Μια σπουδαία νίκη του πολιτισμού έναντι της παρανομίας σημειώθηκε στο Μπάκολι της Νάπολης, καθώς σε γη που κάποτε ανήκε στην Καμόρα, αναδύθηκε από το χώμα η επιβλητική παραθαλάσσια έπαυλη του γαμπρού του Κικέρωνα.
Το κτίσμα, το οποίο αποδίδεται προσωρινά στον πολιτικό και στρατιωτικό Πόπλιο Κορνήλιο Δολαβέλλα, γαμπρό του Κικέρωνα, έρχεται στο φως μετά την πρώτη φάση των ανασκαφών στη Villa Ferretti, στην καρδιά της αρχαίας πόλης των Βαιών (σύγχρονες Baiae), η οποία είναι εν μέρει βυθισμένη λόγω του φαινομένου του βραδυσεισμού.
Ο Δήμος του Μπάκολι, που βρίσκεται περίπου είκοσι χιλιόμετρα από το κέντρο της Νάπολης, απέδωσε ξανά στη δημόσια θέα μια μνημειώδη έπαυλη της ρωμαϊκής περιόδου, η οποία οικοδομήθηκε αρχικά πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.
Το συγκρότημα βρίσκεται εντός των ορίων της Villa Ferretti, μιας ιδιοκτησίας που είχε κατασχεθεί από το οργανωμένο έγκλημα και τώρα στεγάζει το πρώτο παράδειγμα ρωμαϊκής παραθαλάσσιας έπαυλης που ανακαλύφθηκε σε ακίνητο κατασχεμένο από την Καμόρα.
Την είδηση ανακοίνωσε ο Δήμαρχος Josi Gerardo Della Ragione, ο οποίος επέβλεψε την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης καθαρισμού του μνημείου και την αποσυναρμολόγηση των σκαλωσιών.
Μια μνημειώδης κατασκευή στις ηφαιστειακές πλαγιές των Βαιών
Το κτίσμα ορθώνεται σε μια πλαγιά που κατηφορίζει προς τη θάλασσα, στην περιοχή που κάποτε καταλάμβαναν οι αρχαίες Βαίες, μία από τις πιο διάσημες τοποθεσίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Η ιδιοκτησία που είναι γνωστή σήμερα ως Villa Ferretti αποτελεί ένα σύνθετο σύνολο οικοδομημάτων, κτισμένων πάνω σε μια περιοχή με εξαιρετική ιστορική στρωματογραφία, η οποία χαρακτηρίζεται από φυσικά ηφαιστειακά άνδηρα (ταράτσες) και έχει προσανατολισμό προς τον κόλπο των Βαιών.
Η σημερινή ονομασία προέρχεται από μια ιδιωτική οικογένεια στην οποία ανήκε το ακίνητο κατά τους σύγχρονους χρόνους, με αποτέλεσμα ο χώρος να λειτουργεί ως κατοικία του εικοστού αιώνα με αγροτικά παραρτήματα και κήπους, χτισμένη πάνω σε αρχαία επίπεδα που είχαν εν μέρει καταστραφεί και δεν είχαν υποβληθεί ποτέ σε συστηματική έρευνα μέχρι τα τελευταία χρόνια.
Κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα και, ειδικότερα, μεταξύ του τέλους εκείνου του αιώνα και των αρχών του εικοστού πρώτου, η ιδιοκτησία εισήλθε σε σκοτεινά κυκλώματα, έως ότου διαπιστώθηκε, μέσω δικαστικών ερευνών, ότι βρισκόταν στη διάθεση ατόμων που συνδέονταν με την Καμόρα.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, η περιοχή υπέστη μια διαδικασία αποκλεισμού και απόσυρσης από τη δημόσια χρήση, με οικοδομικές παρεμβάσεις και τροποποιήσεις που έπληξαν την ιστορική της ευκρίνεια, καλύπτοντας ή ενσωματώνοντας παλαιότερες δομές χωρίς καμία μορφή αρχαιολογικής επίβλεψης.
Από το οργανωμένο έγκλημα στην ελεύθερη πρόσβαση: Ένα νέο αρχαιολογικό πάρκο
Ο δήμαρχος δήλωσε αυτολεξεί: “Τώρα είναι ορατή σε όλους. Πρόκειται για μια μνημειώδη έπαυλη της ρωμαϊκής περιόδου. Έχει ιστορία άνω των 2.000 ετών. Αυτή είναι η πρώτη ρωμαϊκή παραθαλάσσια έπαυλη που ανακαλύπτεται σε ιδιοκτησία η οποία κατασχέθηκε από την Καμόρα.
Μόλις ολοκληρώσαμε την πρώτη φάση των εργασιών και αφαιρέσαμε τις σκαλωσιές. “Ένας νέος αρχαιολογικός χώρος”.
Οι παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν επέτρεψαν τον καθαρισμό των κατασκευών, τη στερέωση και αποκατάσταση αρκετών δωματίων, καθώς και τον εντοπισμό νέων υπόγειων χώρων και επιπέδων που επί του παρόντος είναι εν μέρει βυθισμένα.
Οι υποθαλάσσιες έρευνες επιβεβαίωσαν ότι τμήματα του συγκροτήματος έχουν “καταποθεί” από τη θάλασσα, σε συνάρτηση με το φαινόμενο του βραδυσεισμού που χαρακτηρίζει τη φλεγραία περιοχή (Campi Flegrei).
Ιστορικό πλαίσιο των Βαιών και απόδοση της έπαυλης
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της ανακάλυψης, είναι απαραίτητο να σταθούμε στη ρωμαϊκή ιστορία των Βαιών, ενός από τα πιο διάσημα και αμφιλεγόμενα μέρη της αρχαιότητας.
