Σε μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη, η Ρωσία έδωσε τη συγκατάθεσή της για τη συμμετοχή της Ευρώπης στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, έπειτα από τις επαφές Αμερικανών απεσταλμένων, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ στο Κρεμλίνο.
Ωστόσο, οι σκληρές προειδοποιήσεις του Ρώσου ηγέτη Βλαντίμιρ Πούτιν, οι επιφυλάξεις συνεργατών του και οι καταγγελίες του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι για περιορισμούς στις αμερικανικές δορυφορικές επικοινωνίες (Starshield) στο μέτωπο δείχνουν ότι, ο δρόμος προς μια συμφωνία παραμένει γεμάτος εμπόδια.
Συμφωνία για διεύρυνση των συνομιλιών
Ο Πούτιν συμφώνησε την Πέμπτη να επιτρέψει σε Ευρωπαίους εκπροσώπους να συμμετάσχουν στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών συνομιλιών για την Ουκρανία, σύμφωνα με όσα δήλωσαν οι Αμερικανοί απεσταλμένοι, αν και ο Ρώσος ηγέτης τόνισε ότι η Ουάσινγκτον πρέπει να συνεργαστεί με τους Ευρωπαίους συμμάχους της ώστε να κατανοήσει αν επιθυμούν ειρήνη ή πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο Ζελένσκι και ο Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσαν την Πέμπτη ότι οι Ευρωπαίοι θα βρίσκονται στο τραπέζι των επόμενων διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου, έπειτα από τη συνάντηση που είχαν οι εκπρόσωποι της Ουάσινγκτον με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Αφού ενημερώθηκε από τους Γουίτκοφ – Κούσνερ, ο Ζελένσκι ανέφερε ότι οι Ευρωπαίοι θα λάβουν μέρος στις επόμενες συνομιλίες αντί να παραμένουν «ξεχωριστά» στο περιθώριο.
«Δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς οι Ευρωπαίοι να βρίσκονται στο τραπέζι», δήλωσε ο Κούσνερ, στεκόμενος δίπλα στον Ουκρανό ηγέτη στο Δουβλίνο.
Παράλληλα, ο Κούσνερ ανέφερε ότι Ρωσία και Ουκρανία συμφώνησαν να διευρύνουν τον επόμενο γύρο των συνομιλιών ώστε να συμπεριλάβει ευρωπαϊκές χώρες, προσθέτοντας ότι η Ουάσινγκτον εργάζεται προς την κατεύθυνση αυτού που ο ίδιος αποκάλεσε τη «μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων» του πολέμου.
«Εργαζόμαστε επίσης προς αυτό που θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων του πολέμου, επανενώνοντας ενδεχομένως χιλιάδες ανθρώπους με τις οικογένειές τους», έγραψε ο Κούσνερ στην πλατφόρμα X μετά τις συνομιλίες που αποσκοπούν στον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η κίνηση να δοθεί στην Ευρώπη μια θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στον επόμενο γύρο θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια ουσιαστική καμπή.
Ωστόσο, οι δηλώσεις του Πούτιν υπογράμμισαν πόσο δύσκολες ενδέχεται να γίνουν οι συζητήσεις, δεδομένων των βαθιών διαφορών μεταξύ Μόσχας και ευρωπαϊκών πρωτευουσών σχετικά με τον τρόπο τερματισμού του πολέμου.
«Οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν στην επόμενη συνάντηση, κάτι που θεωρούμε μια πολύ σημαντική στιγμή, επειδή είναι εταίροι μας και είναι σημαντικό για εμάς να λάβουν μέρος», δήλωσε ο Στιβ Γουίτκοφ, στη ρωσική κρατική τηλεόραση μετά τη συνάντησή του με τον Πούτιν στο Κρεμλίνο.
Ο ρόλος της ΕΕ και οι προειδοποιήσεις της Μόσχας
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο Κρεμλίνο, ο Κούσνερ είπε στον Πούτιν ότι η Ουάσινγκτον είχε εντοπίσει αυτό που χαρακτήρισε «μια μεγάλη αλλαγή» από την ευρωπαϊκή πλευρά και εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι η διεύρυνση των ειρηνευτικών συνομιλιών με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων δεν θα εμποδίσει την πρόοδο.
