Περισσότερους από δέκα αιώνες ζωής μετράει ένα δέντρο στο Εθνικό Πάρκο Κερκίνης, που φύτρωσε την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και έχει επιβιώσει μέσα από όλες τις ιστορικές περιόδους της περιοχής. Πρόκειται για έναν ίταμο (Taxus baccata L.), που βρίσκεται σε υψόμετρο 1125 μέτρων, έχει ύψος 23μ, περίμετρο κορμού 6,12μ, και στηθιαία διάμετρο 170 εκατοστά, και μελετήθηκε από ομάδα επιστημόνων.
«Στην έρευνά μας, διαπιστώθηκε ότι η ηλικία του ανέρχεται σε 1074 έτη, καθιστώντας το, το γηραιότερο δένδρο ιτάμου στην Ελλάδα, που προσδιορίστηκε η ηλικία του με επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν γηραιότερα δένδρα στην Ελλάδα, απλώς θα πρέπει για το καθένα από αυτά να μετρηθεί η ηλικία τους με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια», αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δασολόγος Μιχάλης Δαβής, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα.
Ο εντοπισμός του συγκεκριμένου ιτάμου έγινε από τον Κώστα και Αντώνη Θεοδωρίδη, κατοίκους του Ακριτοχωρίου, το 2023 κατά την προσπάθεια συντήρησης τοπικών μονοπατιών. Ακολούθησαν επισκέψεις από την ομάδα μελέτης, με σκοπό τον εντοπισμό και τη διενέργεια των απαιτούμενων επιστημονικών μετρήσεων.
Μάλιστα, η δυσκολία πρόσβασης συνέβαλε στην προστασία του δέντρου για αιώνες, διατηρώντας το μακριά από ανθρώπινες παρεμβάσεις. «Η πρόσβαση στη θέση απαιτεί πεζοπορία περίπου δύο ωρών σε μονοπάτι σηματοδοτημένο, πολύ μεγάλης δυσκολίας, διαμέσου λιθοροών και χασμάτων.
Το δέντρο ήταν γνωστό σε ελάχιστους ντόπιους κατοίκους της περιοχής και έχει την ονομασία «Αρτίτσι», που δίνει το όνομά του και στη θέση που απαντάται. Η ονομασία προέρχεται από την τουρκική ονομασία του αρκεύθου. Ο λόγος που αναφέρεται με αυτό το όνομα, είναι η προέλευση του προσφυγικού ντόπιου πληθυσμού που είναι Πόντιοι τουρκόφωνοι (μπαφραλίδες) και προφανώς έχοντας εικόνα μόνο σε άρκευθους από την πατρογονική περιοχή του Εύξεινου Πόντου» εξηγεί ο κ. Δαβής.
Για τον προσδιορισμό της ηλικίας του δέντρου, ελήφθησαν τρία δείγματα με τρυπανίδια, τα οποία μεταφέρθηκαν στο Εργαστήριο Δασοκομίας του ΑΠΘ, και μετρήθηκε ο αριθμός και το πλάτος των ετησίων δακτυλίων σε ειδικό στερεομικροσκόπιο. Με βάση την ανάλυση των δεδομένων, διαπιστώθηκε ότι η ηλικία του ιτάμου, που μελετήθηκε ανέρχεται σε 1074 έτη.
Ο υπεραιωνόβιος ίταμος βρίσκεται σε μια επικλινή θέση, σε δάσος οξιάς με σχετικά άφθονη παρουσία της φλαμουριάς. Βρίσκεται σε καλή κατάσταση, είναι υγιές και συνεχίζει την κατά πάχος αύξηση, σε βραδείς ρυθμούς.
Στη μελέτη προτείνεται η πολιτεία και οι σχετικοί φορείς, να αναπτύξουν δράσεις για τη μέτρηση της ηλικίας των υπεραιωνόβιων δένδρων που υπάρχουν διάσπαρτα στον Ελληνικό χώρο, με τη χρήση επιστημονικά αποδεκτών μεθόδων και τεχνικών, με σκοπό την ανάδειξη της πολύτιμης φυσικής κληρονομιάς του τόπου μας. Απαιτείται δε, να γίνει ενσωμάτωση όλων αυτών στο Δίκτυο Μνημειακών Δένδρων της Ευρώπης (MONUMENTAL TREES) και άμεση εφαρμογή των κατάλληλων δασοκομικών μέτρων για τη διατήρηση του οικοτόπου του είδους.
Την εργασία, με τίτλο «Οικολογική αξιολόγηση του υπερ-χιλιετούς ιτάμου και του περιβάλλοντος οικοσυστήματος στην περιοχή Αρτίτσι στο όρος Μπέλλος», υπογράφουν οι Πέτρος Γκανάτσας, Μαριάνθη Τσακαλδήμη και Λυδία Μαρία Πεταλούδη από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Εργαστήριο Δασοκομίας και ο Μιχάλης Δαβής, δασολόγος στο Εθνικό Πάρκο Λίμνης Κερκίνης, Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κεντρικής Μακεδονίας- Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.
