Πώς διαμορφώνεται ο χάρτης των μετακινήσεων των ψηφοφόρων του 2023 και τα νέα δεδομένα ενόψει των επερχόμενων εκλογών. Οι επόμενες εκλογές δεν θα κριθούν μόνο από το πόσους ψηφοφόρους θα καταφέρουν να συσπειρώσουν τα κόμματα, αλλά κυρίως από το πού θα καταλήξει η μεγάλη μάζα των κομματικών «μεταναστών».
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews
Η εικόνα των μετακινήσεων δείχνει ένα πολιτικό σκηνικό πολύ πιο ρευστό από το παρελθόν: ψηφοφόροι εγκαταλείπουν την επιλογή του 2023, κινούνται προς πολλαπλές κατευθύνσεις και περνούν ευκολότερα από κομματικά όρια που άλλοτε έδειχναν σχεδόν αδιαπέραστα.
Η αποδυνάμωση της κομματικής ταύτισης και ο κατακερματισμός της πολιτικής προσφοράς δημιουργούν ένα εκλογικό σώμα πιο κινητικό, πιο απρόβλεπτο και περισσότερο επηρεαζόμενο από την οικονομική και κοινωνική καθημερινότητα παρά από σταθερές κομματικές αναφορές. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η τελική κατεύθυνση των μετακινούμενων ψηφοφόρων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τους συσχετισμούς της κάλπης.
Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία για την ανάγνωση του σημερινού πολιτικού σκηνικού βρίσκεται λιγότερο στα ίδια τα ποσοστά της πρόθεσης ψήφου και περισσότερο στο τι συμβαίνει στο εσωτερικό του. Η σύγκριση της σημερινής πρόθεσης ψήφου με την κάλπη του Ιουνίου του 2023 αποτυπώνει ένα εκλογικό σώμα σε συνεχή κίνηση, με παλαιούς κομματικούς δεσμούς να χαλαρώνουν και τις μετακινήσεις να απλώνονται πλέον προς πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις.
Η εικόνα που προκύπτει από την ανάλυση των μετακινήσεων στην πρόσφατη δημοσκόπηση της Marc για τον ΑΝΤ1 δείχνει ακριβώς αυτή τη νέα πραγματικότητα. Η Ν.Δ., το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ εξακολουθούν να διατηρούν την πλειονότητα των ψηφοφόρων τους του 2023, ωστόσο σημαντικά τμήματα των εκλογικών βάσεών τους έχουν ήδη μετακινηθεί ή παραμένουν αναποφάσιστα, με αποτέλεσμα τα ποσοστά συσπείρωσης να μην ξεπερνούν το 70%. Στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ, η αναδιάταξη είναι ακόμη βαθύτερη, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της παλαιάς εκλογικής βάσης του έχει ήδη μετακινηθεί προς την ΕΛ.Α.Σ.
Οι παλαιές, σκληρές κομματικές ταυτίσεις έχουν εξασθενήσει αισθητά σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, τάση που η πολιτική επιστήμη περιγράφει ως κομματική αποευθυγράμμιση. Η ελληνική περίπτωση έχει γνωρίσει ιδιαίτερα έντονη αποδυνάμωση των σταθερών δεσμών ψηφοφόρων και κομμάτων μετά την κρίση και την κατάρρευση του παλαιού δικομματισμού. Μαζί τους έχουν γίνει περισσότερο διαπερατές και οι παραδοσιακές ιδεολογικές γραμμές. Η ψήφος εμφανίζεται λιγότερο ως μόνιμη κομματική ταυτότητα και περισσότερο ως επιλογή που επηρεάζεται από τη συγκυρία, συγκεκριμένα ζητήματα και από τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές κοινωνικές ομάδες βιώνουν την οικονομία και την καθημερινότητά τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ιδεολογικές διαφορές έχουν εξαφανιστεί. Σίγουρα όμως λειτουργούν λιγότερο ως αδιαπέραστα σύνορα που κρατούν έναν ψηφοφόρο για δεκαετίες στον ίδιο πολιτικό χώρο. Οι διαρροές δεν ακολουθούν πλέον μια ευθεία γραμμή από το ένα μεγάλο κόμμα προς το άλλο. Ψηφοφόροι της Ν.Δ. του 2023 εμφανίζονται σήμερα στο ΠΑΣΟΚ, στην Ελληνική Λύση, στη Φωνή Λογικής, στην Πλεύση Ελευθερίας αλλά και στην ΕΛ.Α.Σ. Ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ μετακινούνται προς την ΕΛ.Α.Σ, την Πλεύση Ελευθερίας και προς μικρότερους σχηματισμούς, ενώ ακόμη και η εκλογική βάση του ΚΚΕ εμφανίζει διαρροές προς διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις. Η κομματική «μετανάστευση» δεν έχει επομένως έναν μόνο προορισμό.
