Μια ιστορική πολιτική ανατροπή πέτυχε ο Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα στη Βραζιλία, εξασφαλίζοντας την Κυριακή (25/10) μια τέταρτη προεδρική θητεία και ανατρέποντας την ήττα του πρώτου γύρου απέναντι στον δεξιό αντίπαλό του, Φλάβιο Μπολσονάρου, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου.
Λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει τα 81 του χρόνια, ο Λούλα έγινε ο πρώτος πρόεδρος στην ιστορία της Βραζιλίας που εκλέγεται για τέταρτη θητεία. Παράλληλα, πέτυχε κάτι που κανένας άλλος προεδρικός υποψήφιος δεν είχε καταφέρει μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1985: να χάσει στον πρώτο γύρο και να ανατρέψει το αποτέλεσμα στον δεύτερο.
Το μέγεθος της ανατροπής αποτυπώνεται στους αριθμούς. Μέσα στις τρεις εβδομάδες που μεσολάβησαν ανάμεσα στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις, ο υποψήφιος του Εργατικού Κόμματος αύξησε την εκλογική του δύναμη κατά περισσότερες από 10 εκατομμύρια ψήφους, ενώ ο Φλάβιο Μπολσονάρου κέρδισε μόλις 3,6 εκατομμύρια επιπλέον ψήφους.
Η διαφορά ήταν μεγαλύτερη από εκείνη της νίκης του Λούλα το 2022 επί του Ζαΐχ Μπολσονάρου, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική πολιτική επιρροή του Βραζιλιάνου προέδρου.
Ωστόσο, σύμφωνα με το CNN, η εκλογική επιτυχία συνοδεύεται από ένα σημαντικό παράδοξο: ο Λούλα επιστρέφει στην προεδρία με ισχυρή λαϊκή εντολή, αλλά με ένα Κογκρέσο στο οποίο κυριαρχούν οι πολιτικοί του αντίπαλοι.
Πώς ανέτρεψε το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου
Οι αρθρογράφοι Αλεσάντρα Φρέιτας και Γκονσάλο Σεγάρα, εξετάζουν τους παράγοντες που επέτρεψαν στον Λούλα να ανατρέψει το αρχικό προβάδισμα του αντιπάλου του, επισημαίνοντας ότι η γεωγραφία της ψήφου και η αυξημένη συμμετοχή αποδείχθηκαν καθοριστικές.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της πολιτείας Μίνας Ζεράις, η οποία διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο εκλογικό σώμα της Βραζιλίας.
Στον πρώτο γύρο, ο Λούλα είχε ηττηθεί εκεί με διαφορά σχεδόν 590.000 ψήφων. Στον δεύτερο, όμως, επικράτησε με περίπου 99.000 ψήφους, πετυχαίνοντας μια μεταβολή σχεδόν 690.000 ψήφων στη διαφορά μεταξύ των δύο υποψηφίων.
Η συγκεκριμένη πολιτεία έχει ψηφίσει τον τελικό νικητή σε κάθε άμεση προεδρική εκλογή από το 1989, διατηρώντας και αυτή τη φορά τη φήμη της ως καθοριστικού εκλογικού πεδίου.
Παράλληλα, αν και ο Φλάβιο Μπολσονάρου διατήρησε το προβάδισμά του στις πολιτείες του Σάο Πάολο και του Ρίο ντε Τζανέιρο, ο Λούλα επικράτησε στις πρωτεύουσές τους, τις δύο μεγαλύτερες πόλεις της χώρας. Μάλιστα, στην πόλη του Ρίο ντε Τζανέιρο κατάφερε να ανατρέψει το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου.
Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η ισχυρή παρουσία του στη βορειοανατολική Βραζιλία, όπου επικράτησε και στις εννέα πολιτείες της περιοχής.
