Για εβδομάδες δεν υπάρχει καμία διπλωματική πρόοδος στη Μέση Ανατολή, αλλά ούτε και σύγκρουση πλήρους κλίμακας, καθώς και οι δύο πλευρές φαίνεται να πιστεύουν ότι μπορούν να αντέξουν περισσότερο από τον αντίπαλό τους. Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μπει σε μια εύθραυστη, ενδιάμεση κατάσταση, πράγμα που ενέχει τον κίνδυνο είτε επιστροφής στις μάχες είτε παγίωσης του αδιεξόδου.
Στον πυρήνα αυτής της ανεπίλυτης κατάστασης βρίσκονται υπολογισμοί —ίσως και λανθασμένοι— από κάθε πλευρά. Ιρανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι έχουν περισσότερα να κερδίσουν αντέχοντας την οικονομική πίεση των ΗΠΑ και διατηρώντας τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, παρά κάνοντας μεγάλες υποχωρήσεις σε μια διαπραγματευτική συμφωνία, ανέφεραν αναλυτές στους «New York Times».
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να ποντάρουν στο ότι ο αυστηρότερος οικονομικός αποκλεισμός του Ιράν θα πετύχει εκεί που απέτυχαν τα στρατιωτικά πλήγματα. Την Τετάρτη, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα επιβάλλει «τρομερές οικονομικές συνέπειες» σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν.
Χωρίς διαπραγματεύσεις σε κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας
Πάντως, μέχρι στιγμής, ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν πετύχει αυτό που θέλουν. Όταν οι δύο χώρες συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός πριν από δύο μήνες, αυτό υπέθετε ότι θα τις οδηγούσε σε μια ευρύτερη συμφωνία εντός 60 ημερών, η οποία θα κάλυπτε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Αυτή η προθεσμία παρήλθε αυτή την εβδομάδα και την Τρίτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «δεν διεξάγονται ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες ή επαφές».
Αντίθετα, οι δύο χώρες βρίσκονται «σε μια κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας», δήλωσε η Νικόλ Γκραγιέβσκι, επίκουρη καθηγήτρια στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών του Sciences Po στο Παρίσι. «Δεν έχουν αλλάξει πολλά θεμελιωδώς τους τελευταίους μήνες», πρόσθεσε. «Πέρα από την περαιτέρω περιχαράκωση της ιρανικής θέσης και τις επαναλαμβανόμενες, μέχρι στιγμής ανεπιτυχείς, αμερικανικές προσπάθειες να βρεθεί κάποιος τρόπος διεξόδου», τόνισε η Νικόλ Γκραγιέβσκι.
Αναπάντητα τα αιτήματα της Τεχεράνης
Αυτόν τον μήνα, η Τεχεράνη υπέβαλε στην Ουάσινγκτον μια λίστα αιτημάτων για να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία βρίσκονται κατά μήκος των νότιων ακτών του Ιράν και αποτελούν κομβικό σημείο διέλευσης για μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου.
Τα αιτήματα περιλάμβαναν την άρση των κυρώσεων, την αποδέσμευση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων και την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων. Παρόμοιοι όροι είχαν αναφερθεί και παλαιότερα ως μέρος μιας πιθανής μελλοντικής συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, η οποία περιγραφόταν σε ένα μνημόνιο συναντίληψης που συμφωνήθηκε τον Ιούνιο, αλλά κατέρρευσε γρήγορα.
Σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις Ιράν – Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ
Για εβδομάδες, το Ιράν διαπραγματεύεται με το Ομάν σχετικά με τη μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, αλλά η λίστα των αιτημάτων υποδηλώνει ότι, ακόμη και σε περίπτωση συμφωνίας, οι ιρανικές δυνάμεις θα συνέχιζαν να απειλούν και να επιτίθενται στη διερχόμενη θαλάσσια κυκλοφορία. Εν τω μεταξύ, τουλάχιστον δύο πλοία έχουν δεχθεί επίθεση στα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες ημέρες.
Αποφασισμένο το Ιράν
«Έχοντας συνέλθει από το αρχικό σοκ του πολέμου, η Τεχεράνη είναι τώρα αποφασισμένη να επιδείξει ισχύ», δήλωσε ο Μεχρζάντ Μπορουτζερντί, κοσμήτορας του Κολεγίου Τεχνών, Επιστημών και Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας του Μισούρι. «Η μετατροπή των Στενών του Ορμούζ σε όπλο και οι σκληρές διαπραγματεύσεις στις παράλληλες συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ομάν θα πρέπει να κατανοηθούν σε αυτό το πλαίσιο», πρόσθεσε.
Αντιδημοφιλής ο πόλεμος στις ΗΠΑ
Τους τελευταίους μήνες, η ρητορική του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ έχει κυμανθεί μεταξύ απειλών για ολοκληρωτική καταστροφή και υποσχέσεων ότι μια διπλωματική συμφωνία είναι κοντά.
