συνασπισμό να χάνουν την πλειοψηφία τους. Αυτή η πτώση στη στήριξη των ψηφοφόρων είναι σχετικά σταθερή για περισσότερα από δύο χρόνια.
Επίσης, δείχνουν μια ξεκάθαρη πλειοψηφία κατά του Νετανιάχου. Ωστόσο, αυτές οι έδρες της αντιπολίτευσης είναι μοιρασμένες ανάμεσα στο μπλοκ των Εβραϊκών Ισραηλινών κομμάτων, με επικεφαλής το κόμμα Yashar του Άιζενκοτ και στα κόμματα που εκπροσωπούν τους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ.
Ταυτόχρονα, τα Εβραϊκά Ισραηλινά κόμματα είναι αμφίβολο εάν θα εξασφαλίσουν πλειοψηφία μόνα τους, αλλά έχουν ως επί το πλείστον αποκλείσει το ενδεχόμενο να σχηματίσουν κυβέρνηση συνασπισμού με τους Παλαιστίνιους. Από την άλλη πλευρά, οι Παλαιστίνιοι πολιτικοί έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μια κυβέρνηση μειοψηφίας των Εβραϊκών Ισραηλινών κομμάτων τύπου Άιζενκοτ – του αντιπάλου του Νετανιάχου – προκειμένου να ανατρέψουν τον ακροδεξιό συνασπισμό του Νετανιάχου.
Πώς λειτουργεί η Κνεσέτ – Πότε αναμένονται τα εκλογικά αποτελέσματα;
Η Κνεσέτ, η Βουλή του Ισραήλ, διαθέτει 120 έδρες, με τους βουλευτές να εκλέγονται μέσω του συστήματος της απλής αναλογικής. Κανένα αυτοτελές κόμμα δεν έχει εξασφαλίσει ποτέ την πλειοψηφία των 61 εδρών. Επομένως το Ισραήλ κυβερνάται πάντα από κυβερνήσεις συνασπισμού.
Όταν βγουν τα αποτελέσματα, ο Πρόεδρος του Ισραήλ καλεί το κόμμα με τον μεγαλύτερο αριθμό εδρών να προσπαθήσει να συμφωνήσει για σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού.
Τα exit polls δημοσιοποιούνται στις 22:00 ώρα Ισραήλ (20:00 GMT), ενώ οι πρώτες ενδείξεις της πραγματικής καταμέτρησης των ψήφων εμφανίζονται συνήθως τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης (28/10).
Η ανακοίνωση του συνολικού αποτελέσματος ενδέχεται να διαρκέσει πολύ περισσότερο, με το αποτέλεσμα να εξαρτάται πιθανώς από την εκλογική τύχη δύο μικρών κομμάτων, τα οποία πρέπει να συγκεντρώσουν το 3,25% της συνολικής ψήφου, για να καταλάβουν έδρες στην Κνεσέτ. Οι δημοσκοπήσεις τοποθετούν και τα δύο μικρά κόμματα γύρω από αυτό το όριο. Εάν το ξεπεράσουν, λαμβάνουν από τέσσερις έδρες το καθένα, γεγονός που θα είχε σημαντικό αντίκτυπο στις επιλογές σχηματισμού συνασπισμού.
Ποιοι ψηφίζουν – Ποιοι στερούνται το δικαίωμα ψήφου
Σε σύνολο 15 εκατομμυρίων κατοίκων, που ζουν σε περιοχές υπό ισραηλινό έλεγχο, 9 εκατομμύρια έχουν δικαίωμα ψήφου. Από αυτούς, 7 εκατομμύρια είναι οι Εβραίοι Ισραηλινοί και 1,7 εκατομμύριο οι Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ, που ζουν εντός των συνόρων της χώρας πριν από το 1967 (γνωστά ως «Πράσινη Γραμμή») και έχουν πλήρη δικαιώματα ψήφου. Στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, περισσότεροι από 500.000 Ισραηλινοί έποικοι μπορούν να ψηφίσουν.
Ποιοι δεν έχουν δικαίωμα ψήφου
Οι έποικοι ζουν ανάμεσα σε 3,1 εκατομμύρια Παλαιστίνιους, οι οποίοι υπόκεινται σε στρατιωτικό νόμο και δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, περισσότεροι από 230.000 Ισραηλινοί με δικαίωμα ψήφου ζουν ανάμεσα σε 350.000 Παλαιστίνιους που δεν μπορούν να ψηφίσουν. Τέλος, 2 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι στη Γάζα, οι οποίοι ζουν υπό ισραηλινή στρατιωτική κατοχή σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, επίσης δεν έχουν δικαίωμα ψήφου.