Από την πλευρά του, ο Βλαντίμιρ Πούτιν υποστήριξε ότι η Μόσχα δεν είχε αντιταχθεί ποτέ στον διάλογο με τις ευρωπαϊκές χώρες για το ουκρανικό, επιρρίπτοντας σε αυτές την ευθύνη για τη διακοπή των επαφών, ενώ άφησε να εννοηθεί ότι παραμένουν σοβαρές εκκρεμότητες.
«Όσον αφορά τους Ευρωπαίους, δεν αντιταχθήκαμε ποτέ στη διεξαγωγή διαλόγου με την Ευρώπη και ποτέ δεν διακόψαμε αυτόν τον διάλογο. Εκείνοι ήταν που διέκοψαν τον διάλογο με τη Ρωσική Ομοσπονδία», ισχυρίστηκε ο Ρώσος Πρόεδρος.
Στη συνέχεια, προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή ιδέα περί αποστολής δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία μετά την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας θα πυροδοτούσε επανέναρξη του πολέμου, καθώς η Ρωσία θα το εξέλαμβανε ως απειλή για τη δική της ασφάλεια.
«Θα θέλαμε πάρα πολύ εσείς, κύριοι, και η αμερικανική κυβέρνηση συνολικά, να συνεργαστείτε με τους Ευρωπαίους συμμάχους σας, ώστε να αποφασίσουν επιτέλους τι θέλουν: ειρήνη ή πόλεμο στην Ουκρανία», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Πούτιν.
Σε ενημέρωση που ακολούθησε τις συνομιλίες, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ, δεν επιβεβαίωσε ότι οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι η τρέχουσα στάση τους απέναντι στην Ουκρανία ισοδυναμεί με «μια συνταγή για ατέρμονο πόλεμο».
Εν μέσω έντονης διπλωματικής κινητικότητας, συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατων συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι, το Κρεμλίνο φαίνεται να έχει καταφέρει να επαναπλαισιώσει τις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία ως μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ωστόσο, η Ευρώπη αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τις ρωσικές προσπάθειες να εστιάσουν οι συζητήσεις σε μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, την ώρα που η Μόσχα συνεχίζει να σφυροκοπά την Ουκρανία με βόμβες και πυραύλους.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Διαθέτουμε ήδη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας σε ισχύ».
Παραπέμποντας στις συμφωνίες του Ελσίνκι της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και στο Μνημόνιο της Βουδαπέστης, τα οποία εγγυώντο την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, η Κάλας τόνισε πως «Το πρόβλημα είναι ότι η Ρωσία δεν τηρεί αυτές τις συμφωνίες, οπότε αυτή τη στιγμή το επίκεντρο θα πρέπει να είναι να τηρήσει όντως η Ρωσία τις υποχρεώσεις της… και να μην επιτεθεί ξανά σε άλλη χώρα».
Η εστίαση σε μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας χωρίς να υπάρχει κατάπαυση του πυρός αποτελεί «αντιπερισπασμό», πρόσθεσε.
Την ίδια ώρα, τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Μόσχα προτρέπουν τους Ευρωπαίους ηγέτες να ορίσουν έναν ενιαίο εκπρόσωπο που θα ηγηθεί των διαπραγματεύσεων εξ ονόματός τους.
«Μόλις οριστεί ένας εκπρόσωπος, ένας επικεφαλής διαπραγματευτής εξουσιοδοτημένος να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης, θα υπάρξει τετραμερής διάλογος», δήλωσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν την Πέμπτη.
Οι ηγέτες της ΕΕ αναμένεται να συζητήσουν το ζήτημα του ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη την Παρασκευή, ωστόσο μέχρι στιγμής αρνούνται να υποδείξουν ένα μόνο πρόσωπο για λογαριασμό της Ένωσης.
Ένας αξιωματούχος της ΕΕ ανέφερε ότι η Ένωση θα εκπροσωπείται από τα θεσμικά της όργανα όταν τίθενται στο τραπέζι ζητήματα που την αφορούν, υποβαθμίζοντας το ενδεχόμενο ενός επικείμενου διορισμού.
