Η νύχτα στην Καλιφόρνια είχε ήδη πέσει, όταν ο Περικλής Παπαδόπουλος άνοιξε την κάμερα του Zoom. Στην Αθήνα, την ίδια στιγμή, ο αττικός ήλιος είχε ήδη φωτίσει το λεκανοπέδιο. Για λίγα λεπτά, πριν αρχίσει ουσιαστικά η συζήτησή μας, έκανε στο enikos.gr μια σύντομη ενημέρωση γύρω από την πορεία και την επιστροφή της κάψουλας Orion, της αποστολής Artemis II της NASA. Όχι όμως σαν επίσημη παρουσίαση, αλλά περισσότερο σαν μια περιήγηση στη λογική πίσω από μια από τις πιο σύνθετες ανθρώπινες κατασκευές που υπάρχουν σήμερα.
Του Νίκου Παγουλάτου
Η συζήτηση που ακολούθησε λειτούργησε σαν μια μικρή γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μία η βουή του πλανήτη μας -οι πόλεις, οι άνθρωποι, οι οθόνες, ο ασταμάτητος θόρυβος της ανθρώπινης δραστηριότητας- και από την άλλη η απόλυτη σιωπή του διαστήματος, από όπου επέστρεψε η ιστορική αποστολή Artemis II της NASA.
Ο Παπαδόπουλος μιλώντας με ηρεμία, σχεδόν στοχαστικά ανά διαστήματα, δεν έμοιαζε με τον στερεοτυπικό «άνθρωπο της NASA», που συχνά κατασκευάζει η φαντασία μας, αλλά περισσότερο με πανεπιστημιακό που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το Σύμπαν ως φιλοσοφικό ερώτημα και λιγότερο ως τεχνικό πεδίο.
Κι όμως, εδώ και δεκαετίες βρίσκεται στο εσωτερικό της αμερικανικής διαστημικής μηχανής, έχοντας συμμετάσχει σε ορισμένες από τις σημαντικότερες αποστολές εξερεύνησης του διαστήματος – από το Mars Pathfinder και το Curiosity μέχρι το Artemis II, την πρώτη επανδρωμένη αποστολή που έστειλε ανθρώπους γύρω από τη Σελήνη, μετά το Apollo 17 του 1972.
Από την Καλαμάτα στη NASA
Ο Περικλής Παπαδόπουλος γεννήθηκε στην Καλαμάτα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 μετακόμισε στις ΗΠΑ για να σπουδάσει Αεροναυτική και Αστροναυτική Μηχανική. Ωστόσο, η μετάβαση, όπως παραδέχεται στο enikos.gr, δεν ήταν εύκολη.
«Ήταν δύσκολη με κάθε έννοια – γλώσσα, κουλτούρα, απόσταση από την οικογένεια», λέει. «Αλλά η οικογένεια και η πατρίδα μου είχαν ήδη δώσει τα κατάλληλα εφόδια: τη μόρφωση, το ήθος, την αφοσίωση στην επιστήμη και -πάνω απ’ όλα- την περιέργεια».
Η περιέργεια αυτή είχε αρχίσει να σχηματίζεται πολύ πριν από τη NASA. Θυμάται ακόμα τη βαθιά επίδραση που είχαν πάνω του οι εκπομπές του Κάρλ Σέιγκαν, του διάσημου Αμερικανού αστρονόμου και αστροφυσικού.
«Θυμάμαι τη σειρά εκπομπών του να με συναρπάζει εντελώς. Εκείνος είχε τη σπάνια ικανότητα να κάνει το άπειρο να νιώθεις οικείο. Ήρθα στις ΗΠΑ με έναν σαφή στόχο: αυτή η περιέργεια και το ενδιαφέρον να γίνουν καριέρα», τονίζει.
Στο Stanford, όπου σπούδασε Αεροναυτική και Αστροναυτική Μηχανική, βρέθηκε κοντά σε καθηγητές που εργάζονταν άμεσα σε προγράμματα της NASA. «Δεν ήταν μια μεγάλη απόφαση, αλλά μια σειρά από συνθήκες που συνέκλιναν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», λέει σήμερα.