Εάν αυτή η προσέγγιση αποσκοπούσε στο να τρομάξει τους Ιρανούς αξιωματούχους ώστε να προβούν σε παραχωρήσεις, φαίνεται να είχε το αντίθετο αποτέλεσμα. Φαίνεται να έχουν πειστεί ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι διατεθειμένος να επανεκκινήσει πλήρως έναν πόλεμο που απειλεί να αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου και δεν είναι δημοφιλής στο αμερικανικό κοινό, ειδικά ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
«Το Ιράν φαίνεται να πιστεύει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες τελικά θα κουραστούν από μια δαπανηρή, αόριστης διάρκειας αντιπαράθεση», δήλωσε ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής, έναν ερευνητικό οργανισμό με έδρα την Ουάσινγκτον.
Στοχεύοντας στην οικονομική πίεση προς το Ιράν
Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δώσει έμφαση στην οικονομική πίεση προς το Ιράν. Ο γαμπρός και απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, δήλωσε στο «Fox News» τη Δευτέρα ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι «δεν δείχνουν κανένα ενδιαφέρον να κάνουν κάτι που να έχει νόημα για εμάς». Όταν ρωτήθηκε πού βρίσκονται οι συνομιλίες, υπέδειξε τον ναυτικό αποκλεισμό που αποσκοπεί στην περαιτέρω παράλυση της ιρανικής οικονομίας ως το επίκεντρο της προσοχής του Ντόναλντ Τραμπ αυτή τη στιγμή.
Την Τρίτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «ο αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ». Ισχυρίστηκε επίσης ότι «τα Στενά του Ορμούζ είναι εντελώς ανοιχτά, παρόλο που ναυτιλιακοί αξιωματούχοι σημείωσαν τις πρόσφατες επιθέσεις σε πλοία».
Ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε σε συνέντευξή του στο «Newsmax» πρόσφατα ότι το υπουργείο του σχεδιάζει να εφαρμόσει μέτρα που «δεν έχουν παρατηρηθεί ποτέ στην ιστορία της οικονομικής απομόνωσης» μιας χώρας.
Βέβαια, από την πλευρά του το Ιράν διά του υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί απάντησε σήμερα ότι «ο οικονομικός πόλεμος που έχει υποσχεθεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να εξαπολύσει εναντίον του Ιράν αποτελεί μια προσπάθεια απόσπασης της προσοχής από την κρίση των ΗΠΑ». Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι» η περαιτέρω πίεση στην Τεχεράνη θα αποτύχει».
Οικονομία σε διαρκή πίεση
Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί ότι οι ηγέτες του Ιράν έχουν επιβιώσει από τη διεθνή οικονομική πίεση και στο παρελθόν, αν και συμφώνησαν σε παραχωρήσεις για το πυρηνικό τους πρόγραμμα το 2015 μετά από κλιμάκωση των κυρώσεων κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Ομπάμα.
Με δεδομένη τη στάση της Τεχεράνης μέχρι στιγμής, το άμεσο κόστος των κυρώσεων θα επιβαρύνει πιθανότατα τον ιρανικό λαό, ο οποίος ήδη παλεύει με τον υψηλό πληθωρισμό και δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει στα βασικά αγαθά.
Υπομένοντας τις αμερικανικές κυρώσεις
Εν όψει των νέων αμερικανικών κυρώσεων, το Ιράν «θα προσπαθήσει να μεταφέρει τον οικονομικό πόνο στον πληθυσμό του για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα, ποντάροντας στο ότι η Ουάσινγκτον θα υποχωρήσει πρώτη», εκτίμησε ο Μεχρζάντ Μπορουτζερντί από το Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας του Μισούρι.
Σε πολεμική ετοιμότητα διαρκείας
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, έχει διορίσει σκληροπυρηνικούς πιστούς σε καίριες στρατιωτικές θέσεις, σηματοδοτώντας την πρόθεσή του να κρατήσει τη χώρα σε πολεμική ετοιμότητα. Μια νέα ανάφλεξη θα συμπαρέσυρε πιθανότατα τις περιφερειακές ενεργειακές υποδομές, τις αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή και την εμπορική ναυτιλία, δήλωσε ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής, έναν ερευνητικό οργανισμό με έδρα την Ουάσινγκτον.
Προς το παρόν, φαίνεται εξίσου πιθανό το αδιέξοδο να συνεχιστεί με τα βασικά ζητήματα να παραμένουν ανεπίλυτα — συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και των Στενών του Ορμούζ.
«Όσο περισσότερο διαρκεί αυτή η κατάσταση αβεβαιότητας, τόσο πιο βαθιά ριζώνει και τόσο πιο δύσκολο γίνεται να κατασκευαστεί μια δίοδος διαφυγής που καμία από τις δύο πλευρές δεν θα μπορεί να παρουσιάσει ως κάτι άλλο εκτός από υποχώρηση», δήλωσε η Νικόλ Γκραγιέβσκι, επίκουρη καθηγήτρια στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών του Sciences Po στο Παρίσι.