«Αναμένω συμφωνία για έναν ειδικό εκπρόσωπο; Η απάντησή μου είναι όχι, δεν αναμένω», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά της, η Κάγια Κάλας εισηγήθηκε ότι η ίδια —υπό την ιδιότητά της ως Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας— θα πρέπει να εκπροσωπεί την ΕΕ στις συνομιλίες, από κοινού με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, υποβάθμισε τη σημασία της ύπαρξης ενός μοναδικού Ευρωπαίου διαπραγματευτή, επισημαίνοντας ότι «το περιεχόμενο καθορίζει τη μορφή».
Αναφερόμενος στη διαδικασία διαμεσολάβησης της οποίας ηγούνται ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ, δήλωσε: «Δεν υπάρχει πλέον αμερικανική στήριξη. Οπότε υπάρχουν κάποιες διαμεσολαβήσεις, εντάξει. Αλλά στο τέλος της ημέρας, εμείς ως Ευρωπαίοι θα είμαστε αυτοί που θα καθορίσουμε και θα αποφασίσουμε για τη μελλοντική μας ασφάλεια».
Τέλος, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, υποστήριξε ότι προέχει να προσέλθει πρώτα ο Πούτιν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων προτού ληφθεί απόφαση για τον ορισμό Ευρωπαίου απεσταλμένου.
«Δεν είναι θέμα προσώπων. Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι ο Πούτιν έτοιμος να διεξαγάγει συνομιλίες», τόνισε.
Η συνάντηση στο Δουβλίνο και οι εντάσεις για το Starshield
Αργότερα, ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ μετέβησαν αεροπορικώς στην Ιρλανδία, όπου συναντήθηκαν με τον Ουκρανό Πρόεδρο.
Ο τελευταίος χαιρέτισε την προοπτική περαιτέρω κύκλων συνομιλιών και της ευρωπαϊκής συμμετοχής σε αυτές, εκφράζοντας παράλληλα την ελπίδα ότι στην ατζέντα θα περιληφθούν βήματα προς μια κατάπαυση του πυρός και την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.
«Είναι σημαντικό να ξεμπλοκάρουν τα πάντα», δήλωσε ο Ζελένσκι μετά τη συνάντησή του με τους απεσταλμένους στο Δουβλίνο, όπου βρισκόταν για ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής.
«Αποφασίσαμε ότι θα εργαστούμε πάνω σε μια ατζέντα για οποιασδήποτε μορφής αποκλιμάκωση, κάποιου είδους εκεχειρίες… Ελπίζω ότι θα έχουμε μια τέτοια ατζέντα. Ναι, αυτό είναι σημαντικό».
Υπήρξαν, ωστόσο, ενδείξεις αναζωπύρωσης των εντάσεων.
Ο Ζελένσκι χαρακτήρισε την αμερικανική προσέγγιση να συζητείται μια νέα ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας με τη Ρωσία «λίγο παράξενη», ενώ κατήγγειλε ότι νέοι περιορισμοί επηρεάζουν τις αμερικανικής κατασκευής δορυφορικές επικοινωνίες που χρησιμοποιεί το Κίεβο στο πεδίο της μάχης.
Νωρίτερα την Πέμπτη, ο Ουκρανός Πρόεδρος ανέφερε ότι οι διακοπές στην υπηρεσία δορυφορικών επικοινωνιών Starshield ήταν σημαντικές, επηρεάζοντας ολόκληρη την πρώτη γραμμή του μετώπου καθώς και τα ελεγχόμενα από τη Ρωσία τμήματα της Ουκρανίας.
Το Starshield αποτελεί τη στρατιωτική έκδοση της υπηρεσίας Starlink της SpaceX, με την Ουκρανία να έχει βιώσει παρόμοιες δυσλειτουργίες και τον περασμένο μήνα.
«Μέχρι στιγμής γνωρίζουμε ελάχιστα [για τους περιορισμούς στο Starshield]. Αλλά ορισμένα πράγματα είναι ήδη ξεκάθαρα: αν κάποιος στην Αμερική λαμβάνει αποφάσεις που ουσιαστικά αντιμετωπίζουν το ουκρανικό έδαφος σαν να μην είναι ουκρανικό, τότε αυτό μας δείχνει προς τα πού πηγαίνουν τα πράγματα», τόνισε.