Όταν ξεκίνησε το διδακτορικό του, το NASA Ames Research Center χρηματοδότησε την έρευνά του μέσω του Director’s Discretionary Fund. Ήταν το σημείο όπου η ακαδημαϊκή έρευνα και η πραγματική διαστημική μηχανική έπαψαν να είναι δύο ξεχωριστοί κόσμοι. «Από εκείνη τη στιγμή, δούλευα ταυτόχρονα στο NASA Ames Research Center και εκπονούσα τη διατριβή μου. Ήταν απαιτητικό, αλλά ήξερα ότι βρισκόμουν ακριβώς εκεί που έπρεπε».
Η «περιέργεια» και η «επιμονή»
Ο ίδιος αναφέρει πως η επιμονή είναι μια απαραίτητη συνθήκη επιβίωσης μέσα σε έναν χώρο όπου η αποτυχία μπορεί να στοιχίσει ανθρώπινες ζωές. «Η επιμονή για μένα δοκιμάστηκε σε πολλά επίπεδα», εξηγεί. «Πολλοί συνάδελφοί μου από το Stanford στράφηκαν στις εταιρείες της Silicon Valley – απολύτως κατανοητό. Εγώ έμεινα στη NASA, παρά τις δυσκολίες».
Τη δεκαετία του ’90, όπως μας περιγράφει, η NASA λειτουργούσε με τη λογική «faster, cheaper, better» (γρηγορότερα, φθηνότερα, καλύτερα), εξαιτίας περικοπών και πολιτικών πιέσεων. Εκείνη την περίοδο γεννήθηκαν μικρότερες αλλά φιλόδοξες αποστολές, όπως το πρόγραμμα Mars Environmental Survey Probes (MESUR) για τον Άρη.
Το μεγάλο πρόβλημα, όμως, ήταν η επανείσοδος στην ατμόσφαιρα του Άρη, «υπό συνθήκες αμμοθύελλας — ένα απρόβλεπτο φαινόμενο που συνδύαζε ακραία αεροθερμικά φορτία με αμμοβολή σε μεγάλα ύψη. Αυτό έγινε η διδακτορική μου διατριβή και η βάση της καριέρας μου», αναφέρει.
Μέχρι το 2010, η πιθανότητα επιτυχίας μιας αποστολής στον Άρη παρέμενε περίπου στο 40%. «Δεν είχαμε πραγματικά δεδομένα από το περιβάλλον επανεισόδου – μόνο εκτιμήσεις», τονίζει.
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε με το MEDLI, το πακέτο οργάνων που τοποθετήθηκε στην ασπίδα θερμικής προστασίας του Mars Science Laboratory. «Τα δεδομένα που συλλέξαμε ήταν καθοριστικά για την επιτυχία των αποστολών Curiosity και Perseverance. Και δεν είναι τυχαίο που οι rovers πήραν αυτά τα ονόματα – η Περιέργεια και η Επιμονή δεν ήταν απλώς ονόματα. Ήταν η φιλοσοφία που τους έφερε εκεί».
Ο κ. Παπαδόπουλος, μιλά στο enikos.gr για τις αποστολές σαν να μιλά για ζωντανούς οργανισμούς: «Κάθε αποστολή έχει τη δική της ψυχή. Το Pathfinder ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ότι αγγίζαμε πραγματικά έναν άλλο κόσμο. Απέδειξε ότι μπορούμε να κάνουμε επιστήμη υψηλού επιπέδου με περιορισμένους πόρους. Αλλά το Curiosity κατέχει ξεχωριστή θέση για προσωπικούς λόγους. Ήταν η αποστολή όπου η δουλειά χρόνων απέδωσε καρπούς».
«Το Curiosity με δίδαξε ότι η επιστήμη δεν είναι μόνο ανακαλύψεις – είναι και η υπομονή να χτίσεις τα θεμέλια που κάνουν τις ανακαλύψεις εφικτές», πρόσθεσε.
Η τελευταία γραμμή άμυνας
Η ειδικότητά του είναι από τις πιο αόρατες αλλά και πιο κρίσιμες στη διαστημική μηχανική: τα συστήματα θερμικής προστασίας και επανεισόδου. «Το θερμικό σύστημα είναι κυριολεκτικά η τελευταία γραμμή άμυνας μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας», τονίζει.
Κατά την επανείσοδο, ένα διαστημόπλοιο ταξιδεύει με ταχύτητες που φτάνουν τα 12 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Η κινητική ενέργεια μετατρέπεται σε θερμότητα με βίαιο τρόπο. «Μπροστά από την ασπίδα σχηματίζεται ένα “hot shock layer” – ένα στρώμα ιονισμένου αερίου, πλάσματος, όπου οι θερμοκρασίες φτάνουν τους 6.000 έως 8.000 Kelvin – υψηλότερες από την ορατή επιφάνεια του Ήλιου».
