Μια τραγωδία που κόστισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, σχεδόν δύο χρόνια διαδηλώσεων και ένα φοιτητικό κίνημα που εξελίχθηκε σε πανεθνική πολιτική δύναμη έφεραν την ιστορική εκλογική ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στη Σερβία. Ο πρώην πρόεδρος της χώρας παραδέχτηκε το βράδυ της Κυριακής (25/10) ότι ο συνασπισμός του έχασε τις έκτακτες βουλευτικές εκλογές, ανοίγοντας τον δρόμο για την πρώτη αλλαγή κυβερνητικής εξουσίας έπειτα από 14 χρόνια κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS).
Το αποτέλεσμα προκάλεσε πανηγυρισμούς στο Βελιγράδι και σε άλλες πόλεις της χώρας, με δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να κατακλύζουν τους δρόμους, να κρατούν σημαίες και να γιορτάζουν μια εκλογική ανατροπή που μέχρι πρόσφατα φαινόταν εξαιρετικά δύσκολη.
Σύμφωνα με το Reuters, με καταμετρημένο σχεδόν το 99% των ψήφων, η φοιτητική εκλογική λίστα «Οι φοιτητές νικούν» συγκέντρωνε 52,7%, έναντι 39,2% του συνασπισμού υπό το SNS. Η κατανομή αυτή αντιστοιχούσε σε 139 έδρες για τους υποψηφίους που υποστηρίχθηκαν από τους φοιτητές και 97 για τον συνασπισμό του Βούτσιτς, σε ένα κοινοβούλιο 250 εδρών. Οι υπόλοιπες έδρες κατανέμονταν σε κόμματα εθνικών μειονοτήτων.
Τα αποτελέσματα παρέμεναν προκαταρκτικά, ωστόσο η διαφορά ήταν αρκετά μεγάλη ώστε ο ίδιος ο Βούτσιτς να αναγνωρίσει δημόσια την ήττα του.
«Είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές. Η Φοιτητική Λίστα νίκησε», δήλωσε από τα κεντρικά γραφεία του κόμματός του.
Η συμμετοχή προσέγγισε το 70%, καταγράφοντας ένα από τα υψηλότερα επίπεδα από το 1992. Για τους αναλυτές, η μεγάλη προσέλευση αποτέλεσε καθοριστικό στοιχείο της εκλογικής αναμέτρησης.
Από τους 16 νεκρούς στο Νόβι Σαντ σε ένα πανεθνικό κίνημα
Η πολιτική ανατροπή της Κυριακής έχει τις ρίζες της στην 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, προκαλώντας τον θάνατο 16 ανθρώπων.
Η τραγωδία πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις, καθώς πολίτες και φοιτητές ζητούσαν να αποδοθούν ευθύνες για τις συνθήκες υπό τις οποίες είχαν πραγματοποιηθεί τα έργα ανακαίνισης του σταθμού.
Οι διαμαρτυρίες σύντομα ξεπέρασαν το ζήτημα της συγκεκριμένης καταστροφής. Οι συμμετέχοντες άρχισαν να καταγγέλλουν τη διαφθορά, την έλλειψη λογοδοσίας και την πολιτική επιρροή στη λειτουργία των κρατικών θεσμών.
Αυτό που ξεκίνησε ως αίτημα για δικαιοσύνη εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη κινητοποίηση για τη λειτουργία της δημοκρατίας στη Σερβία.
Οι φοιτητές οργάνωσαν συγκεντρώσεις, πορείες και κινητοποιήσεις σε ολόκληρη τη χώρα, δημιουργώντας δίκτυα υποστήριξης που έφτασαν πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Σύμφωνα με ανάλυση του ιταλικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IAI), η ιδιαίτερη δύναμη του κινήματος ήταν η αποκεντρωμένη οργάνωσή του. Μέσα από συνελεύσεις στα πανεπιστήμια και τοπικές πρωτοβουλίες, οι φοιτητές κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό συλλογικής δράσης, χωρίς να εξαρτώνται από έναν μόνο πολιτικό αρχηγό.
Η μορφή αυτή οργάνωσης τους επέτρεψε να προσεγγίσουν πολίτες με διαφορετικές ιδεολογικές και πολιτικές απόψεις, οι οποίοι συμφωνούσαν στην ανάγκη για ανεξάρτητους θεσμούς και καταπολέμηση της διαφθοράς.
