Από τα ψυγεία των ευρωπαϊκών σούπερ μάρκετ, που μετατράπηκαν σε θερμοθαλάμους, μέχρι τα πληροφοριακά συστήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τους εξωτερικούς συνεργάτες μεγάλων αμερικανικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, ένα κύμα κυβερνοεπιθέσεων αναδεικνύει τις ευπάθειες των ψηφιακών υποδομών. Η απειλή δεν περιορίζεται πλέον στην κλοπή δεδομένων ή την παραβίαση ηλεκτρονικών λογαριασμών. Μπορεί να προκαλέσει καταστροφή τροφίμων, διακοπή κρίσιμων υπηρεσιών και προβλήματα στην καθημερινή λειτουργία επιχειρήσεων και κρατικών οργανισμών.
Η Παρασκευή 20 Νοεμβρίου φέρνει μια νέα εξέλιξη: σύμφωνα με το Reuters, μια μυστική επιχείρηση κυβερνοασφάλειας στη Βρετανία εντόπισε και αντιμετώπισε σοβαρές αδυναμίες σε συστήματα επαγγελματικής ψύξης, αποτρέποντας τον κίνδυνο επιθέσεων αντίστοιχων με εκείνες που προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Την ίδια ώρα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, χαρακτηρίζει τις κυβερνοαπειλές που ενισχύονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη ως μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες της για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Στην Ελλάδα, ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, Μιχάλης Μπλέτσας, προειδοποιεί ότι αντίστοιχες διαταραχές με εκείνες που καταγράφονται στο εξωτερικό μπορεί να εμφανιστούν και στη χώρα μας, καλώντας τους πολίτες να διατηρούν ακόμη και έντυπα αντίγραφα σημαντικών πληροφοριών.
Ψυγεία στους 50 βαθμούς και εκατομμύρια ευρώ στα σκουπίδια
Η πιο απτή εικόνα της νέας απειλής προέρχεται από τα ευρωπαϊκά σούπερ μάρκετ.
Τον Οκτώβριο, εκατοντάδες καταστήματα στη Γαλλία βρέθηκαν αντιμέτωπα με μια ασυνήθιστη κυβερνοεπίθεση: άγνωστοι απέκτησαν απομακρυσμένη πρόσβαση σε συστήματα ελέγχου της ψύξης και προκάλεσαν απότομη αύξηση της θερμοκρασίας σε ψυγεία και καταψύκτες.
Σύμφωνα με το Associated Press, σε ορισμένες περιπτώσεις η θερμοκρασία έφτασε τους 50 βαθμούς Κελσίου για περίπου έξι ώρες, με αποτέλεσμα μεγάλες ποσότητες κρέατος, κατεψυγμένων προϊόντων και άλλων ευπαθών τροφίμων να καταστραφούν.
Η αλυσίδα Intermarché έκανε λόγο για απώλειες δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ μέσα σε μία ημέρα.
Η επίθεση δεν περιορίστηκε στη Γαλλία. Στις αρχές Νοεμβρίου, παρόμοια περιστατικά καταγράφηκαν σε σούπερ μάρκετ σε τουλάχιστον 11 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ιταλία, η Ιρλανδία και η Εσθονία.
Όπως μετέδωσε το Euronews, σε ορισμένα καταστήματα οι επιτιθέμενοι ενεργοποίησαν εξ αποστάσεως τη λειτουργία απόψυξης, οδηγώντας σε καταστροφή αποθεμάτων και αναγκάζοντας επιχειρήσεις να αποσύρουν προϊόντα από τα ράφια τους.
Ανάλογα προβλήματα επηρέασαν και ψυκτικές εγκαταστάσεις τραπεζών αίματος στη Γαλλία, όπου χρειάστηκε να μεταφερθούν ποσότητες αίματος σε άλλους χώρους συντήρησης.
Το στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία είναι ότι οι επιθέσεις δεν απαιτούσαν κατ’ ανάγκη εξαιρετικά προηγμένη τεχνολογία. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι δράστες εκμεταλλεύτηκαν παλαιό λογισμικό, αδύναμους κωδικούς πρόσβασης και συσκευές συνδεδεμένες απευθείας στο διαδίκτυο.