Σε αυτές τις συνθήκες, εξηγεί, τα μόρια διασπώνται και ιονίζονται. Κανένα υλικό δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς εξειδικευμένη προστασία. «Αυτό που κάνει τη δουλειά ιδιαίτερα δύσκολη είναι ο συνδυασμός αβεβαιότητας και μηδενικής ανοχής στο λάθος».
Στον Άρη, για δεκαετίες, οι επιστήμονες δούλευαν σχεδόν στα τυφλά, βασισμένοι σε μοντέλα και εκτιμήσεις, όπως ο ίδιος λέει. «Κάθε υλικό, κάθε σύνδεση, κάθε υπολογισμός πρέπει να είναι αλάνθαστος. Και όταν μιλάμε για επανδρωμένες αποστολές, όπως το Artemis, το βάρος της ευθύνης γίνεται ακόμα μεγαλύτερο – γιατί δεν προστατεύεις απλώς εξοπλισμό. Προστατεύεις ανθρώπινες ζωές».
Το τραύμα του Columbia
Καμία εμπειρία δεν τον σημάδεψε περισσότερο από την τραγωδία του Columbia. «Δεν μπορώ να μην αναφερθώ στο Columbia – μια τραγωδία που σημάδεψε βαθιά όλους όσοι εργαζόμασταν στη NASA, και εμένα προσωπικά με τον πιο άμεσο τρόπο», αναφέρει στο enikos.gr
Την περίοδο εκείνη ήταν υπεύθυνος για την αεροδυναμική των διαδικασιών abort του Space Shuttle (το διαστημικό λεωφορείο του Columbia), δηλαδή τα σενάρια έκτακτης ανάγκης και διαφυγής του πληρώματος. Στις 1 Φεβρουαρίου 2003, η αποστολή STS-107 του Columbia διαλύθηκε κατά την επανείσοδο στην ατμόσφαιρα.
«Ένα κομμάτι μόνωσης που αποκολλήθηκε κατά την εκτόξευση είχε προκαλέσει ζημιά στην ασπίδα θερμικής προστασίας της αριστερής πτέρυγας. Κατά την επανείσοδο, τα καυτά αέρια του shock layer -άνω των 6.000 Kelvin- διείσδυσαν μέσα από εκείνο το σημείο και το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Επτά αστροναύτες χάθηκαν».
Και προσθέτει: «Αυτή η τραγωδία δίδαξε ότι η μεγαλύτερη απειλή σε μια αποστολή δεν είναι πάντα το τεχνικό πρόβλημα που δεν έχεις προβλέψει – είναι αυτό που έχεις προβλέψει αλλά δεν έχεις ακούσει». Από τότε, λέει, η φωνή του μηχανικού που εκφράζει ανησυχία «πρέπει να ακούγεται ανεξάρτητα από πίεση και χρονοδιαγράμματα».
«Αυτό έγινε για μένα αρχή ζωής, όχι απλώς επαγγελματική υποχρέωση».
Το Artemis II και η επιστροφή στη Σελήνη
Για πρώτη φορά μετά το Apollo 17, άνθρωποι -τέσσερις συγκεκριμένα- έκαναν ένα διαστημικό ταξίδι πέρα από κάθε προηγούμενο, και έγραψαν Ιστορία. Την έκτη ημέρα της αποστολής Artemis II, το αεροσκάφος της NASA έφτασε στο πιο μακρινό σημείο της τροχιάς του πίσω από το φεγγάρι, καταρρίπτοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ απόστασης από τον πλανήτη μας και ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην εξερεύνηση του διαστήματος.
«Το Artemis II είναι ιστορικό για πολλούς λόγους. Ήταν η πρώτη επανδρωμένη αποστολή που έστειλε ανθρώπους γύρω από τη Σελήνη από το 1972. Και πάνω από όλα, ήταν η απόδειξη ότι το Orion και το Space Launch System -το ισχυρότερο διαστημικό όχημα που έχει κατασκευαστεί ποτέ- μπορούν να μεταφέρουν ανθρώπους με ασφάλεια πέρα από την τροχιά της Γης», επισημαίνει ο κ. Παπαδόπουλος.
«Ήξερα τι είχε χρειαστεί για να φτάσουμε εκεί – δεκαετίες έρευνας, αποτυχίες, τραγωδίες και επιμονής», τονίζει.
