Τα τελευταία χρόνια η επιδημιολογία του καρκίνου του πνεύμονα αλλάζει σιωπηλά, αλλά με τρόπο που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Ο καρκίνος αυτός, που για δεκαετίες παρέμενε συνώνυμος του μακροχρόνιου καπνιστή ανδρός, εμφανίζεται ολοένα συχνότερα σε νεότερες γυναίκες, χωρίς σημαντικό ιστορικό καπνίσματος. Η αλλαγή αυτή δεν είναι μόνο ιατρικό φαινόμενο, αλλά αποτελεί ξεκάθαρο σήμα που απαιτεί πολιτική αντίδραση. Δεδομένα από μελέτη που ανακοινώθηκε πριν λίγες ημέρες στο συνέδριο της American Association of Cancer Research, αποτυπώνουν ένα εκπληκτικό εύρημα ανάμεσα στους συμμετέχοντες (187 συνολικά, 84% γυναίκες). Ασθενείς που παρουσιάζουν υψηλότερη ποιότητα διατροφής σε σχέση με τον μέσο αμερικανικό πληθυσμό, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης, εμφανίζουν συγκεκριμένους τύπους καρκίνου του πνεύμονα.
Η παρατήρηση αυτή δεν αναιρεί -ούτε πρέπει να αναιρεί- τη διατροφική αξία αυτών των τροφίμων. Αντίθετα, θέτει ένα πιο σύνθετο, υποτιμημένο ερώτημα: ποια είναι η έκθεσή μας σε φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα που επιβαρύνουν την παραγωγή αυτών ακριβώς των «υγιεινών» επιλογών; Πρόκειται για ερευνητική υπόθεση, όχι ακόμη αποδεδειγμένη αιτιολογική σχέση, αλλά επαρκώς τεκμηριωμένη, ώστε να απαιτεί άμεση πολιτική προσοχή. Η μεταβολή είναι ιδιαίτερα σημαντική στο μοριακό προφίλ των νέων ασθενών, καθώς μεταλλάξεις χαρακτηριστικές για τους μη καπνιστές αντιπροσωπεύουν σήμερα σημαντικό μέρος των νέων περιστατικών.
Ταυτόχρονα, η υψηλή έκθεση σε ορμονικούς παράγοντες εισάγει ένα ακόμη στοιχείο που η κλασική πρόληψη δεν είχε εξετάσει. Ως συντονιστής δράσεων για τη διατροφή και τη δημόσια υγεία σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, και μέλος σώματος που διαμορφώνει κατευθυντήριες οδηγίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θεωρώ ότι το σύνολο των δεδομένων οδηγεί σε τρεις πολιτικές προτεραιότητες:
- Ενίσχυση της εφαρμογής του ευρωπαϊκού πλαισίου ελέγχου φυτοφαρμάκων.Η Ευρώπη διαθέτει ρυθμιστικά εργαλεία, αλλά η εφαρμογή τους παραμένει ανομοιόμορφη, τα επιτρεπόμενα όρια δεν επικαιροποιούνται με τον ρυθμό που απαιτεί η επιστήμη, και η ενημέρωση των πολιτών είναι πρακτικά ανύπαρκτη.
- Δημόσια χρηματοδότηση περιβαλλοντικής επιδημιολογίας. Χρειαζόμαστε μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκά δεδομένα που να συνδέουν διατροφή, περιβαλλοντική έκθεση, γονιδιακές μεταλλάξεις και κλινικά αποτελέσματα.
- Αναθεώρηση των στρατηγικών πρόληψης για τον καρκίνο του πνεύμονα, ώστε να συμπεριλάβουν εκθέσεις που δεν σχετίζονται με το κάπνισμα.Ο εντοπισμός ομάδων υψηλού κινδύνου δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε ατομικές συνήθειες. Η επιστήμη θέτει τα ερωτήματα. Η πολιτεία οφείλει να τα απαντήσει, πριν αυτά τα ερωτήματα γίνουν κρίση δημόσιας υγείας που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
*Γράφει ο Μιχάλης Χουρδάκης, Βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης
Καθηγητής Ιατρικής Διατροφής και Υγιεινής, Ιατρική Σχολή Α.Π.Θ.
Διευθυντής Συνεργαζόμενου Κέντρου ΠΟΥ για την Ποιότητα Ζωής και Ευεξία
Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικής Διατροφής και Μεταβολισμού (GrESPEN)