Οι ψηφοφόροι που επέστρεψαν στις κάλπες και η μάχη στα κινητά
Ένα ακόμη στοιχείο της εκλογικής ανατροπής ήταν η μείωση της αποχής, η οποία υποχώρησε από 21,08% στον πρώτο γύρο σε περίπου 19,2% στον δεύτερο.
Η μεταβολή αυτή αντιστοιχεί σε σχεδόν τρία εκατομμύρια επιπλέον πολίτες που προσήλθαν στις κάλπες.
Η αύξηση της συμμετοχής δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στον Λούλα. Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, αναδεικνύει τη σημασία της κινητοποίησης ψηφοφόρων που δεν είχαν συμμετάσχει στην πρώτη αναμέτρηση.
Μετά το αρχικό αρνητικό αποτέλεσμα, η προεκλογική ομάδα του Βραζιλιάνου προέδρου ενίσχυσε την παρουσία της στις ψηφιακές πλατφόρμες, επιδιώκοντας όχι μόνο να προσελκύσει αναποφάσιστους, αλλά και να πείσει τους ήδη υποστηρικτές του να ψηφίσουν.
Η εκστρατεία συνοδεύτηκε από πρωτοβουλίες που στόχευαν στις καθημερινές οικονομικές ανησυχίες των πολιτών.
Ο Λούλα υπέγραψε νόμο για την αύξηση του ορίου εσόδων των ατομικών μικροεπιχειρηματιών, πρότεινε νέα μέτρα για την αναδιαπραγμάτευση των καταναλωτικών χρεών και τάχθηκε υπέρ της κατάργησης του διαδικτυακού στοιχηματισμού, η εξάπλωση του οποίου έχει συνδεθεί με την υπερχρέωση των νοικοκυριών.
Στο ζήτημα της ασφάλειας, υποστήριξε ακόμη και τη μείωση του ορίου ηλικίας ποινικής ευθύνης για ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα, υιοθετώντας μια θέση που παραδοσιακά συνδέεται με τη δεξιά, σε μια προσπάθεια να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες απαιτήσεις για αυστηρότερη αντιμετώπιση της εγκληματικότητας.
Ο Μπολσονάρου αμφισβητεί το αποτέλεσμα και προσφεύγει στη Δικαιοσύνη
Η νίκη του Λούλα δεν έγινε αποδεκτή από τον αντίπαλό του.
Ακολουθώντας την τακτική του πατέρα του μετά τις εκλογές του 2022, ο Φλάβιο Μπολσονάρου αρνήθηκε να αναγνωρίσει το αποτέλεσμα και ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει τη δικαστική ακύρωση της εκλογικής διαδικασίας.
Ο γερουσιαστής αμφισβήτησε την απόφαση του δικαστή του Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Κριστιάνο Ζανίν, να παρατείνει κατά δύο ώρες την ψηφοφορία, υποστηρίζοντας ότι η εφαρμογή του μέτρου δεν ήταν ομοιόμορφη και επηρέασε την ισότητα των εκλογικών συνθηκών.
«Είναι αδύνατο να αναγνωρίσουμε τα αποτελέσματα των εκλογών υπό τις συνθήκες στις οποίες εξελίχθηκαν αυτά τα γεγονότα», δήλωσε.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, η ίδια η εκστρατεία του Μπολσονάρου είχε ζητήσει παράταση της ψηφοφορίας σε ορισμένες περιοχές, επικαλούμενη τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι ψηφοφόροι εξαιτίας των ισχυρών βροχοπτώσεων.
Η αμφισβήτηση δεν εμπόδισε τους πανηγυρισμούς των υποστηρικτών του Λούλα, οι οποίοι γιόρτασαν την ιστορική επανεκλογή του.
Το μεγάλο εμπόδιο: Ένα Κογκρέσο που ελέγχεται από τη δεξιά
Παρά τη νίκη του, ο Λούλα θα κληθεί να κυβερνήσει με ιδιαίτερα περιορισμένα κοινοβουλευτικά περιθώρια.