Σε ανάρτησή του στο Telegram, σημείωσε ότι συστημικοί περιορισμοί περιόριζαν την ταχύτητα χρήσης του Starshield, ενώ η SpaceX αρνήθηκε να σχολιάσει.
Η Κοστιαντινίβκα και οι αμετακίνητες εδαφικές αξιώσεις
Οι διήμερες τριμερείς συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι νωρίτερα αυτή την εβδομάδα αποτέλεσαν τις πρώτες απευθείας διαπραγματεύσεις υπό αμερικανική διαμεσολάβηση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έπειτα από εννέα μήνες.
Κίεβο και Μόσχα έκαναν λόγο για κάποια πρόοδο, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι παραμένουν μείζονες διαφορές, συμπεριλαμβανομένου του εδαφικού. Η Ρωσία κατέχει περίπου το ένα πέμπτο της Ουκρανίας και το Κίεβο αρνείται να παραχωρήσει το υπόλοιπο τμήμα της ανατολικής περιφέρειας του Ντονμπάς.
Στη Μόσχα, ο Πούτιν είπε στους Αμερικανούς απεσταλμένους ότι η Ρωσία προτείνει μια κοινή ρωσο-ουκρανική ανθρωπιστική αποστολή στην πόλη Κοστιαντινίβκα της ανατολικής Ουκρανίας, την οποία ισχυρίστηκε ότι ελέγχει η Μόσχα — έναν ισχυρισμό που το Κίεβο έχει αμφισβητήσει στο παρελθόν, υποστηρίζοντας ότι διατηρεί παρουσία εκεί.
Σύμφωνα με τον Ρώσο πΠρόεδρο, η αποστολή θα μπορούσε να βασιστεί στο πρότυπο μιας πρωτοβουλίας που επέτρεψε στους κατοίκους να εγκαταλείψουν την ελεγχόμενη από τη Ρωσία πόλη Ολέσκι στη νότια Ουκρανία στα τέλη του περασμένου μήνα, καθώς και τη μεταφορά βοήθειας σε όσους επέλεξαν να παραμείνουν.
Ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ρωσία χρειάζεται πέντε ημέρες για να αποναρκοθετήσει την περιοχή κοντά στην Κοστιαντινίβκα, αναφέροντας ότι εκεί εξακολουθούν να βρίσκονται 400 έως 500 κάτοικοι, προσθέτοντας ότι η αποστολή θα επέτρεπε στον κόσμο να καταλάβει ποιος ελέγχει την πόλη.
Ο Ουσακόφ ανέφερε ότι οι Αμερικανοί απεσταλμένοι χαιρέτισαν την ιδέα του Πούτιν και θα βρίσκονται σε επαφή με τη Ρωσία για το θέμα, την ώρα που το Κίεβο εκφράζει ανησυχίες ότι η Μόσχα ενδέχεται να επιθυμεί να χρησιμοποιήσει τέτοιες εκεχειρίες για ανθρωπιστικές αποστολές προκειμένου να ανασυντάξει τις στρατιωτικές της δυνάμεις.
Παρότι η Μόσχα δεν έχει σημειώσει σημαντικά εδαφικά κέρδη φέτος, εξαπολύει σφοδρές επιθέσεις κατά των ουκρανικών υποδομών, ενώ το Κίεβο πλήττει συχνά ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου με drones, προκαλώντας ελλείψεις καυσίμων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού — ένα πρόβλημα που επανεμφανίστηκε σε ορισμένες περιοχές αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους.
Παράλληλα, ο Πούτιν δεν έδειξε κανένα σημάδι διάθεσης να μετριάσει τις εδαφικές του απαιτήσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν τη δημιουργία μιας ουδέτερης ζώνης σε τμήματα της Ουκρανίας που η Ρωσία δεν έχει διεκδικήσει επισήμως ως δικά της.
Την Πέμπτη, δήλωσε ότι αυτό που η Ρωσία θεωρεί κρατικά της σύνορα θα πρέπει να αποτελεί το μοναδικό ουσιαστικό σημείο οριοθέτησης με την Ουκρανία — μια τοποθέτηση που φάνηκε να σηματοδοτεί την αποφασιστικότητά του να επιδιώξει τον πλήρη έλεγχο και των τεσσάρων ουκρανικών περιφερειών που η Μόσχα υποστηρίζει ότι προσάρτησε το 2022.