Η μυστική επιχείρηση στη Βρετανία και οι ευπάθειες που παραμένουν
Η νέα αποκάλυψη της 20ής Νοεμβρίου αφορά τη Βρετανία, όπου ειδικοί εντόπισαν ένα διαφορετικό σύνολο ευπαθειών σε συστήματα που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση και τον έλεγχο επαγγελματικών ψυκτικών εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με το Reuters, η αρχική ανακάλυψη έγινε από την εταιρεία Omega Systems, ενώ στη συνέχεια ειδικοί της Pen Test Partners εντόπισαν πρόσθετα προβλήματα ασφαλείας.
Οι εταιρείες ενημέρωσαν τις αρμόδιες βρετανικές αρχές και συνεργάστηκαν με το Εθνικό Κέντρο Κυβερνοασφάλειας της χώρας, το NCSC, σε μια επιχείρηση που διήρκεσε περίπου τρεις εβδομάδες.
Η διαδικασία πραγματοποιήθηκε υπό συνθήκες μυστικότητας, ώστε οι επιτιθέμενοι να μη μάθουν για τις ευπάθειες προτού ληφθούν μέτρα προστασίας.
Ο Guardian αποκαλύπτει ότι τα προβλήματα αφορούσαν συσκευές διαχείρισης δεδομένων της εταιρείας Resource Data Management, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε ψυκτικές εγκαταστάσεις επιχειρήσεων.
Η εκμετάλλευσή τους θα μπορούσε να επιτρέψει σε κακόβουλους χρήστες να αποκτήσουν έλεγχο συστημάτων ψύξης σε πολλά διαφορετικά σημεία.
Η κατασκευάστρια εταιρεία ανακοίνωσε ότι διέθεσε τις πρώτες διορθώσεις ασφαλείας και ενημέρωσε τους πελάτες της. Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι χιλιάδες συσκευές, ιδιαίτερα σε μικρότερες επιχειρήσεις, ενδέχεται να παραμένουν εκτεθειμένες.
Πρόκειται για επιχείρηση πρόληψης και αντιμετώπισης ευπαθειών, όχι για επιβεβαιωμένη νέα μαζική επίθεση στη Βρετανία.
Η Γαλλία κατηγορεί το Ιράν – Άγνωστοι οι δράστες άλλων επιθέσεων
Η αναζήτηση των υπευθύνων προσθέτει μια γεωπολιτική διάσταση στην υπόθεση.
Στις 9 Νοεμβρίου, η Γαλλία κατηγόρησε επισήμως τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για την κυβερνοεπίθεση του Οκτωβρίου στα συστήματα ψύξης.
Σύμφωνα με το Reuters, οι γαλλικές υπηρεσίες πληροφοριών και κυβερνοασφάλειας απέδωσαν την επιχείρηση στη μονάδα Shahid Kaveh, την οποία συνδέουν με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η γαλλική έρευνα ανέφερε ότι στοχοποιήθηκαν περίπου 700 εμπορικές εγκαταστάσεις και ότι εκδηλώθηκαν τουλάχιστον 15 πυρκαγιές έπειτα από την αύξηση της θερμοκρασίας σε ψυκτικά συστήματα.
Το Παρίσι κάλεσε τον Ιρανό πρεσβευτή και προειδοποίησε για συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων πιθανών πρόσθετων ευρωπαϊκών κυρώσεων.
Η απόδοση ευθύνης, ωστόσο, αφορά συγκεκριμένα την επίθεση του Οκτωβρίου στη Γαλλία. Δεν έχει αποδειχθεί ότι όλες οι επιθέσεις που ακολούθησαν στην Ευρώπη πραγματοποιήθηκαν από τους ίδιους δράστες.
Ερευνητές της εταιρείας Lupovis, μιλώντας στο Euronews, ανέφεραν ότι εντόπισαν εκατοντάδες προσπάθειες αναγνώρισης ευάλωτων συστημάτων πριν από τα περιστατικά του Νοεμβρίου.
Ορισμένα τεχνικά στοιχεία παραπέμπουν, κατά την εκτίμησή τους, σε μεθόδους που έχουν χρησιμοποιηθεί από ρωσικές ομάδες. Οι ίδιοι, όμως, διευκρινίζουν ότι δεν μπορούν να αποδώσουν με βεβαιότητα τις επιθέσεις στη Ρωσία.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία: διαφορετικές επιχειρήσεις μπορεί να εκμεταλλεύονται παρόμοιες αδυναμίες χωρίς να συνδέονται οργανωτικά ή επιχειρησιακά.