Στην ερώτηση, ποια εικόνα έχει χαραχθεί περισσότερο στο μυαλό του, παρακολουθώντας σε οθόνες την αποστολή, η απάντησή του δεν αφορούσε κάποιο τεχνικό κομμάτι. Ήταν «η στιγμή που η κάψουλα πέρασε από τη σκιά της Σελήνης και ξαναείδαμε τη Γη – μικρή, μπλε, μοναχική μέσα στο απέραντο σκοτάδι», περιγράφει.
Σε αυτό το σημείο, θυμάται αμέσως τον Καρλ Σέιγκαν και την «Pale Blue Dot» (Ανοιχτή μπλε κουκίδα). Πρόκειται για την εμβληματική φωτογραφία -πρωτοβουλίας Σέιγκαν- που τράβηξε το Voyager 1 το 1990 από απόσταση 6 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων, στην οποία η Γη εμφανίζεται ως μια ανεπαίσθητη, φωτεινή κουκίδα μέσα στο αχανές διάστημα, υπενθυμίζοντας την ευθραυστότητα του κόσμου μας.
«Ξαφνικά όλα αποκτούν μια διαφορετική προοπτική – οι αποστάσεις, τα σύνορα, οι διαφορές μας», μας εξηγεί ο κ. Παπαδόπουλος. Και μετά, ήρθε το blackout. Για περίπου 40 λεπτά, η Γη έχασε κάθε επικοινωνία με το πλήρωμα της NASA.
«Υπάρχει ένα διάστημα αρκετών λεπτών όπου η κάψουλα είναι τυλιγμένη σε πλάσμα και δεν υπάρχει καμία επικοινωνία», εξηγεί. Φαίνεται πως, ακόμα και για κάποιον που έχει αφιερώσει τη ζωή του σε αυτά τα συστήματα, εκείνα τα λεπτά παραμένουν αγχωτικά.
«Παρόλο που τα έχεις υπολογίσει χιλιάδες φορές και ξέρεις ακριβώς τι συμβαίνει φυσικά, είναι ανησυχητικά».
Η θερμική ασπίδα του Orion
Η εμπλοκή του με την κάψουλα Orion, που οι τέσσερις αστροναύτες της αποστολής Artemis II ονόμασαν Integrity, ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000. «Εργαζόμουν στην ανάπτυξη και πιστοποίηση του συστήματος θερμικής προστασίας για μια κάψουλα που θα επέστρεφε ανθρώπους από τη Σελήνη – μια πρόκληση πολύ διαφορετική από την εποχή του Apollo», λέει στο enikos.gr o Περικλής Παπαδόπουλος.
Το Artemis I του 2022, όπως ο ίδιος αναφέρει, ήταν η μεγάλη δοκιμή. «Η απόδοση του Avcoat [σ.σ. υλικό θερμικής ασπίδας] κατά την επανείσοδο έδειξε αποκολλήσεις που ξεπέρασαν τις αναμενόμενες παραμέτρους».
Ο κ. Παπαδόπουλος συμμετείχε στην επιτροπή διερεύνησης που οδήγησε στην αλλαγή της τροχιάς επανεισόδου της αποστολής Artemis II: «Υιοθετήθηκε τροχιά τύπου “skipping” – η κάψουλα εισέρχεται στην ατμόσφαιρα, αναπηδά και επανεισέρχεται για την τελική κατάβαση, κατανέμοντας έτσι τη θερμική καταπόνηση σε δύο φάσεις».
Η βασική πρόκληση, όμως, ήταν η ισορροπία ανάμεσα στην ακτινοβολητική και τη συναγωγική θέρμανση. Το Avcoat «έπρεπε να αντέξει και τους δύο μηχανισμούς διαδοχικά» – μια διαδικασία όπου, όπως τονίζει, «δεν υπάρχει “αρκετά καλό” όταν μιλάμε για ανθρώπινες ζωές. Υπάρχει μόνο το σωστό».
Ο Άρης και το δεύτερο «σπίτι»
Η επιτυχία του Artemis II δεν ήταν απλώς ένα ακόμα ρεκόρ απόστασης, αλλά το εναρκτήριο λάκτισμα για μια μόνιμη ανθρώπινη παρουσία πέρα από τα όρια του πλανήτη μας. Σύμφωνα με τον κ. Παπαδόπουλο, αν και η συζήτηση για τη Σελήνη και τον Άρη ακούγεται πλέον συχνά, οι προκλήσεις παραμένουν κολοσσιαίες.