Στη Βουλή των Αντιπροσώπων, τα δεξιά κόμματα θα διαθέτουν 303 από τις συνολικά 513 έδρες, έναντι 124 της αριστεράς και 86 του κέντρου.
Στη Γερουσία, η δεξιά θα ελέγχει σχεδόν τα δύο τρίτα των εδρών. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δεξιός βουλευτής ή γερουσιαστής θα αντιταχθεί αυτομάτως στην κυβέρνηση. Σημαίνει, όμως, ότι ο Λούλα θα πρέπει να διαμορφώσει ευρύτερες πολιτικές συμμαχίες, τόσο για την προώθηση των νομοθετικών του πρωτοβουλιών όσο και για την προστασία των βασικών κυβερνητικών προτεραιοτήτων.
Σύμφωνα με την ανάλυση, ανάλογες δυσκολίες αναμένονται και στις σχέσεις του με τους κυβερνήτες των πολιτειών, καθώς οι συντηρητικές δυνάμεις διατηρούν σημαντική επιρροή σε περιφερειακό επίπεδο.
Ο ίδιος ο Λούλα αναγνώρισε τη νέα πραγματικότητα στην επινίκια ομιλία του.
«Μόλις κερδίσουμε τις εκλογές, δεν έχουμε πλέον αντιπάλους. Πρέπει να κυβερνήσω για 215 εκατομμύρια ανθρώπους», δήλωσε. «Δεν επέλεξα εγώ το Κογκρέσο. Ο λαός το επέλεξε. Και με αυτό το Κογκρέσο θα ψηφίσω, θα εργαστώ και θα πετύχω αποτελέσματα», πρόσθεσε.
Οικονομία, χρέος και εγκληματικότητα: Οι δοκιμασίες της νέας θητείας
Η οικονομία αναμένεται να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της νέας κυβέρνησης.
Παρά τις οικονομικές βελτιώσεις που έχουν καταγραφεί, η δυσαρέσκεια για την καθημερινή οικονομική κατάσταση αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα φθοράς της δημοτικότητας του Λούλα κατά την προεκλογική περίοδο.
Το δημόσιο χρέος, το δημοσιονομικό έλλειμμα και τα υψηλά επιτόκια περιορίζουν τη δυνατότητα αύξησης των κρατικών δαπανών, δημιουργώντας δύσκολες επιλογές για τη χρηματοδότηση των προεκλογικών δεσμεύσεων χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο τα κοινωνικά προγράμματα.
Παράλληλα, η δημόσια ασφάλεια παραμένει πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς η δεξιά έχει αναγάγει την αυστηρή αντιμετώπιση της εγκληματικότητας σε βασικό στοιχείο της πολιτικής της ταυτότητας.
Ο Λούλα θα πρέπει επίσης να προετοιμάσει τη διαδοχή του, καθώς η δυνατότητα της βραζιλιάνικης αριστεράς να κερδίζει προεδρικές εκλογές παραμένει στενά συνδεδεμένη με τη δική του προσωπικότητα.
Η νίκη που ανέκοψε τη δεξιά στροφή στη Λατινική Αμερική
Η επανεκλογή του Λούλα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και πέρα από τα σύνορα της Βραζιλίας.
Όπως επισημαίνουν οι αρθρογράφοι, η νίκη του διέκοψε μια σειρά εκλογικών επιτυχιών της δεξιάς και υποψηφίων που είχαν τη στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ έβαλε τέλος και σε μια περίοδο 18 μηνών εκλογικών ηττών για την αριστερά στη Λατινική Αμερική.
Ωστόσο, το περιφερειακό περιβάλλον είναι πλέον πολύ διαφορετικό από εκείνο που είχε αντιμετωπίσει ο Λούλα κατά την πρώτη του προεδρική θητεία.