Στόχος η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης
Το κύμα κυβερνοεπιθέσεων δεν περιορίζεται στις εμπορικές εγκαταστάσεις.
Στις 19 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι είχε δεχθεί κυβερνοεπίθεση στην οποία χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως μετέδωσε το Reuters, ο εκπρόσωπος της Κομισιόν, Τομά Ρενιέ, δήλωσε ότι το περιστατικό εντοπίστηκε στις 22 Οκτωβρίου και ότι αρκετές εφαρμογές τέθηκαν προσωρινά εκτός λειτουργίας για λόγους προστασίας.
Οι περισσότερες έχουν πλέον αποκατασταθεί, ενώ η έρευνα συνεχίζεται.
Σύμφωνα με το Euronews, μεταξύ των συστημάτων που επηρεάστηκαν ήταν εσωτερικές εφαρμογές διαχείρισης προσωπικού, μέσω των οποίων οι υπάλληλοι της Επιτροπής αποκτούν πρόσβαση σε στοιχεία μισθοδοσίας, άδειες και άλλες υπηρεσιακές πληροφορίες.
Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί αποδείξεις για γενικευμένη παραβίαση προσωπικών δεδομένων των υπαλλήλων της. Δεν έχει επίσης κατονομάσει τους δράστες.
Το περιστατικό αναδεικνύει μια νέα πρόκληση: η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει την αναζήτηση ευπαθειών και να διευκολύνει την αυτοματοποίηση επιθετικών ενεργειών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι πρόσφατες κυβερνοεπιθέσεις πραγματοποιήθηκαν με Τεχνητή Νοημοσύνη. Στην περίπτωση των ευρωπαϊκών ψυγείων, οι ειδικοί έχουν επισημάνει ότι αρκετές από τις αδυναμίες ήταν ήδη γνωστές και μπορούσαν να αξιοποιηθούν χωρίς ιδιαίτερα εξελιγμένα εργαλεία.
JPMorgan, Visa και Mastercard: Η απειλή από τους εξωτερικούς συνεργάτες
Ένα διαφορετικό πρόβλημα αναδείχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στις 19 Νοεμβρίου, η JPMorgan Chase ανακοίνωσε ότι εξωτερικοί συνεργάτες που παρέχουν υπηρεσίες στην τράπεζα αποτέλεσαν στόχο κυβερνοεπίθεσης.
Σύμφωνα με το Reuters, οι δράστες φαίνεται ότι απέκτησαν πρόσβαση σε ορισμένα δεδομένα μάρκετινγκ, τα οποία ενδέχεται να περιλαμβάνουν ονόματα πελατών και διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Αντίστοιχες αναφορές έγιναν και για συνεργάτες των Visa και Mastercard.
Οι δύο εταιρείες διευκρίνισαν ότι τα δικά τους δίκτυα πληρωμών δεν επηρεάστηκαν. Η Visa ανέφερε ότι δεν εκτέθηκαν στοιχεία πληρωμών, όπως αριθμοί καρτών, ενώ η Mastercard έκανε λόγο για περιορισμένη έκθεση διευθύνσεων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Μια ομάδα κυβερνοεκβιαστών με την ονομασία n0n ισχυρίστηκε ότι απέκτησε δεδομένα που σχετίζονται με τις εταιρείες. Το Reuters επισήμανε ότι δεν μπόρεσε να επαληθεύσει ανεξάρτητα την αυθεντικότητα όλων των δημοσιευμένων στοιχείων.
Η υπόθεση αναδεικνύει έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για μεγάλους οργανισμούς: ακόμη και όταν τα κεντρικά τους συστήματα παραμένουν προστατευμένα, οι εξωτερικοί πάροχοι μπορεί να αποτελέσουν σημείο εισόδου για τους επιτιθέμενους.
Από την κλοπή 6,3 δισ. δολαρίων μέχρι τους ψεύτικους πυρηνικούς συναγερμούς
Το εύρος των κυβερνοαπειλών αποτυπώνεται και σε δύο ακόμη περιστατικά των τελευταίων εβδομάδων.
Στα τέλη Οκτωβρίου, το ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων Binance υπέστη επίθεση κατά την οποία αφαιρέθηκαν ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία αξίας περίπου 6,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Σύμφωνα με τον Guardian, το FBI απέδωσε την επίθεση στη βορειοκορεατική ομάδα TraderTraitor. Η Binance ανακοίνωσε ότι κάλυψε τις απώλειες των πελατών της και συνεχίζει τις προσπάθειες ανάκτησης των κλεμμένων περιουσιακών στοιχείων.