Πώς οι φοιτητές πέτυχαν εκεί όπου είχε αποτύχει η παραδοσιακή αντιπολίτευση
Η εκλογική νίκη του φοιτητικού κινήματος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν εξεταστεί υπό το πρίσμα της μακροχρόνιας κυριαρχίας του Βούτσιτς.
Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα βρίσκεται στην εξουσία από το 2012, ενώ ο ίδιος ο Βούτσιτς κυριάρχησε στην πολιτική ζωή της χώρας ως πρωθυπουργός και πρόεδρος από το 2014.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Σερβία κατέγραψε οικονομική ανάπτυξη, προσέλκυσε ξένες επενδύσεις και υλοποίησε σημαντικά έργα υποδομής. Οι υποστηρικτές του Βούτσιτς προβάλλουν αυτά τα αποτελέσματα ως βασικά επιτεύγματα της διακυβέρνησής του.
Παράλληλα, όμως, η κυβέρνηση αντιμετώπισε επανειλημμένες κατηγορίες για περιορισμό της ελευθερίας του Τύπου, πολιτικές παρεμβάσεις στους θεσμούς και πιέσεις προς επικριτές της. Ο Βούτσιτς και το κόμμα του έχουν αρνηθεί τις κατηγορίες για διαφθορά και καταστολή.
Σε ρεπορτάζ του Reuters πριν από τις εκλογές επισημαινόταν ότι η Σερβία είχε υποχωρήσει στην 104η θέση μεταξύ 180 χωρών στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2026, σύμφωνα με τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα.
Η παραδοσιακή αντιπολίτευση είχε δυσκολευτεί επί χρόνια να αμφισβητήσει αποτελεσματικά το SNS. Αντίθετα, οι φοιτητές κατάφεραν να συγκροτήσουν ένα ψηφοδέλτιο με πρόσωπα από διαφορετικούς επαγγελματικούς και κοινωνικούς χώρους.
Ανάμεσα στους υποψηφίους περιλαμβάνονταν πανεπιστημιακοί, γιατροί, δικηγόροι, καλλιτέχνες, αγρότες και γνωστές προσωπικότητες του αθλητισμού, όπως ο πρώην διεθνής μπασκετμπολίστας Ντέγιαν Μποντιρόγκα.
Όπως σημειώνει το IAI, η Φοιτητική Λίστα επέλεξε να επικεντρώσει την εκστρατεία της σε ζητήματα θεσμών, δικαιοσύνης και διαφάνειας, αποφεύγοντας να μετατρέψει τις βαθιές διαφωνίες της σερβικής κοινωνίας για τη Ρωσία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Κόσοβο σε κεντρικά προεκλογικά μέτωπα.
Η παραδοχή της ήττας και οι κατηγορίες για ξένη ανάμειξη
Ο Βούτσιτς είχε παραιτηθεί από την προεδρία τον Σεπτέμβριο, επιδιώκοντας να επιστρέψει στην εκτελεστική εξουσία ως πρωθυπουργός μετά τις πρόωρες εκλογές.
Παρά την παραδοχή της ήττας του, δεν εγκατέλειψε την πολιτική αντιπαράθεση.
Στην ομιλία του το βράδυ της Κυριακής υποστήριξε ότι το αποτέλεσμα επηρεάστηκε από παρεμβάσεις ευρωπαϊκών χωρών και από αυτό που αποκάλεσε «βαθύ αμερικανικό κράτος», χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν τους ισχυρισμούς του.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι το SNS θα συνεχίσει την πολιτική του δραστηριότητα από τα έδρανα της αντιπολίτευσης.
Το σερβικό περιοδικό Vreme, σε ανάλυση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα (26/10), επισημαίνει ότι στελέχη του κόμματος εμφανίζονται αποφασισμένα να διατηρήσουν την πολιτική τους επιρροή.
Η Άνα Μπρνάμπιτς δήλωσε ότι προσβλέπει στη δραστηριοποίηση του SNS στο νέο κοινοβούλιο, ενώ άλλα στελέχη προανήγγειλαν έντονη αντιπολιτευτική δράση.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το σερβικό μέσο, οι νικητές των εκλογών βρίσκονται αντιμέτωποι με την απαίτηση σημαντικού μέρους των υποστηρικτών τους να υπάρξει ουσιαστική λογοδοσία για όσα καταγγέλλονταν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης διακυβέρνησης.