Για τη Σελήνη, ένας ορίζοντας 10-15 ετών για μόνιμες υποδομές θεωρείται «ρεαλιστικός», όπως μας λέει, με το Lunar Gateway -τον διαστημικό σταθμό σε τροχιά γύρω από τον δορυφόρο μας- να αποτελεί το κρίσιμο «ενδιάμεσο βήμα».
Ωστόσο, ο Κόκκινος Πλανήτης παραμένει μια εντελώς διαφορετική πρόκληση.
«Η απόσταση, η ακτινοβολία, η ψυχολογική επιβάρυνση της απομόνωσης και οι προκλήσεις της επανεισόδου στην ατμόσφαιρα του Άρη απαιτούν λύσεις που δεν έχουμε ακόμα πλήρως αναπτύξει», τονίζει. Αν και για τον ίδιο, «Ένας ρεαλιστικός ορίζοντας για την πρώτη επανδρωμένη αποστολή είναι η δεκαετία του 2040», υπό την προϋπόθεση ότι η πολιτική βούληση και η χρηματοδότηση θα παραμείνουν σταθερές.
Παράλληλα, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην τεχνολογία εκτόξευσης, αλλά σε έναν συνδυασμό τριών παραγόντων που δοκιμάζουν τα όρια της επιστήμης. Το πρώτο μεγάλο εμπόδιο είναι η κοσμική ακτινοβολία. Ένα ταξίδι μηνών εκθέτει το πλήρωμα σε θανάσιμους κινδύνους. Η λύση που προκρίνεται διεθνώς είναι η Πυρηνική Θερμική Πρόωση (Nuclear Thermal Propulsion), σημειώνει.
«Δεύτερον, η βιολογία και η ψυχολογία. Τι συμβαίνει στον ανθρώπινο οργανισμό μετά από μήνες σε μηδενική βαρύτητα; Πώς διαχειρίζεται ένα πλήρωμα την απομόνωση, τη σύγκρουση, την πίεση — σε απόσταση που κάνει την επικοινωνία με τη Γη να καθυστερεί έως και 24 λεπτά;», αναρωτιέται.
Ακολουθεί το «Παράδοξο της Εισόδου στον Άρη» (Mars Entry Paradox): «Η ατμόσφαιρα του Άρη είναι αρκετά πυκνή ώστε να δημιουργεί σημαντικά αεροθερμικά φορτία κατά την είσοδο, αλλά ταυτόχρονα αρκετά αραιή ώστε να μην επαρκεί για αποτελεσματική αεροδυναμική επιβράδυνση».
Πέρα όμως από τα τεχνικά ζητήματα, υπάρχει και η διάσταση της ηθικής και της επιβίωσης. Ο κ. Παπαδόπουλος είναι σαφής: το διάστημα δεν είναι μια «έξοδος κινδύνου».
«Η αποικιοποίηση άλλων πλανητών μπορεί να εξασφαλίσει τη συνέχεια του είδους — αλλά δεν αντικαθιστά την ευθύνη μας απέναντι στη Γη», λέει στο enikos.gr. «Το διάστημα δεν είναι διαφυγή – είναι επέκταση».
Είμαστε «αστρόσκονη που απέκτησε συνείδηση»
Κάποια στιγμή η συζήτηση μετακινείται αναπόφευκτα πέρα από τη μηχανική, τα θερμικά φορτία και τις τροχιές επανεισόδου. Γιατί όσο κι αν ο Περικλής Παπαδόπουλος μιλά με την ακρίβεια ενός ανθρώπου που έχει περάσει δεκαετίες σχεδιάζοντας συστήματα που κινούνται στα όρια της Φυσικής, ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται το Διάστημα μοιάζει τελικά βαθιά φιλοσοφικός.
Όταν η κουβέντα φτάνει στην ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη -στην ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι προϊόν μιας κοσμικής συγκυρίας μέσα σε ένα αχανές και αδιάφορο Σύμπαν- η απάντησή του δεν έχει τίποτα το ψυχρό ή το αποστασιοποιημένο. Αντίθετα, μιλά γι’ αυτό με έναν σχεδόν υπαρξιακό θαυμασμό.
«Όταν κατανοείς ότι τα άτομα που αποτελούν το σώμα σου δημιουργήθηκαν μέσα σε άστρα που εξερράγησαν δισεκατομμύρια χρόνια πριν -ότι είμαστε κυριολεκτικά αστρόσκονη που απέκτησε συνείδηση- κάτι βαθύ μέσα σου αλλάζει», λέει.