Προορισμοί
Σύμφωνα με τους πολιτικούς αναλυτές, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση θα γίνει σε ένα πολύ λιγότερο σταθερό περιβάλλον από εκείνο που χαρακτήριζε παλαιότερες περιόδους του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Δεν υπάρχουν πλέον μόνο δύο ή τρεις μεγάλες δεξαμενές ανάμεσα στις οποίες κινούνται οι ψηφοφόροι. Υπάρχουν πολύ περισσότεροι πολιτικοί προορισμοί και, μαζί τους, πολύ περισσότερες πιθανές διαδρομές.
Με βάση τη συγκεκριμένη μέτρηση, η Ν.Δ. εμφανίζει τη μεγαλύτερη συσπείρωση με 69,4%, ακολουθεί το ΠΑΣΟΚ με 62,3% και το ΚΚΕ με 58,6%. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση, καθώς διατηρεί μόλις το 7% της εκλογικής βάσης που είχε το 2023, με την πλειονότητα όσων έχουν αποχωρήσει να κατευθύνεται προς την ΕΛ.Α.Σ. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη δεξαμενή που παραμένει ανοιχτή. Το 10% των παλαιών ψηφοφόρων της Ν.Δ., το 12,4% του ΣΥΡΙΖΑ, το 6,8% του ΠΑΣΟΚ και το 2,8% του ΚΚΕ δεν έχουν ακόμη αποφασίσει τι θα ψηφίσουν.
Έτσι, το κρίσιμο μέγεθος μέχρι την κάλπη δεν θα είναι μόνο η συσπείρωση κάθε κόμματος, αλλά και η τελική κατεύθυνση όλων εκείνων που έχουν εγκαταλείψει την προηγούμενη επιλογή τους. Σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα, όπου οι κομματικές γραμμές είναι περισσότερο διαπερατές και οι διαθέσιμοι προορισμοί πολύ περισσότεροι, οι κομματικοί «μετανάστες» αποτελούν πλέον ένα από τα σημαντικότερα τμήματα του εκλογικού σώματος για τη διαμόρφωση των τελικών συσχετισμών.
Νέα Δημοκρατία: Κρατά επτά στους δέκα
Τη μεγαλύτερη συσπείρωση μεταξύ των βασικών κομμάτων του 2023 εμφανίζει η Νέα Δημοκρατία. Το 69,4% όσων την ψήφισαν τον Ιούνιο του 2023 δηλώνει ότι θα την επέλεγε και σήμερα. Αυτό σημαίνει όμως ταυτόχρονα ότι περίπου τρεις στους δέκα ψηφοφόρους της προηγούμενης εθνικής κάλπης βρίσκονται σήμερα εκτός της πρόθεσης ψήφου της.
Οι απώλειες είναι πολυδιασπασμένες. Το 3,8% των ψηφοφόρων της Ν.Δ. του 2023 κατευθύνεται προς το ΠΑΣΟΚ, το 3,3% προς τη Φωνή Λογικής, το 3,2% προς την Ελληνική Λύση, το 2,4% προς την ΕΛ.Α.Σ και το 2,2% προς την Πλεύση Ελευθερίας.
Αλλο 1,2% εμφανίζεται στην Ελπίδα για τη Δημοκρατία και μικρότερα ποσοστά σε άλλους σχηματισμούς. Όμως το σημαντικότερο απόθεμα για τη Ν.Δ. βρίσκεται αλλού. Το 10% των ψηφοφόρων της του 2023 δηλώνει ότι δεν έχει ακόμη αποφασίσει, ενώ 1,1% δηλώνει ότι δεν θα ψηφίσει.