Η δύσκολη επόμενη ημέρα: Ποιος θα κυβερνήσει τη Σερβία;
Παρά την καθαρή εκλογική επικράτηση, η Φοιτητική Λίστα καλείται τώρα να αντιμετωπίσει ένα διαφορετικό και ενδεχομένως δυσκολότερο εγχείρημα: τη συγκρότηση κυβέρνησης και τη διαχείριση του κρατικού μηχανισμού.
Σύμφωνα με το Reuters, το κίνημα δεν διαθέτει μια παραδοσιακή ιεραρχική ηγεσία και δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία ή τα σημαντικότερα υπουργεία. Η φοιτητική λίστα «Οι Φοιτητές Νικούν» δεν είχε ανακοινώσει υποψήφιο πρωθυπουργό πριν από τις εκλογές, επιλέγοντας να αναδείξει τον συλλογικό χαρακτήρα του κινήματος.
Σύμφωνα με το Al Jazeera και το πολωνικό TVP World, ως επικρατέστερος για την πρωθυπουργία παρουσιάζεται ο 56χρονος Ίλια Σρτζάνοβιτς (Ilija Srđanović), καρδιολόγος και καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νόβι Σαντ. Ο Σρτζάνοβιτς ήταν επικεφαλής του ψηφοδελτίου των φοιτητών και αναδείχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα πρόσωπα της προεκλογικής εκστρατείας.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ωστόσο, ο ίδιος απέφυγε να επιβεβαιώσει ότι διεκδικεί την πρωθυπουργία. Μιλώντας πριν από τις εκλογές στη σερβική τηλεόραση, είχε επισημάνει ότι το κίνημα διαθέτει περισσότερους από έναν υποψηφίους για κάθε κυβερνητική θέση, όπως μετέδωσε το N1.
Ένα ακόμη όνομα που συζητείται είναι εκείνο του Ντέγιαν Σόσκιτς (Dejan Šoškić), πρώην διοικητή της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας. Το TVP World τον παρουσιάζει ως έναν από τους πιθανούς διεκδικητές της πρωθυπουργίας, ενώ το Reuters τον συγκαταλέγει στα εξέχοντα στελέχη της νικήτριας παράταξης.
Στα πρόσωπα που ξεχώρισαν κατά την προεκλογική περίοδο περιλαμβάνεται επίσης ο πανεπιστημιακός Ραντομίρ Σάιτσιτς, (Radomir Sajčić) ο οποίος εκπροσώπησε δημόσια το κίνημα μετά την εκλογική νίκη.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η ανάδειξη του νέου πρωθυπουργού θα αποτελέσει την πρώτη σημαντική δοκιμασία για τη φοιτητική παράταξη. Σύμφωνα με το Al Jazeera, η νέα Βουλή πρέπει να συγκροτηθεί εντός 30 ημερών από την ανακοίνωση των οριστικών αποτελεσμάτων, ενώ η κυβέρνηση πρέπει να σχηματιστεί εντός 90 ημερών από τη συγκρότησή της.
Ο αναλυτής Ματέο Μπονόμι, επικεφαλής του προγράμματος για την Ευρώπη στο IAI, εκτιμά ότι η εκλογική επικράτηση αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα μιας ευρύτερης δημοκρατικής μετάβασης.
Όπως εξηγεί σε ανάλυσή του με τίτλο «Η δεύτερη δημοκρατική μετάβαση της Σερβίας», το φοιτητικό κίνημα έχει εκφράσει την πρόθεση να σχηματίσει μια μεταβατική κυβέρνηση τεχνοκρατών, με στόχο την εφαρμογή θεσμικών μεταρρυθμίσεων και τη δημιουργία προϋποθέσεων για νέες, ελεύθερες εκλογές μέσα σε 12 έως 18 μήνες.
Ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του σχεδίου δεν θεωρείται απλή.
Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα χρειαστεί να διαχειριστεί τις διαφορετικές απόψεις στο εσωτερικό της, να εξασφαλίσει αποτελεσματική λειτουργία της κυβέρνησης και να προωθήσει αλλαγές σε θεσμούς που, σύμφωνα με επικριτές της προηγούμενης διακυβέρνησης, είχαν αποκτήσει ισχυρές κομματικές εξαρτήσεις.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), σε ανάλυση που είχε δημοσιεύσει πριν από τις εκλογές, είχε περιγράψει ως ένα από τα πιθανά μετεκλογικά σενάρια την καθαρή νίκη των φοιτητών, συνοδευόμενη όμως από δυσκολίες στη μεταβίβαση της εξουσίας και στην αναμόρφωση του κρατικού μηχανισμού.