Λίγες ημέρες αργότερα, την 1η Νοεμβρίου, κυβερνοεπιθέσεις έπληξαν εφαρμογές έκτακτης ειδοποίησης στην Ουκρανία και τη Ρωσία.
Όπως μετέδωσε το Associated Press, χρήστες στην Ουκρανία έλαβαν ψευδείς προειδοποιήσεις για πυρηνική και χημική απειλή, προκαλώντας σύγχυση σε μια χώρα όπου οι πολίτες βασίζονται καθημερινά στις ειδοποιήσεις για πραγματικές αεροπορικές επιθέσεις.
Τα περιστατικά αυτά έχουν διαφορετικούς στόχους και χαρακτηριστικά. Το ένα αφορά οικονομική κλοπή, το άλλο την αξιοπιστία συστημάτων δημόσιας προειδοποίησης. Μαζί με τις επιθέσεις στις υποδομές ψύξης, δείχνουν πόσο διαφορετικές μορφές μπορεί να λάβει η κυβερνοαπειλή.

Η άλλη πλευρά του κινδύνου: Όταν η ίδια η αναβάθμιση προκαλεί μπλακάουτ
Η ανησυχία για τις κυβερνοεπιθέσεις ενισχύθηκε από μια σειρά τεχνολογικών προβλημάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία επηρέασαν τις τελευταίες ημέρες αερομεταφορές, τραπεζικές συναλλαγές και ψηφιακές υπηρεσίες.
Ωστόσο, εδώ υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά.
Σύμφωνα με το Reuters, οι αμερικανικές αρχές δεν έχουν παρουσιάσει στοιχεία που να συνδέουν αυτές τις διακοπές με μια συντονισμένη κυβερνοεπίθεση.
Προβλήματα σε υπηρεσίες της Microsoft, δυσλειτουργίες σε τραπεζικά συστήματα, η πολύωρη αναστολή πτήσεων στις ΗΠΑ και τεχνικές διαταραχές σε κρατικές υποδομές αποδόθηκαν σε διαφορετικά αίτια, μεταξύ των οποίων σφάλματα λογισμικού, εργασίες συντήρησης και προβλήματα κατά την εγκατάσταση ενημερώσεων.
Η υπόθεση αποκαλύπτει ένα παράδοξο της σύγχρονης κυβερνοασφάλειας: οι οργανισμοί πρέπει να εγκαθιστούν γρήγορα διορθώσεις για να προστατευθούν από επιθέσεις, αλλά η βιαστική εφαρμογή τους σε περίπλοκα συστήματα μπορεί να προκαλέσει νέες δυσλειτουργίες.
Επομένως, η ψηφιακή ανθεκτικότητα δεν αφορά μόνο την αποτροπή των χάκερ. Αφορά και την ικανότητα ενός οργανισμού να συνεχίζει να λειτουργεί όταν η τεχνολογία του παρουσιάζει προβλήματα.
Η Λαγκάρντ προειδοποιεί για τον συνδυασμό Τεχνητής Νοημοσύνης και κυβερνοαπειλών
Η διάσταση αυτή απασχολεί πλέον και την ηγεσία του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Μιλώντας την Παρασκευή (20/11) στο Ευρωπαϊκό Τραπεζικό Συνέδριο στη Φρανκφούρτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, χαρακτήρισε τον συνδυασμό Τεχνητής Νοημοσύνης και κυβερνοαπειλών μία από τις σοβαρότερες άμεσες ανησυχίες της.
Σύμφωνα με το Reuters, η Λαγκάρντ επισήμανε ότι οι επιτιθέμενοι συχνά παραμένουν ανώνυμοι, είναι δύσκολο να εντοπιστούν και ενδέχεται να υποστηρίζονται από κράτη που επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση.
Η προειδοποίησή της συνδέεται με την αυξανόμενη εξάρτηση τραπεζών, επιχειρήσεων και κρατικών υπηρεσιών από πολύπλοκα ψηφιακά δίκτυα, στα οποία μια παραβίαση ή μια τεχνική αστοχία μπορεί να έχει συνέπειες πολύ πέρα από το αρχικό σημείο του προβλήματος.