Ο Μάικλ Πάαρλμπεργκ, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Virginia Commonwealth, υπενθυμίζει ότι την εποχή της λεγόμενης «Ροζ Παλίρροιας», όταν αριστερές κυβερνήσεις επικρατούσαν σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, ο Λούλα διέθετε περισσότερους περιφερειακούς συμμάχους.
Σήμερα, με πολιτικούς όπως ο Αλμπέρτο Φερνάντες στην Αργεντινή, ο Γκαμπριέλ Μπόριτς στη Χιλή και ο Γκουστάβο Πέτρο στην Κολομβία να μην βρίσκονται πλέον στην εξουσία, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος αντιμετωπίζει ένα πιο συντηρητικό πολιτικό περιβάλλον.
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, η επανεκλογή του θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για το εάν η στροφή της Λατινικής Αμερικής προς τα δεξιά αποτελεί μια μακροχρόνια πολιτική τάση ή μέρος μιας διαρκούς εναλλαγής μεταξύ των δύο πολιτικών στρατοπέδων.
Ο Πάαρλμπεργκ εκτιμά ότι η νίκη του Λούλα αναδεικνύει τα όρια της εκλογικής απήχησης του κινήματος Μπολσονάρου, καθώς σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων το θεωρεί υπερβολικά ριζοσπαστικό.
Κατά τον ίδιο, το αποτέλεσμα δείχνει επίσης ότι η υποστήριξη του Λευκού Οίκου και τα οικονομικά μέτρα της Ουάσινγκτον δεν αποτελούν από μόνα τους καθοριστικούς παράγοντες για την έκβαση μιας εκλογικής αναμέτρησης.
Οι σχέσεις με τον Τραμπ και το βλέμμα στις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές
Η εξωτερική πολιτική αποτελεί ακόμη μία σημαντική δοκιμασία για τον επανεκλεγμένο πρόεδρο.
Ως ηγέτης της μεγαλύτερης οικονομίας της Λατινικής Αμερικής, με την Κίνα να αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Βραζιλίας, ο Λούλα έχει επιδιώξει να διατηρήσει περιθώρια αυτονομίας απέναντι στις εμπορικές και πολιτικές απαιτήσεις της κυβέρνησης Τραμπ.
«Η Βραζιλία δεν ανήκει στην πίσω αυλή κανενός», είχε δηλώσει τον Σεπτέμβριο από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς την Ουάσινγκτον.
Παρά τη σκληρή ρητορική του, ωστόσο, ο Λούλα έχει επιδείξει και πραγματισμό στις σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όταν η Ουάσινγκτον επέβαλε νέους δασμούς σε βραζιλιάνικα προϊόντα στα μέσα του έτους, ο ίδιος δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο αντιποίνων, χωρίς όμως να προχωρήσει αμέσως σε μετωπική σύγκρουση.
Ο Πάαρλμπεργκ σημειώνει ότι ο Λούλα έχει αποδείξει πως μπορεί να προσαρμόζεται στον Τραμπ, συνδυάζοντας κατά καιρούς την έντονη κριτική με κινήσεις συνεννόησης.
Ο καθηγητής εκτιμά επίσης ότι ο Βραζιλιάνος πρόεδρος θα παρακολουθήσει στενά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα εάν οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν τον έλεγχο της μίας ή και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, εξέλιξη που θα μπορούσε να αυξήσει τον έλεγχο στην πολιτική ατζέντα του Τραμπ.
Για τον Λούλα, η τέταρτη θητεία αρχίζει με ένα ιστορικό εκλογικό επίτευγμα, αλλά και με ένα εξαιρετικά σύνθετο πολιτικό περιβάλλον.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι εάν μπορεί να κερδίσει ακόμη μία εκλογική μάχη, αλλά πώς θα μετατρέψει τη νίκη του σε αποτελεσματική διακυβέρνηση, σε μια Βραζιλία βαθιά πολιτικά διαιρεμένη και σε μια Λατινική Αμερική που αλλάζει κατεύθυνση.
