Συνταγματική Αναθεώρηση: Τα μέτωπα που ανοίγει ο Κυριάκος Μητσοτάκης

Η κοινοβουλευτική διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης εκκινεί τυπικά εντός Μαΐου, ωστόσο οι ανακοινώσεις του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, την περασμένη Πέμπτη στη Βουλή σε σχέση με τις προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας άνοιξαν ουσιαστικά τη συζήτηση.

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε βαθιές τομές στο κράτος και μεγάλες θεσμικές αλλαγές που θα σημάνουν, όπως χαρακτηριστικά λέγεται από το Μέγαρο Μαξίμου, την επανεκκίνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Νέα Δημοκρατία θα καταθέσει στον δημόσιο διάλογο έναν πυρήνα 25 τουλάχιστον άρθρων, στηριζόμενη στις προτάσεις που κατέθεσαν 50 και πλέον βουλευτές της, με βάση τις θέσεις του κόμματος το 2018. Ο Πρωθυπουργός τόνισε ότι το πολιτικό σύστημα καλείται να απαντήσει αν θα συμμετάσχει σε μια φυγή της χώρας προς τα εμπρός.

Μεταξύ άλλων η Νέα Δημοκρατία θα προτείνει:

• Αλλαγή στο άρθρο 5 στην κατεύθυνση προσθήκης ειδικής αναφοράς για την προστασία, την ελευθερία και την ασφάλεια του ατόμου και της προσωπικότητας από την τεχνητή νοημοσύνη.
• Αλλαγή στο άρθρο 16, προκειμένου να σπάσει το μονοπώλιο της κρατικής ανώτατης εκπαίδευσης και να επιτραπεί η ίδρυση όχι μόνο παραρτημάτων αλλά και νέων μη κρατικών πανεπιστημίων. Μάλιστα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστρεψε τα βέλη του στο ΠΑΣΟΚ μιλώντας για αλλαγή που έπρεπε να έχει γίνει εδώ και 20 χρόνια, αλλά το ΠΑΣΟΚ δεν τόλμησε.
• Μέριμνα στο Σύνταγμα για την προσιτή στέγη.
• Συνταγματική επιταγή η οποία θα οδηγεί σε εκτελεστικό του Συντάγματος νόμο για τη λειτουργία των κομμάτων. «Είναι κάτι που δεν έχει γίνει τόσα χρόνια, αλλά είναι απαραίτητο συστατικό προκειμένου να μπορέσουμε να αναβαθμίσουμε την ποιότητα της Δημοκρατίας μας», είπε ο πρωθυπουργός.
• Ζητήματα που αφορούν το άρθρο 51 και το άρθρο 54 του Συντάγματος για τον εκλογικό νόμο. Εκεί φαίνεται πως η Ν.Δ. θα προτείνει καθιέρωση δυνατότητας επιστολικής ψήφου και για τους εντός επικρατείας εκλογείς, αλλά θα υπάρξει και ρητή πρόβλεψη για μείζονες και ελάσσονες εκλογικές περιφέρειες.
• Αλλαγές στο άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών με περιορισμό του ρόλου της Βουλής στη διαδικασία και ενδεχόμενη κατάργηση των προανακριτικών επιτροπών.
• Αναθεώρηση του άρθρου 90 για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση.
• Αναθεώρηση του άρθρου 103 για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, έτσι ώστε αυτή να συνδέεται με στοχοθεσία και με συγκεκριμένη αποτελεσματικότητα.
• Αναθεώρηση του άρθρου 101 για τις ανεξάρτητες Αρχές και την επιλογή διοικήσεων. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έριξε την ευθύνη για την παράλυση που υπάρχει στο ΠΑΣΟΚ, καθώς, όπως είπε, «οκτώ μήνες υποτίθεται ότι συζητούμε για τις ανεξάρτητες Αρχές, διότι είναι απαραίτητη προϋπόθεση η πλειοψηφία 3/5, και μονίμως, με διάφορα τρικ, το ΠΑΣΟΚ αποφεύγει τη συζήτηση». Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση είναι πιθανό να προτείνει διαδοχικές ψηφοφορίες με βάση το μοντέλο της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την πρώτη να απαιτεί επαυξημένη πλειοψηφία στη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, αλλά όσο ο στόχος δεν επιτυγχάνεται η απαιτούμενη πλειοψηφία να μειώνεται.

Υψηλόβαθμη κυβερνητική πηγή τόνισε ότι, ανοίγοντας το θέμα της Συνταγματικής Αναθεώρησης, μαζί με το μεταρρυθμιστικό έργο που συνεχίζεται από την κυβέρνηση, ο πρωθυπουργός αποδεικνύει πως ο ίδιος και η Ν.Δ. έχουν ατζέντα τετραετίας, όντας μάλιστα επτά χρόνια στη διακυβέρνηση της χώρας, την ώρα που τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν έχουν ατζέντα ούτε πρώτης τετραετίας.