Για εκείνον, η κατανόηση του Σύμπαντος δεν μειώνει τον άνθρωπο, αλλά τον τοποθετεί μέσα σε ένα πολύ μεγαλύτερο πλαίσιο. Μιλά επίσης για τον Δημόκριτο σχεδόν σαν να πρόκειται για έναν σύγχρονο φυσικό.
«Ο Δημόκριτος πρότεινε την ύπαρξη των ατόμων χωρίς μικροσκόπιο, χωρίς επιταχυντές σωματιδίων, μόνο με τη δύναμη της σκέψης», σημειώνει. «Είχε ήδη αντιληφθεί κάτι θεμελιώδες: ότι η πραγματικότητα έχει δομή που η ανθρώπινη νόηση μπορεί να αγγίξει».
Η ίδια λογική, λέει, διαπερνά μια αδιάσπαστη ελληνική γραμμή σκέψης που φτάνει από τον Αρίσταρχο και τον Αρχιμήδη μέχρι τη σύγχρονη αεροδιαστημική μηχανική. Δεν το βλέπει ως μια ρομαντική πολιτισμική συνέχεια, αλλά ως συνέχεια μεθοδολογίας: «Αυτό που τους έκανε μεγάλους δεν ήταν τα εργαλεία που είχαν — ήταν η μεθοδολογία της σκέψης: η παρατήρηση, η υπόθεση, η απόδειξη».
Στην TEDx ομιλία του είχε αναφερθεί στον Αρχιμήδη όχι ως ιστορική αναφορά, αλλά ως παράδειγμα ενός τρόπου σκέψης που εξακολουθεί να καθορίζει την επιστήμη. Το επαναλαμβάνει και τώρα: η μεγαλύτερη κληρονομιά των αρχαίων Ελλήνων δεν είναι τα επιμέρους επιτεύγματά τους, αλλά η πεποίθηση ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει κατανοητός.
«Η στάση απέναντι στη γνώση είναι η πραγματική κληρονομιά», λέει. «Η πεποίθηση ότι η λογική είναι το κλειδί και ότι η αναζήτηση από μόνη της έχει αξία. Αυτή η στάση είναι που οδήγησε την ανθρωπότητα στη Σελήνη».
«Ένα μέρος του σύμπαντος που προσπαθεί να κατανοήσει το σύνολο»
Σε αυτό το σημείο της συζήτησης, κάνουμε μια αναφορά στη σκέψη του διάσημου φυσικού Νιλ ΝτεΓκρας Τάισον, ότι «το σύμπαν δεν έχει καμία υποχρέωση να είναι κατανοητό σε εμάς». Συμφωνεί χωρίς δισταγμό. «Το σύμπαν δεν μας χρωστά τίποτα», λέει. «Δεν σχεδιάστηκε για την άνεσή μας και σίγουρα δεν περιμένει την κατανόησή μας. Και όμως, εμείς επιμένουμε».
Ύστερα περιγράφει μια εικόνα που, όπως λέει, τον συνοδεύει από την αρχή της καριέρας του στη NASA: το λεπτό στρώμα της γήινης ατμόσφαιρας -μόλις περίπου 120 χιλιόμετρα- που χωρίζει τη ζωή από το απόλυτο κενό. Αυτή η σχεδόν αόρατη μεμβράνη μας δίνει τη δυνατότητα να αναρωτιόμαστε για τη θέση μας στο Σύμπαν.
«Το γεγονός ότι ένα μέρος του σύμπαντος -εμείς- αναρωτιέται για το σύνολό του, είναι από μόνο του ένα από τα πιο εκπληκτικά φαινόμενα που γνωρίζουμε», σημειώνει.
Ίσως γι’ αυτό, όταν η κουβέντα μας φτάνει στην ταινία «Interstellar», του Κρίστοφερ Νόλαν, και στην ιδέα της αγάπης ως δύναμης που επιβιώνει ακόμη και απέναντι στον χώρο και τον χρόνο, δεν αντιμετωπίζει το ανθρώπινο στοιχείο ως κάτι δευτερεύον μπροστά στην τεχνολογία. Αντίθετα, το θεωρεί κεντρικό.
