Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολόντιμιρ Ζελένσκι, αντιμέτωπος με έναν βαρύ χειμώνα και τις αδιάκοπες επιθέσεις της Ρωσίας, καλείται να ισορροπήσει σε μια επικίνδυνη διπλωματική γραμμή. Η απόφαση του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να άρει τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ και να πιέσει για μια «ενεργειακή εκεχειρία» φέρνει το Κίεβο μπροστά σε ένα ερώτημα: να ορθώσει το ανάστημά του διακινδυνεύοντας τη ζωτική αμερικανική υποστήριξη ή να υποκύψει σε μια συμφωνία που πολλοί θεωρούν ως προάγγελο συνθηκολόγησης;
Το παρασκήνιο της συνάντησης στο Μαϊάμι
Σύμφωνα με πληροφορίες του πρακτορείου Reuters, οι απεσταλμένοι του Αμερικανού Προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ενημέρωσαν Ουκρανούς αξιωματούχους την Παρασκευή στο Μαϊάμι ότι η συμφωνία για το ρωσικό ντίζελ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να επιστρέψει η Ρωσία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μετά την αποτυχία των προηγούμενων ειρηνευτικών πρωτοβουλιών.
Όπως αποκάλυψαν πηγές που διατήρησαν την ανωνυμία τους, οι Γουίτκοφ και Κούσνερ ανέφεραν στους Ουκρανούς ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν δεν ήταν έτοιμος να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου και ότι η συμφωνία για τα καύσιμα θα μπορούσε να βοηθήσει στην επανέναρξη των τριμερών συνομιλιών.
Μία από τις πηγές σημείωσε ότι η αμερικανική πλευρά μεταβίβασε το μήνυμα πως το deal για το ντίζελ θα μπορούσε να «μαλακώσει» τη στάση της Μόσχας, στέλνοντας το σήμα ότι ο Τραμπ είναι ανοιχτός σε επιχειρηματικές συνεργασίες με τη Ρωσία.
«Η ιδέα ήταν ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιστρέψουν στη Ρωσία και να πουν: “Δείτε, οι Ουκρανοί σταμάτησαν τα πλήγματα και εμείς σας δώσαμε αυτή τη συμφωνία. Τώρα είναι η σειρά σας να κάνετε κάτι“», ανέφερε ένας από τους συμμετέχοντες στις συνομιλίες.
Η συμφωνία, βάσει της οποίας η Ρωσία θα προμηθεύσει περισσότερα από 2,25 εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ στις ΗΠΑ και τη διεθνή αγορά, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις ακόμη και στο αμερικανικό Κογκρέσο, με βουλευτές να καταγγέλλουν ότι παρέχει στη Μόσχα ρευστότητα για τη συνέχιση του πολέμου χωρίς να απαιτεί ανταλλάγματα.
Ο Τραμπ υπερασπίστηκε δημόσια τη συμφωνία τη Δευτέρα, αποκαλώντας την «τη σωστή επιλογή για τον αμερικανικό λαό», καθώς επιδιώκει τη μείωση των τιμών των καυσίμων ενόψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών.
Παράλληλα, ο Κούσνερ επανέλαβε την απαίτηση του Τραμπ να σταματήσει το Κίεβο τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια, ισχυριζόμενος ότι αυτές αυξάνουν τις παγκόσμιες τιμές των καυσίμων — αν και οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ως κύρια αιτία τον πόλεμο στο Ιράν.
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι υπενθύμισαν «όλα όσα έχουν κάνει οι ΗΠΑ για την Ουκρανία», συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής συνδρομής και των πληροφοριών, αν και ξεκαθαρίστηκε ότι δεν εκτοξεύτηκαν άμεσες απειλές για διακοπή αυτής της βοήθειας στη συνάντηση.
Η πολύωρη συνάντηση στο Μαϊάμι, στην οποία συμμετείχαν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και εκπρόσωποι της Παγκόσμιας Τράπεζας, κάλυψε επίσης θέματα ανασυγκρότησης και εγγυήσεων ασφαλείας.
Οι Ουκρανοί αποχώρησαν χωρίς να υπογράψουν επίσημη συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό παράθυρο μόνο για μια αμοιβαία ενεργειακή εκεχειρία.
Το μεγάλο ρίσκο του Ζελένσκι
Ο Βολόντιμιρ Ζελένσκι έχει κάθε λόγο να είναι οργισμένος, σχολιάζει το Politico, καθώς η άρση των κυρώσεων ήρθε σε μια στιγμή που οι Ουκρανοί πολίτες δοκιμάζονται από μαζικές επιθέσεις drones και πυραύλων.
Ωστόσο, η δημόσια έκφραση αυτής της οργής εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους.
«Το να δείχνει την απογοήτευσή του είναι κατανοητό, αλλά ενέχει σοβαρές συνέπειες», επισημαίνει ο Τιμ Γουίλασεϊ-Γουίλσεϊ, πρώην Βρετανός διπλωμάτης και ερευνητής στο Royal United Services Institute (RUSI).
Ο Ουκρανός Πρόεδρος χαρακτήρισε τη συμφωνία «αδύναμη απόφαση» και «δώρο στον Πούτιν», ενώ συνέχισε να εγκρίνει πλήγματα κατά ρωσικών διυλιστηρίων. Αυτή η στάση προκάλεσε την οργή του Τραμπ, ο οποίος έφτασε στο σημείο να ζητήσει την αντικατάσταση του Ζελένσκι.