Ιδρυμένες σε μια περιοχή έντονης ηφαιστειακής δραστηριότητας, οι Βαίες εξελίχθηκαν, μεταξύ του 2ου αιώνα π.Χ. και του 1ου αιώνα μ.Χ., σε έναν από τους κύριους προορισμούς της ρωμαϊκής ελίτ.
Η παρουσία φυσικών ιαματικών πηγών, οι οποίες αξιοποιούνταν ήδη από την ελληνική περίοδο, ευνόησε την ανάπτυξη ενός συστήματος επαύλεων και λουτρικών εγκαταστάσεων που μετέτρεψαν την τοποθεσία σε κέντρο πολυτέλειας και απόλαυσης.
Αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Σενέκας και ο Οράτιος, περιγράφουν τις Βαίες ως έναν τόπο απολαύσεων αλλά και υπερβολών, όπου η πολιτική ζωή, οι κοινωνικές σχέσεις και η αναψυχή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες.
Προσωπικότητες όπως ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Νέρων και ο Αδριανός διέμεναν εκεί, συμβάλλοντας στην εδραίωση της φήμης της.
Οι επαύλεις είχαν σχεδιαστεί ως σκηνογραφικές κατοικίες, διατεταγμένες σε αναβαθμίδες (ταράτσες) που κατέβαιναν προς τη θάλασσα, με ιδιωτικά λιμάνια, νυμφαία, κήπους και δωμάτια διακοσμημένα με μάρμαρα και ψηφιδωτά.
Το πολεοδομικό σύστημα των Βαΐων (Baiae) δεν ήταν συμπαγές όπως μιας παραδοσιακής πόλης, αλλά μάλλον διαμορφωνόταν ως ένα σύνολο κατοικιών κατανεμημένων κατά μήκος της ακτής και στους πίσω λόφους, συνδεδεμένων με διαδρομές και υποδομές. Το τοπίο είχε διαπλαστεί έτσι ώστε να προσφέρει θεαματική θέα στον κόλπο, μετατρέποντας τη φύση σε αναπόσπαστο στοιχείο της αρχιτεκτονικής.
Πόπλιος Κορνήλιος Δολαβέλλας: μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα
Σύμφωνα με τις πρώτες υποθέσεις, η έπαυλη του Μπάκολι ενδέχεται να ανήκε αρχικά στον Πόπλιο Κορνήλιο Δολαβέλλα, μια εξέχουσα προσωπικότητα της καισαρικής περιόδου και γαμπρό του Μάρκου Τύλλιου Κικέρωνα.
Η απόδοση αυτή δεν προκύπτει από ένα μεμονωμένο δεδομένο ή από κάποια ρητή επιγραφή που έχει ήδη έρθει στο φως, αλλά από μια σύγκλιση ιστορικών, τοπογραφικών και προσωπογραφικών ενδείξεων.
Πρώτον, η θέση του συγκροτήματος —εντός του μνημειακού συστήματος των Βαιών— συμπίπτει με μια περιοχή που καταλαμβανόταν πυκνά, μεταξύ της ύστερης Δημοκρατίας και της αυτοκρατορικής περιόδου, από κατοικίες που ανήκαν σε μέλη της συγκλητικής αριστοκρατίας.
Δεύτερον, οι αρχαίες πηγές μαρτυρούν την παρουσία του Δολαβέλλα στα Φλεγραία Πεδία, και το αξίωμά του τον καθιστά πλήρως συμβατό με μια έπαυλη τέτοιου μεγέθους και αρχιτεκτονικής ποιότητας.
Μια έπαυλη υψηλών προδιαγραφών για την πολιτική ελίτ της Ρώμης
Τέλος, η συγκριτική ανάλυση με άλλες γνωστές επαύλεις της περιοχής, οι οποίες αποδίδονται σε υψηλόβαθμα πρόσωπα, υποδηλώνει ότι συγκροτήματα τόσο περίπλοκα, διαρθρωμένα σε αναβαθμίδες και εξοπλισμένα με πανοραμική θέα, αποτελούσαν ιδιοκτησίες πολιτικών προσώπων του υψηλότερου επιπέδου.
Παρόλα αυτά, η απόδοση αυτή παραμένει προς το παρόν μια εύλογη αλλά όχι οριστική υπόθεση, εν αναμονή πιθανών επιγραφικών ή υλικών τεκμηρίων που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν με βεβαιότητα το όνομα του ιδιοκτήτη.
Ο Πόπλιος Κορνήλιος Δολαβέλλας γεννήθηκε γύρω στο 85 π.Χ. σε μια από τις παλαιότερες και πιο επιφανείς οικογένειες πατρικίων της Ρώμης, το γένος των Κορνηλίων (gens Cornelia).
Από νεαρή ηλικία επέδειξε έναν ανήσυχο και φιλόδοξο χαρακτήρα. Οι πηγές τον περιγράφουν ως επιρρεπή στις καταχρήσεις, επιβαρυμένο με χρέη και πρωταγωνιστή μιας δημόσιας ζωής που συχνά σημαδευόταν από απερισκεψία.
Για να διαφύγει από τους πιστωτές του, υιοθέτησε μια στρατηγική διόλου ασυνήθιστη στην ύστερη Δημοκρατία: φρόντισε να υιοθετηθεί από μια οικογένεια πληβείων, αλλάζοντας επίσημα την κοινωνική του θέση προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στο αξίωμα του δημάρχου των πληβείων (tribunus plebis), ένα αξίωμα που ήταν απαγορευμένο για τους πατρικίους.
Το όνομά του είναι άμεσα συνδεδεμένο με εκείνο του Μάρκου Τύλλιου Κικέρωνα, την κόρη του οποίου, Τουλλία, παντρεύτηκε το 50 π.Χ.