«Σκεφτείτε τι σημαίνει να είσαι αστροναύτης στο Artemis II», σημειώνει στο enikos.gr «Αφήνεις πίσω σου την οικογένειά σου, τον πλανήτη σου, όλα όσα γνωρίζεις – και εμπιστεύεσαι τη ζωή σου σε χιλιάδες μηχανικούς που δεν έχεις συναντήσει ποτέ προσωπικά».
Για τον ίδιο, αυτή η εμπιστοσύνη είναι «μια μορφή αγάπης – αγάπη για την ανθρωπότητα, για την εξερεύνηση, για κάτι που είναι μεγαλύτερο από τον εαυτό σου».
«Και ίσως αυτό είναι που εννοεί το Interstellar — ότι στο τέλος, πίσω από κάθε αποστολή, υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος που αγαπά κάτι αρκετά για να ριψοκινδυνέψει τα πάντα», καταλήγει.
Το «μήνυμα» της ανθρωπότητας και οι θεάσεις UFO/UAP
Όταν τον ρωτάμε για την πιθανότητα εξωγήινης ζωής, ο κ. Παπαδόπουλος δεν απαντά με εντυπωσιασμούς, που δημιουργούν πρωτοσέλιδα που κάνουν ντόρο. Αντίθετα, επιστρέφει σε κάτι πολύ πιο γήινο — και ίσως πιο ανθρώπινο. Στο μήνυμα που έχει ήδη στείλει η ανθρωπότητα στο Διάστημα, χωρίς καν να γνωρίζει αν θα υπάρξει ποτέ παραλήπτης.
«Έχουμε ήδη στείλει ένα μήνυμα», λέει. «Και είναι πιο εντυπωσιακό απ’ όσο συνειδητοποιούμε».
Αναφέρεται στους δύο ανιχνευτές Voyager, που εκτοξεύτηκαν το 1977 μεταφέροντας τον περίφημο Χρυσό Δίσκο του Κάρλ Σέιγκαν: χαιρετισμούς σε δεκάδες γλώσσες, ήχους της φύσης, μουσική από Μπαχ μέχρι Λούις Άρμστρονγκ, εικόνες του ανθρώπινου σώματος και της ζωής στη Γη. Ένα είδος κοσμικής αυτοπροσωπογραφίας της ανθρωπότητας.
Για τον ίδιο, αν η ανθρωπότητα έστελνε σήμερα ένα νέο μήνυμα, θα έπρεπε ασφαλώς να περιλαμβάνει τα επιστημονικά και τεχνολογικά της επιτεύγματα: ότι περπάτησε στη Σελήνη, ότι έστειλε ρομπότ στον Άρη, ότι κατάφερε να αποκωδικοποιήσει νόμους της φύσης από την κβαντομηχανική μέχρι τη σχετικότητα. Αλλά αυτά δεν θα ήταν το σημαντικότερο στοιχείο.
«Το πιο σημαντικό δεν θα ήταν η τεχνολογία — θα ήταν η ανθρωπιά», σημειώνει. «Ότι είμαστε ένας νέος πολιτισμός που μόλις αρχίζει να κατανοεί τη θέση του στο Σύμπαν».
Ίσως γι’ αυτό αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη προσοχή και τη συζήτηση γύρω από τα UFOs και τα αρχεία που δημοσίευσε πρόσφατα το Πεντάγωνο. Δεν απορρίπτει την πιθανότητα ύπαρξης εξωγήινης ζωής, απορρίπτει όμως τη βιασύνη των συμπερασμάτων.
«Extraordinary claims require extraordinary evidence» (Οι εξαιρετικοί ισχυρισμοί απαιτούν εξαιρετικές αποδείξεις), λέει, επαναλαμβάνοντας τη γνωστή φράση του Καρλ Σέιγκαν. Και επιμένει σε μια διάκριση που θεωρεί κρίσιμη: άλλο «μη αναγνωρισμένο» και άλλο «εξωγήινο».
Για εκείνον, τα ανεξήγητα φαινόμενα είναι η αρχή μιας επιστημονικής ερώτησης, όχι το τέλος της. «Η επιθυμία δεν είναι γνώση», παρατηρεί.
Το παιδί που κοιτούσε τα αστέρια
Προς το τέλος της συζήτησής μας, τον ρωτάμε αν έχει αλλάξει αυτό που βλέπει όταν κοιτάζει τον ουρανό. «Έχει αλλάξει πολύ — και καθόλου», απαντά.