Ο Γουίλασεϊ-Γουίλσεϊ εκτιμά ότι ο Ζελένσκι ενδέχεται να υπολογίζει σε ενδεχόμενη πολιτική εξασθένηση του Τραμπ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ωστόσο, προειδοποιεί ότι ο Ουκρανός ηγέτης μπορεί να υποτιμά «πόσο επικίνδυνος για την Ουκρανία μπορεί να γίνει ένας τραυματισμένος Τραμπ».
Ο Αμερικανός Πρόεδρος θα μπορούσε να διακόψει την κοινοποίηση κρίσιμων πληροφοριών αεροπορικής άμυνας ή να πιέσει τον Έλον Μασκ να απενεργοποιήσει το δίκτυο Starlink της SpaceX, πάνω στο οποίο βασίζεται ο ουκρανικός στρατός.
Επιπλέον, όπως μεταδίδουν οι Financial Times, η κυβέρνηση Τραμπ απειλεί να παγώσει το σύστημα μέσω του οποίου οι σύμμαχοι προμηθεύονται αμερικανικά όπλα για την Ουκρανία, γεγονός που θα προκαλούσε τεράστιο κενό στον εφοδιασμό του Κιέβου.
Παρ’ όλα αυτά, ο Ζελένσκι παραμένει αμετακίνητος, υπογραμμίζοντας πως «Οποιαδήποτε βήματα αποκλιμάκωσης πρέπει να είναι αμοιβαία».
Ο Τραμπ… «καλύτερος χορηγός» του Ζελένσκι
Παρά τις πιέσεις από την Ουάσινγκτον, η σκληρή στάση του Τραμπ είχε το αντίθετο αποτέλεσμα στο εσωτερικό της Ουκρανίας, συσπειρώνοντας ακόμη και τους πιο ορκισμένους πολιτικούς αντιπάλους του Ζελένσκι γύρω από τον Πρόεδρο.
Ο πρώην πρόεδρος της χώρας, Πέτρο Ποροσένκο, υπερασπίστηκε τον Ζελένσκι απέναντι στις αξιώσεις Τραμπ για αλλαγή ηγεσίας. «Εάν κάποιος χρειάζεται νέο ηγέτη, αυτή είναι η Ρωσία», δήλωσε.
«Για μένα, το βασικό ερώτημα είναι απλό: Είμαστε καθόλου πιο κοντά σε μια πλήρη και χωρίς όρους εκεχειρία; Αυτό είναι το μόνο πρίσμα μέσα από το οποίο πρέπει να αξιολογείται κάθε κίνηση».
Από την πλευρά του, ο βουλευτής της αντιπολίτευσης Μύκολα Κνιαζίτσκι σημείωσε με νόημα: «Δεν υπάρχει μεγαλύτερος χορηγός επικοινωνίας για τον Ζελένσκι από τον Ντόναλντ Τραμπ. Έπειτα από κάθε τέτοια σύγκρουση, τα ποσοστά αποδοχής του Ζελένσκι αυξάνονται τόσο στην Ουκρανία όσο και μεταξύ των συμμάχων μας, ιδιαίτερα στην Ευρώπη».
Φόβος συνθηκολόγησης
Σύμφωνα με τη Ναταλί Τότσι, πρώην σύμβουλο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, η ικανότητα του Τραμπ να εξαναγκάσει το Κίεβο σε συμβιβασμό έχει μειωθεί, καθώς η Ουάσινγκτον έχει ήδη αποσύρει το μεγαλύτερο μέρος της άμεσης βοήθειας.
Παρά τα ζημιογόνα μέτρα που μπορεί να λάβει όπως η διακοπή των πληροφοριών, η ίδια αμφισβητεί ότι ο Τραμπ θα σταματούσε τις πωλήσεις όπλων, σημειώνοντας: «Όταν εμπλέκονται χρήματα, δεν τον βλέπω να τραβάει την πρίζα στις πωλήσεις».
Ωστόσο, ο βαθύτερος φόβος στο Κίεβο είναι ότι η επιμονή του Τραμπ για μια συμφωνία με τη Μόσχα γίνεται με όρους που εξυπηρετούν αποκλειστικά το Κρεμλίνο.
Η Ιβάννα Κλίμπους-Τσιντσάτζε, βουλευτής της αντιπολίτευσης και πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, τονίζει ότι ο Πούτιν δεν είναι διατεθειμένος για κανέναν συμβιβασμό.
«Δεν είναι έτοιμος να σταματήσει τον πόλεμο ή ακόμα και να συμφωνήσει σε εκεχειρία. Από όσο καταλαβαίνω, όλες οι άλλες “συμφωνίες” που υποτίθεται ότι συζητήθηκαν από τους Αμερικανούς διαπραγματευτές με τους Ρώσους αφορούσαν μόνο τη συνθηκολόγηση της Ουκρανίας και ουσιαστικά την παύση της ύπαρξης της χώρας ως ελεύθερο, ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος».
Αυτό το ενδεχόμενο εξηγεί και την ανοιχτή οργή του Ζελένσκι. Γνωρίζει ότι η σύγκρουση με τον Τραμπ έχει υψηλό τίμημα, αλλά ο συμβιβασμός με έναν Αμερικανό Πρόεδρο που επιδιώκει συμφωνίες με τον Πούτιν μπορεί να κοστίσει την ίδια την υπόσταση της Ουκρανίας.