Πρόκειται για την «Ατζέντα 2030», όπως την έχει χαρακτηρίσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στις δημόσιες τοποθετήσεις του, η οποία αποτελεί το στρατηγικό σχέδιο της κυβέρνησης για τη μεταμόρφωση της Ελλάδας, εστιάζοντας σε βαθιές μεταρρυθμίσεις, ψηφιοποίηση και οικονομική ανάπτυξη με ορίζοντα την τρίτη τετραετία. Το όραμα αυτό, όπως ήδη αναφέρθηκε, συνδέεται με τη Συνταγματική Αναθεώρηση, αλλά και με την ενίσχυση της θέσης της χώρας διεθνώς.

Νέος εκλογικός νόμος

Πέραν της Συνταγματικής Αναθεώρησης, ο πρωθυπουργός άνοιξε τη συζήτηση και για νέο εκλογικό σύστημα. Μετά τις εκλογές του 2027 -και με εφαρμογή μετά το 2030- η Ν.Δ. προτείνει να ανοίξει η συζήτηση για το ποιο εκλογικό σύστημα υπηρετεί σήμερα καλύτερα τις ανάγκες της χώρας, για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του σταυρού, για το ότι όταν ένας υπουργός έχει υπουργικό αξίωμα και ταυτόχρονα το μυαλό του είναι στην επανεκλογή του, αυτό θέτει σε αμφισβήτηση τη διάκριση μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, αλλά και για τη λογική ενός μεικτού συστήματος με μικρότερες και μεγαλύτερες περιφέρειες.

Μίλησε ξεκάθαρα για αναθεώρηση της διαδικασίας του σταυρού, αλλά και για μεικτό σύστημα σταυρού-λίστας, για νέα όρια περιφερειών και για μείωση αριθμού των βουλευτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο εκλογικός νόμος δεν απαιτεί Συνταγματική Αναθεώρηση, παρά μόνο αυξημένη πλειοψηφία για να ισχύσει άμεσα. Αντιθέτως, με απλή πλειοψηφία ο νόμος θα ισχύσει από τις μεθεπόμενες εκλογές από την ημερομηνία ψήφισής του. Στις σκέψεις του Μεγάρου Μαξίμου βρίσκεται ένα εκλογικό νομοσχέδιο βαθέων τομών στο εκλογικό σύστημα, οι περισσότερες εκ των οποίων δεν έχουν εφαρμοστεί ποτέ στην Ελλάδα.

Η κεντρική φιλοσοφία είναι βασισμένη στο γερμανικό εκλογικό σύστημα. Τα κυριότερα σημεία του είναι τα εξής:

