Τα μυστικά της αρχαιότητας μπορούν να έλθουν στο φως μέσα από μια μόνο λέξη χαραγμένη στην πέτρα. Στη νοτιοανατολική Τουρκία, μια τέτοια σπάνια ανακάλυψη φέρνει στο προσκήνιο τη θρησκευτική σύγκρουση που άλλαξε την πορεία της ιστορίας.
Μια αρχαία επιγραφή αποκαλύπτει πλέον πώς οι πρώτοι Χριστιανοί έκλεισαν έναν από τους πιο μυστηριώδεις ναούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Μια πρόσφατα αποκρυπτογραφημένη αραμαϊκή επιγραφή έδειξε ότι ο υπόγειος Ναός του Μίθρα στο Κάστρο Ζερζεβάν, στη νοτιοανατολική Τουρκία, σφραγίστηκε από Χριστιανούς πριν από περίπου 1.700 χρόνια κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, σύμφωνα με τους ερευνητές που εργάζονται στην τοποθεσία.
Ο Μιθραϊσμός και η σημασία του ναού στο Ζερζεβάν
Ο ναός, ο οποίος ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια ανασκαφών στον αρχαίο στρατιωτικό οικισμό στην περιοχή Τσινάρ (Cinar) του Ντιγιάρμπακιρ, ανήκει στον Μιθραϊσμό, μια μυστηριακή θρησκεία που ήταν ευρέως διαδεδομένη στον ρωμαϊκό κόσμο, ιδιαίτερα κατά τον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ.
Το υπόγειο ιερό στο Ζερζεβάν θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ναούς του Μίθρα που έχουν βρεθεί σε ρωμαϊκό στρατιωτικό πλαίσιο.
Η επιγραφή που εξηγεί πώς έκλεισε ο ναός
Η επιγραφή, η οποία βρέθηκε στην είσοδο του Ναού του Μίθρα, αποκρυπτογραφήθηκε από τον Καθηγητή Μεχμέτ Σαΐτ Τοπράκ (Mehmet Sait Toprak), επικεφαλής του Τμήματος Συριακής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Μαρντίν Αρτουκλού (Mardin Artuklu University).
Η μελέτη του βασίστηκε σε επιγραφική και φιλολογική ανάλυση, πράγμα που σημαίνει ότι η γραφή εξετάστηκε μέσα από τις μορφές των γραμμάτων, τη δομή της γλώσσας και το ιστορικό της πλαίσιο.
Οι ερευνητές ανέφεραν ότι η επιγραφή ταιριάζει με τα χαρακτηριστικά της παλαιάς συριακής και αραμαϊκής γραφής του 3ου και 4ου αιώνα μ.Χ. Επίσης, συγκρίθηκε με συριακές επιγραφές του 2ου και 3ου αιώνα μ.Χ. που φυλάσσονται στο Μουσείο της Σανλιούρφα.
Η ανάλυση αποκάλυψε ότι ο ναός έκλεισε και σφραγίστηκε συμβολικά αφότου ο Χριστιανισμός απέκτησε επιρροή στον ρωμαϊκό κόσμο. Η επιγραφή και ένας σταυρός στην είσοδο θεωρούνται ως ενδείξεις ότι το ιερό του Μίθρα έκλεισε και επίσημα
Μια σπάνια απάντηση από ένα ρωμαϊκό συνοριακό οχυρό
Ο διευθυντής της ανασκαφής, Καθηγητής Αϊτάτς Κοσκούν (Aytac Coskun), δήλωσε ότι το Κάστρο Ζερζεβάν χρησιμοποιούνταν ως ένα σημαντικό ρωμαϊκό συνοριακό οχυρό, και ότι η ανακάλυψη αυτή βοηθά να εξηγηθεί τι συνέβη στους ναούς του Μίθρα μετά την εξάπλωση του Χριστιανισμού στην αυτοκρατορία.
Ο ίδιος δήλωσε ότι προηγούμενα ευρήματα νομισμάτων είχαν ήδη υποδείξει την περίοδο κατά την οποία έκλεισε ο ναός, αλλά η πρόσφατα αποκρυπτογραφημένη επιγραφή παρέχει πλέον άμεσες αποδείξεις.
Ο Κοσκούν σημείωσε ότι η επιγραφή είχε αντισταθεί σε προηγούμενες προσπάθειες ερμηνείας από τότε που ανακαλύφθηκε το 2017, και ότι η τελευταία μελέτη χρειάστηκε έναν χρόνο για να ολοκληρωθεί.
Σύμφωνα με τον Κοσκούν, ο Μιθραϊσμός θεωρήθηκε αργότερα ως ένα αντίπαλο σύστημα πεποιθήσεων, αφότου οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι ναοί του Μίθρα έκλεισαν, ενώ άλλοι μετατράπηκαν σε εκκλησίες.
Ο «ανίκητος Θεός Μίθρας» και ο σταυρός
Ο Τοπράκ δήλωσε ότι η επιγραφή αναφέρεται συμβολικά στον «Ανίκητο Θεό Μίθρα» ταυτίστηκε με τον θεό του Ήλιου και στον Ιησού, δείχνοντας πώς το ιερό σφραγίστηκε μέσα σε ένα χριστιανικό πλαίσιο. Ο ίδιος δήλωσε ότι το κείμενο περιλαμβάνει εκφράσεις που αναφέρονται στον τίμιο σταυρό στο όνομα του Θεού, ο οποίος περιγράφεται ως εκείνος που διατάζει, αναμορφώνει και απλώνει την αγάπη.
Περιέγραψε την επιγραφή ως το πρώτο γνωστό γραπτό δείγμα στην Παλαιά Αραμαϊκή γλώσσα που αποτυπώνει το κλείσιμο ενός Ναού του Μίθρα. «Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη», δήλωσε ο Τοπράκ, προσθέτοντας ότι τόσο η γραφή όσο και ο σταυρός στην είσοδο αντιπροσώπευαν το συμβολικό κλείσιμο του ναού.
Το ευρύτερο αρχαιολογικό πλαίσιο του Ζερζεβάν
Το Κάστρο Ζερζεβάν, το οποίο βρίσκεται σε έναν βραχώδη λόφο κοντά στη γειτονιά Ντεμίροτσεκ (Demirocek), ανασκάπτεται συστηματικά από το 2014. Η τοποθεσία προστέθηκε στον Ενδεικτικό Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2020 και έχει αναδειχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα πολιτιστικής κληρονομιάς του Ντιγιάρμπακιρ.
Οι ανασκαφές σε όλο το κάστρο και τη γύρω περιοχή έχουν φέρει στο φως αμυντικά τείχη, πύργους, μια εκκλησία, διοικητικά κτίρια, κατοικίες, αποθηκευτικούς χώρους, λαξευτούς τάφους σε βράχους, κανάλια νερού, δεξαμενές, μια υπόγεια εκκλησία, ένα καταφύγιο, μυστικά περάσματα και τον Ναό του Μίθρα.
Οι εργασίες αποκατάστασης συνεχίζονται επίσης, προκειμένου να διατηρηθεί η τοποθεσία για τις μελλοντικές γενιές.