Ένα σημαντικό μέρος της απώλειας, επομένως, δεν έχει καταλήξει οριστικά σε ανταγωνιστικό κόμμα. Η στρατηγική της Ν.Δ., πέραν της επιστροφής όσο το δυνατόν μεγαλύτερου ποσοστού ψηφοφόρων του 2023 οι οποίοι παραμένουν αναποφάσιστοι, θα είναι και η προσέγγιση ψηφοφόρων οι οποίοι ήταν κοντά στο να ψηφίσουν Ν.Δ. τον Μάιο ή τον Ιούνιο του 2023. Θεωρείται ότι είναι ένα ακροατήριο που θα μπορούσε να ακούσει με ευήκοα ώτα το κυβερνητικό αφήγημα.
ΠΑΣΟΚ: Κέρδη και απώλειες
Το ΠΑΣΟΚ συγκρατεί το 62,3% των ψηφοφόρων που το επέλεξαν το 2023. Περίπου τέσσερις στους δέκα βρίσκονται σήμερα εκτός της δικής του πρόθεσης ψήφου ή δεν έχουν αποφασίσει. Η μεγαλύτερη συγκεκριμένη διαρροή του είναι προς την ΕΛ.Α.Σ, στο 6,9%. Ακολουθούν η Πλεύση Ελευθερίας με 4,9%, η Ελπίδα για τη Δημοκρατία με 4,3%, το ΚΚΕ με 3,7%, η Νίκη με 1,8% και η Ελληνική Λύση με 1,4%. Το 6,8% παραμένει αναποφάσιστο.
Η εικόνα του ΠΑΣΟΚ έχει όμως και την αντίστροφη πλευρά. Το κόμμα προσελκύει 3,8% των ψηφοφόρων της Ν.Δ. του 2023 και 5,5% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι επομένως ταυτόχρονα αποδέκτης και πηγή μετακινήσεων, χαρακτηριστικό ενδεικτικό της γενικότερης ρευστότητας.
Η συσπείρωση του ΚΚΕ βρίσκεται στο 58,6%, χαμηλότερα από εκείνη της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ αλλά σχετικά υψηλά. Εντυπωσιακό είναι ότι η μεγαλύτερη διαρροή του -κατά τη MARC- κατευθύνεται προς την ΕΛ.Α.Σ, σε ποσοστό 12,9%.
Ακολουθούν το 5,1% προς άλλο κόμμα, το 4,9% προς την Ελπίδα για τη Δημοκρατία, το 4% προς το ΠΑΣΟΚ, το 3,9% προς το ΜέΡΑ25 και το 3,5% προς την Πλεύση Ελευθερίας. Μόλις το 2,8% των ψηφοφόρων του 2023 δηλώνει σήμερα αναποφάσιστο.
ΣΥΡΙΖΑ: Κατάρρευση της συσπείρωσης
Η πιο εντυπωσιακή αναδιάταξη καταγράφεται στην παλαιά εκλογική βάση του ΣΥΡΙΖΑ. Μόλις το 7% όσων τον ψήφισαν τον Ιούνιο του 2023 δηλώνει σήμερα ότι θα επαναλάμβανε την επιλογή του.
Η συντριπτικά μεγαλύτερη μετακίνηση είναι προς την ΕΛ.Α.Σ. Το 55,8% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ του 2023 δηλώνει σήμερα ότι θα την ψηφίσει. Πρόκειται μακράν για τη μεγαλύτερη συγκεκριμένη διαδρομή ψηφοφόρων που καταγράφεται στην κάρτα.
Η υπόλοιπη παλαιά εκλογική βάση διασπείρεται σε αρκετούς προορισμούς. Το 5,5% κατευθύνεται προς το ΠΑΣΟΚ, το 3,7% προς την Πλεύση Ελευθερίας, το 3,4% προς την Ελπίδα για τη Δημοκρατία και το 3,3% προς το ΚΚΕ. Παράλληλα, ένα ιδιαίτερα υψηλό 12,4% δηλώνει αναποφάσιστο.