• Η επικράτεια χωρίζεται σε επτά εκλογικές περιφέρειες, οι οποίες ακολουθούν τα όρια των αποκεντρωμένων διοικήσεων της χώρας.
• Σε κάθε εκλογική περιφέρεια αντιστοιχεί ένας συγκεκριμένος αριθμός βουλευτών ανάλογα με τον νόμιμο πληθυσμό της χώρας, όπως αυτός έχει κυρωθεί επίσημα από την ΕΛΣΤΑΤ.
• Σε καθεμία από τις επτά εκλογικές περιφέρειες, τα 3/5 του αριθμού των βουλευτών εκλέγονται σε μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες, οι οποίες μπορούν να ονομαστούν εκλογικές ενότητες και τα υπόλοιπα 2/5 από λίστα. Εναλλακτικά, ο αριθμός αυτός μπορεί να είναι 50%-50%.
• Τα όρια των εκλογικών ενοτήτων (μονοεδρικές) χαράσσονται από ανεξάρτητη επιτροπή, η οποία εκλέγεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής με αυξημένη πλειοψηφία 3/5, ενώ σε περίπτωση ένστασης ή μη συμφωνίας η τελική κρίση ανήκει στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
• Ο αρχικός συνολικός αριθμός των βουλευτών μπορεί να είναι από 200 έως 250. Οι βουλευτές θα εκλέγονται κατά τα 3/5 σε εκλογικές ενότητες (120 ή 150 αντίστοιχα) και οι υπόλοιποι σε λίστα (80 ή 100 ή εναλλακτικά 50-50). Μπορεί επίσης να εξεταστεί η διατήρηση ενός αριθμού βουλευτών επικρατείας (π.χ. 10-12), με ισάριθμη μείωση του αριθμού των βουλευτών που εκλέγονται με λίστα.
• Για τον υπολογισμό του συνολικού αριθμού των εδρών που κερδίζει ένα κόμμα εξετάζονται διάφορα σενάρια: Σε Βουλή με 250 μέλη το μπόνους θα μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ 25 ή 35 εδρών για το πρώτο κόμμα, κατ’ αναλογία του ισχύοντος εκλογικού νόμου. Η ρύθμιση αυτή επιτυγχάνει αναλογικότητα κατανομής εδρών 90% και 86% αντίστοιχα. Σε Βουλή με 200 μέλη μπόνους 20 ή 30 εδρών για το πρώτο κόμμα, επιτυγχάνοντας ποσοστό αναλογικότητας 90% και 85% αντίστοιχα.
• Σε κάθε μονοεδρική εκλογική ενότητα εκλέγεται ως βουλευτής από εκείνο το κόμμα που συγκέντρωσε τη σχετική πλειοψηφία σε αυτή, υπό την προϋπόθεση ότι το κόμμα ξεπερνά σε πανελλαδικό επίπεδο το 3%. Σε διαφορετική περίπτωση εκλέγεται ο υποψήφιος του δεύτερου σε ψήφους κόμματος στην εκλογική αυτή ενότητα.
• Προτείνεται να μην υπάρχει σταυρός προτίμησης για την επιλογή υποψηφίου από τον εκλογέα εντός του ίδιου κόμματος. Κάθε ψηφοδέλτιο θα έχει τον βουλευτή και τον αναπληρωματικό ή αναπληρωματικούς βουλευτή/ές.
• Για λόγους πιθανής καταστρατήγησης προτείνεται, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, να μην παρέχεται η δυνατότητα στον εκλογέα να ψηφίσει διαφορετικά για την ανάδειξη τοπικού βουλευτή και για εθνικό επίπεδο (αυτή είναι μια σημαντική διαφοροποίηση από το γερμανικό εκλογικό σύστημα).
• Υπάρχει το ενδεχόμενο κόμμα το οποίο πανελλαδικά ξεπερνά το 3% να εκλέγει περισσότερους βουλευτές από εκλογικές ενότητες (μονοεδρικές) από όσες του αναλογούν με βάση το εθνικό ποσοστό. Στην εξαιρετική αυτή περίπτωση -και αφού υπάρχει σημαντικότατο συνταγματικό «μαξιλάρι» μέχρι τον ανώτατο αριθμό των βουλευτών (50 και 100 σε Βουλή των 250 και 200 βουλευτών)- προτείνεται: α) Τα κόμματα που κέρδισαν τις παραπάνω έδρες να τις διατηρούν και να μην αφαιρούνται από τη δύναμή τους. β) Να αυξάνεται ισάριθμα ο αριθμός των βουλευτών που εκλέγονται με λίστα σε πανελλαδικό επίπεδο, ώστε να μπορούν να εκλέξουν τα άλλα κόμματα τον αριθμό των βουλευτών που τους αναλογεί. Για παράδειγμα, αν ένα κόμμα με βάση τον αλγόριθμο υπολογισμού των εδρών σε πανελλαδικό επίπεδο πρέπει να λάβει 80 έδρες (επί συνόλου 200 εδρών) αλλά έχει επικρατήσει σε 85 μονοεδρικές, τότε η νέα Βουλή δεν θα έχει 200 μέλη αλλά 205. Οι πέντε επιπλέον έδρες ονομάζονται πλεονασματικές έδρες και εκλέγονται στις εκλογικές περιφέρειες (αποκεντρωμένες διοικήσεις) που παρουσιάζουν σε αύξουσα σειρά το μεγαλύτερο πηλίκο του νόμιμου πληθυσμού προς τον συνολικό αριθμό των εδρών.

Με βάση τα παραπάνω και σε ένα σύνολο 250 βουλευτών η κατανομή με βάση και την τελευταία απογραφή θα μπορούσε να είναι ενδεικτικά η εξής:

• Μακεδονία – Θράκη: 29 έδρες με σταυρό από ισάριθμες 29 εκλογικές ενότητες και 28 έδρες με λίστα (σύνολο 57).
• Δυτική Μακεδονία – Ηπειρος: Εννέα έδρες με σταυρό και οκτώ έδρες με λίστα (σύνολο 17).
• Θεσσαλία – Στερεά Ελλάδα: 16 έδρες με σταυρό και 16 έδρες με λίστα (σύνολο 32).
• Δυτική Ελλάδα – Πελοπόννησος – Ιόνιο: 19 έδρες με σταυρό και 19 έδρες με λίστα (σύνολο 38).
• Αττική: 39 έδρες με σταυρό και 39 έδρες με λίστα (σύνολο 78).
• Αιγαίο: Επτά έδρες με σταυρό και έξι έδρες με λίστα (σύνολο 13).
• Κρήτη: Οκτώ έδρες με σταυρό και επτά έδρες με λίστα (σύνολο 15).