Ως παιδί, κοιτούσε τα άστρα με καθαρό δέος. Σήμερα γνωρίζει τις αποστάσεις, τη φυσική, τη χημεία, τον κύκλο ζωής των άστρων. «Ξέρω ότι το φως που βλέπω από ορισμένα άστρα ξεκίνησε το ταξίδι του πριν υπάρξει η Γη».
Η γνώση όμως, λέει, δεν μείωσε το δέος – «Το βάθυνε».
«Ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο δώρο μιας καριέρας στη διαστημική επιστήμη», λέει στο enikos.gr «Ότι το παιδί που κοιτούσε τα αστέρια και ο επιστήμονας που σχεδίασε συστήματα θερμικής προστασίας είναι το ίδιο πρόσωπο – που απλώς έμαθε να βλέπει καλύτερα αυτό που πάντα ήξερε ότι υπήρχε εκεί».
Λίγα λόγια τον Περικλή Παπαδόπουλο
Ο Δρ. Παπαδόπουλος είναι απόφοιτος του τμήματος Αεροναυτικής και Αστροναυτικής Μηχανικής του Πανεπιστημίου Stanford, τάξη του 1992, από όπου αποφοίτησε με άριστα, λαμβάνοντας παράλληλα το βραβείο καλύτερης διπλωματικής εργασίας της χρονιάς. Είναι επίσης μέλος των τιμητικών επιστημονικών οργανισμών TAU-BETA-PI National Engineering Honorary Society και PI-TAU-SIGMA National Mechanical Engineering Honorary Fraternity.
Υπηρέτησε για 20 χρόνια ως ανώτερος ερευνητής επιστήμονας στο NASA Ames Research Center (NASA-ARC), όπου συμμετείχε και ηγήθηκε μελετών πλανητικών αποστολών, καθώς και προγραμμάτων διαστημικών μεταφορών και επανεισόδου στην ατμόσφαιρα.
Παράλληλα, υπήρξε μέλος της ομάδας COBRA της NASA-ARC, η οποία σχεδίασε μια νέας γενιάς κάψουλα εισόδου στην ατμόσφαιρα του Άρη, ικανή να μεταφέρει και να προσεδαφίζει βαριά φορτία. Η επιστημονική του συνεισφορά στο διαστημικό πρόγραμμα έχει αποτυπωθεί σε περισσότερες από 250 δημοσιεύσεις σε επιστημονικά συνέδρια και ακαδημαϊκά περιοδικά.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του στη NASA τιμήθηκε με πολυάριθμα βραβεία για την προσφορά του, ανάμεσά τους αρκετά Spotlight Awards για την εξαιρετική συμβολή του, βραβείο δημόσιας υπηρεσίας προς το διαστημικό πρόγραμμα, καθώς και το ιδιαίτερα τιμητικό βραβείο της NASA «Turning Goals Into Reality» (TGIR). Έχει επίσης προσκληθεί ως ομιλητής σε πολυάριθμα συνέδρια της AIAA και σε εκδηλώσεις της NASA.
Σήμερα, ο Δρ. Παπαδόπουλος κατέχει μόνιμη θέση τακτικού καθηγητή στο Πανεπιστήμιο San Jose State της Καλιφόρνιας. Είναι ιδρυτής και διευθυντής του Center of Excellence for Space Transportation and Exploration, καθώς και του Advanced Space Systems Engineering Laboratory.
Διετέλεσε συν-ερευνητής και υπεύθυνος ανάπτυξης του probe για την αποστολή ATROMOS/NASA Mars Polar Lander, ενώ παράλληλα διηύθυνε το πρόγραμμα μικροδορυφόρων και cubesats TechEdSat. Επιπλέον, δημιούργησε συμφωνία συνεργασίας Space Act μεταξύ του πανεπιστημίου και της NASA για τη συμμετοχή σε σειρά διαστημικών προγραμμάτων.
Παράλληλα, συνέβαλε στη σύναψη μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του τμήματος Αεροναυτικής και Αστροναυτικής Μηχανικής του SJSU και της Lockheed Martin (LMCO και LMTO), με στόχο την ανάπτυξη επιχειρηματικών και ερευνητικών συνεργασιών στους τομείς των διαστημικών μεταφορών, της πρόωσης, καθώς και των υπηρεσιών μηχανικής και τεχνολογίας.
Ο Δρ. Παπαδόπουλος συμμετέχει επίσης στις διεθνείς συντονιστικές επιτροπές του International Planetary Probe Workshop (IPPW) και του Thermal and Fluids Analysis Workshop (TFAWS).