Η εκλογική ήττα του SNS, επομένως, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την άμεση αποδυνάμωση των πολιτικών και διοικητικών δικτύων που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της πολυετούς διακυβέρνησής του.
Ευρωπαϊκή Ένωση και Ρωσία παρακολουθούν τη νέα πολιτική πραγματικότητα
Η αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών στη Σερβία έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στο εξωτερικό, καθώς η χώρα διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και με τη Ρωσία και την Κίνα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνεχάρη τη Φοιτητική Λίστα για την εκλογική νίκη της, δηλώνοντας ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να υποστηρίξει μεταρρυθμίσεις για το κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών.
Today, the people of Serbia turned out in record numbers to shape their country’s future.
Congratulations to the Student List on its victory in the parliamentary elections.
We stand ready to support reforms on the rule of law, media freedom, the fight against corruption and strong democratic institutions, and to work together to advance Serbia’s future in the European Union.
@eucopresident
— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) October 25, 2026
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι η Μόσχα αναγνωρίζει το εκλογικό αποτέλεσμα, ενώ εξήρε τη συμβολή του Βούτσιτς στην ανάπτυξη των ρωσοσερβικών σχέσεων.
Ο Πεσκόφ εξέφρασε την ελπίδα ότι οι σχέσεις των δύο χωρών θα συνεχιστούν, επισημαίνοντας ότι ο πρώην πρόεδρος θα παραμείνει ενεργός στην πολιτική ζωή της Σερβίας.
Συγχαρητήριο μήνυμα έστειλε και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, κάνοντας λόγο για ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της Σερβίας και εκφράζοντας την επιθυμία για περαιτέρω ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας.
There have been changes in Serbia – a victory of the Student List @studentblokade. And this is clearly a new chapter in the history of the country and its people. We wish Serbia success, real development, and warm relations with the European community. We in Ukraine thank Serbia for respecting our people, our state, and our independence. And we always celebrate our shared achievements – everything that strengthens our societies and gives people more opportunities. We are ready to continue expanding our cooperation, and may all the good hopes of the people of Serbia come true!
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) October 26, 2026
Ο Μπονόμι προειδοποιεί, πάντως, ότι η εκλογική νίκη των φοιτητών δεν πρέπει να ερμηνεύεται αυτομάτως ως πλήρης γεωπολιτική στροφή της Σερβίας προς τη Δύση.
Οι σχέσεις με τη Ρωσία, η ενεργειακή εξάρτηση, οι κινεζικές επενδύσεις και το ζήτημα του Κοσόβου παραμένουν σύνθετα ζητήματα που δεν πρόκειται να επιλυθούν μόνο με την αλλαγή κυβέρνησης.
Κατά την ανάλυσή του, η σημαντικότερη δοκιμασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι να στηρίξει τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς να επιβάλει στη νέα κυβέρνηση άμεσες γεωπολιτικές επιλογές που θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέες εσωτερικές εντάσεις.
Μια δεύτερη δημοκρατική μετάβαση, 26 χρόνια μετά τον Μιλόσεβιτς;
Η εκλογική ανατροπή της 25ης Οκτωβρίου επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση τις συγκρίσεις με το 2000, όταν η πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς δημιούργησε προσδοκίες για δημοκρατική ανασυγκρότηση και ευρωπαϊκή προοπτική.
Σύμφωνα με το IAI, η εμπειρία εκείνης της περιόδου δείχνει ότι η αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας δεν αρκεί από μόνη της για τη δημιουργία ισχυρών και ανεξάρτητων θεσμών.
Η πρόκληση για τη νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα είναι να μετατρέψει την κοινωνική κινητοποίηση σε ένα σύστημα διακυβέρνησης που θα διασφαλίζει τη λογοδοσία, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τον δημοκρατικό έλεγχο της εξουσίας.
Έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια κινητοποιήσεων, οι φοιτητές πέτυχαν τον άμεσο πολιτικό τους στόχο: να αμφισβητήσουν εκλογικά και τελικά να νικήσουν το κόμμα που κυριαρχούσε στη Σερβία από το 2012.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι μόνο ποιος κέρδισε τις εκλογές, αλλά πώς αυτή η νίκη θα μεταφραστεί σε πραγματική αλλαγή στη λειτουργία του σερβικού κράτους.