Μιχάλης Μπλέτσας: «Γρήγορα θα δούμε κάτι ανάλογο και εδώ»
Στην Ελλάδα, ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, Μιχάλης Μπλέτσας, προειδοποίησε για τους κινδύνους που δημιουργεί η αυξανόμενη εξάρτηση από τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Μιλώντας στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1, την Πέμπτη (19/11), τόνισε ότι η χώρα αντιμετωπίζει ήδη καθημερινά μεγάλο αριθμό κυβερνοεπιθέσεων.
«Κυβερνοεπιθέσεις αντιμετωπίζουμε καθημερινά και πάρα πολλές», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αναφερόμενος στα πρόσφατα περιστατικά στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, εκτίμησε ότι αντίστοιχες διακοπές υπηρεσιών θα μπορούσαν να εμφανιστούν σύντομα και στην Ελλάδα.
Ο Μπλέτσας στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη έγκαιρης εγκατάστασης διορθώσεων ασφαλείας, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι οι αναβαθμίσεις μπορεί να προκαλέσουν και ακούσιες διακοπές λειτουργίας, όπως συνέβη με τη Microsoft.
Αναφέρθηκε επίσης στην κυβερνοεπίθεση κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στους κινδύνους για την εθνική ασφάλεια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνεχούς επαγρύπνησης.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η πρακτική συμβουλή του προς τους πολίτες: να μη βασίζονται αποκλειστικά στα κινητά τηλέφωνα και στις διαδικτυακές εφαρμογές για την αποθήκευση σημαντικών πληροφοριών.
Πρότεινε τη διατήρηση έντυπων αντιγράφων, για παράδειγμα τραπεζικών στοιχείων, καθώς και πρόσθετων ψηφιακών αντιγράφων σε εξωτερικά μέσα αποθήκευσης, όπως USB.
Η προειδοποίησή του δεν αποτελεί ανακοίνωση επικείμενης συγκεκριμένης επίθεσης στην Ελλάδα. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη προετοιμασίας για περιστατικά που μπορεί να επηρεάσουν την πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες.
Το πραγματικό διακύβευμα: Όταν μια ψηφιακή παραβίαση έχει φυσικές συνέπειες
Το κοινό στοιχείο των πρόσφατων περιστατικών δεν είναι απαραίτητα οι δράστες ή τα κίνητρά τους. Είναι η εξάρτηση ολοένα περισσότερων λειτουργιών της καθημερινής ζωής από συστήματα που μπορούν να παραβιαστούν, να τεθούν εκτός λειτουργίας ή να επηρεαστούν από τεχνικά σφάλματα.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Κυβερνοασφάλειας ENISA, Γιούχαν Λεπασάαρ, προειδοποίησε στις 10 Νοεμβρίου ότι, μετά τα ψυγεία, επόμενοι στόχοι θα μπορούσαν να είναι οι δρομολογητές δικτύου και οι οικιακές συσκευές.
Η προειδοποίηση αφορά έναν ευρύτερο κίνδυνο: οι ίδιες τεχνολογίες απομακρυσμένης διαχείρισης που χρησιμοποιούνται σε ψυκτικές εγκαταστάσεις συναντώνται επίσης σε συστήματα θέρμανσης, εξαερισμού, ελέγχου πρόσβασης και άλλες κρίσιμες λειτουργίες κτιρίων.
Σε νοσοκομεία, αποθήκες, εγκαταστάσεις μεταφορών και κέντρα δεδομένων, μια τέτοια παραβίαση θα μπορούσε να έχει συνέπειες που δεν περιορίζονται στην απώλεια πληροφοριών.
Η λύση δεν βρίσκεται στην εγκατάλειψη της ψηφιακής τεχνολογίας, αλλά στην προστασία της: ενημερωμένο λογισμικό, ασφαλείς συνδέσεις, περιορισμένη πρόσβαση στα συστήματα, έλεγχος των εξωτερικών συνεργατών και εναλλακτικές διαδικασίες όταν μια υπηρεσία τίθεται εκτός λειτουργίας.
Οι πρόσφατες επιθέσεις δείχνουν ότι η κυβερνοασφάλεια έχει πάψει να αποτελεί αποκλειστικά υπόθεση των ειδικών πληροφορικής. Αφορά πλέον την ασφάλεια των τροφίμων, τις τραπεζικές συναλλαγές, τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών και την εμπιστοσύνη των πολιτών στις υποδομές από τις οποίες εξαρτώνται καθημερινά.