Μετά τη σαρωτική ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές και την απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ερώτημα που θα καθορίσει την υπόλοιπη θητεία του: Θα μετατραπεί σε μια «αδύναμη πάπια» (lame duck) στη διεθνή σκηνή ή θα επιλέξει να απαντήσει ως «οργισμένη πάπια» (angry duck), κλιμακώνοντας τα μέτωπα της εξωτερικής πολιτικής;
Στην αμερικανική πολιτική σκηνή, ο όρος «lame duck» περιγράφει έναν εν ενεργεία αξιωματούχο του οποίου η θητεία πλησιάζει στο τέλος της, είτε επειδή έχασε τις εκλογές (όπως ο Τραμπ), είτε επειδή συνταξιοδοτείται, ή επειδή συμπλήρωσε το όριο θητειών (όπως ισχύει και πάλι για τον Τραμπ).
Παρά το γεγονός ότι διατηρεί στο ακέραιο τις συνταγματικές και νομικές του εξουσίες (μπορεί να υπογράφει νόμους, να εκδίδει προεδρικά διατάγματα και να προβαίνει σε διορισμούς), η πολιτική του επιρροή αποδυναμώνεται αισθητά, καθώς οι υπόλοιποι πολιτικοί είναι λιγότερο πρόθυμοι να συνεργαστούν μαζί του.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος καλείται πλέον να επιλέξει ανάμεσα στον τερματισμό του βαθιά μη δημοφιλούς πολέμου με το Ιράν -στον οποίο πολλοί Ρεπουμπλικάνοι αποδίδουν την εκλογική τους συντριβή- και σε μια επικίνδυνη κλιμάκωση της σύγκρουσης, που ενδέχεται να βυθίσει περαιτέρω τις ΗΠΑ σε γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Η απώλεια του Κογκρέσου και το «ελεύθερο» στην εξωτερική πολιτική
Η επικράτηση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο θέτει αναπόφευκτα φραγμούς στους χειρισμούς του Τραμπ, καθώς το νομοθετικό σώμα ελέγχει τα κονδύλια της αμυντικής χρηματοδότησης που απαιτούνται για τη διεξαγωγή πολέμου.
Ωστόσο, η αμερικανική πολιτική ιστορία δείχνει ότι οι πρόεδροι στα τελευταία δύο χρόνια της θητείας τους τείνουν να στρέφουν την προσοχή τους από τα εσωτερικά ζητήματα στην εξωτερική πολιτική, όπου βάσει του Συντάγματος απολαμβάνουν πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.
Με δεδομένη την απρόβλεπτη φύση του Τραμπ, παραμένει ανοιχτό αν θα συνεχίσει την επιθετική τακτική «Πρώτα η Αμερική» απέναντι σε συμμάχους -ειδικά στην Ευρώπη- για να εξευμενίσει αντιπάλους όπως η Κίνα και η Ρωσία, ή αν θα επιχειρήσει να υιοθετήσει ηγετικό, ηγεμονικό ρόλο επιδιώκοντας την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή.
«Αυτός ο πρόεδρος θέλει να μας κρατά σε εγρήγορση», σημείωσε η Σούθα Ντέιβιντ-Γουίλπ, αντιπρόεδρος εξωτερικών σχέσεων της δεξαμενής σκέψης German Marshall Fund.
«Θέλει να εδραιώσει την κληρονομιά του, να προστατεύσει την οικογένειά του και τον εαυτό του, καθώς έχουν συσσωρεύσει τεράστιο πλούτο τα τελευταία χρόνια. Πιστεύω ότι θα είναι προς το συμφέρον του να βρει έναν τρόπο να βγει από το φιάσκο του Ιράν και να επιτύχει κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς είχε υποσχεθεί να το λύσει μέσα σε μία ημέρα και έχει ακόμα δύο χρόνια μπροστά του».
Από την πλευρά του, ο Άντριου Πέιν, διευθυντής ερευνών του Chatham House για την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Αμερική, εκτίμησε ότι ο Τραμπ ενδέχεται να λειτουργήσει ως «κουτσός τίγρης» στη δεύτερη διετία του, επιστρέφοντας στις αγαπημένες του εμμονές: τη δωρεάν στρατιωτική «παρασιτική» συμπεριφορά των Ευρωπαίων συμμάχων και την απόσυρση της υποστήριξης προς την Ουκρανία.
«Περιμένω ότι το δεύτερο μισό αυτής της διακυβέρνησης θα είναι πολύ πιο ανατρεπτικό από το πρώτο», ανέφερε.
Το Ιράν πανηγυρίζει – Προειδοποιήσεις για Πούτιν και Σι
Παράλληλα, ένας «τραυματισμένος» Τραμπ από τις ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να αποθρασύνει τους αντιπάλους των ΗΠΑ, προειδοποιεί ο Φρέντερινκ Κέμπε, διευθύνων σύμβουλος του Atlantic Council.
«Επικίνδυνα, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ενδέχεται να στοιχηματίσουν ότι δεν υπάρχει καλύτερη ευκαιρία από τα επόμενα δύο χρόνια για να καταλάβουν περιφερειακές ευκαιρίες, απέναντι σε έναν πρόεδρο που έχει δείξει πιο πρόθυμος να συμβιβαστεί μαζί τους από οποιονδήποτε πρόσφατο προκάτοχο ή πιθανό διάδοχο».
Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση ακούει στο όνομα Ιράν. Η αποτυχία του πολέμου παραμένει μια εκκρεμότητα για τον Τραμπ, αλλά η ταπεινωτική εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών προκάλεσε κύμα θριαμβολογίας στην Τεχεράνη.
Την ώρα που Ιρανοί ειρωνεύονταν ότι ο πόλεμος έφερε «αλλαγή καθεστώτος στο Τέξας αντί για την Τεχεράνη», τουλάχιστον ένας σκληροπυρηνικός αξιωματούχος προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε νέα επίθεση από τις ΗΠΑ θα απαντηθεί με ανταποδοτικά πλήγματα πέρα από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, με τη χρήση «νέων όπλων».
Οι προοπτικές εξαπόλυσης νέων αμερικανικών πληγμάτων κατά του Ιράν μετά τις εκλογές παρέμεναν αυξημένες.
Τις τελευταίες εβδομάδες οι αμερικανικές δυνάμεις άρχισαν να ενισχύονται εκ νέου στη Μέση Ανατολή, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ασκούσε πιέσεις στον Τραμπ να αναλάβει δράση, παρά τις παράλληλες πρωτοβουλίες για ειρήνευση.
Η ομολογία Τραμπ-Βανς για το κόστος του πολέμου
Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ παραδέχθηκε ότι ο πόλεμος και οι υψηλές τιμές των καυσίμων που αυτός προκάλεσε τον έβλαψαν στις κάλπες, αλλά επέμεινε ότι θα το ξαναέκανε.
«Δεν μπορείς να επιτρέψεις στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», δήλωσε.
Νωρίτερα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς απέδωσε ευθέως τη συντριβή των Ρεπουμπλικανών στον πόλεμο με το Ιράν, προβαίνοντας σε μια εντυπωσιακή αυτοκριτική για την ατζέντα και τα μηνύματα της κυβέρνησης.
Σύμφωνα με τους New York Times, πριν από την ανάρτηση του μήνυματός του, ο Βανς το είχε κοινοποιήσει στον Τραμπ λαμβάνοντας θετική απάντηση.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η εκτίμηση του Αντιπροέδρου του ήταν «εν πολλοίς αληθινή», υπεραμύνθηκε ωστόσο της απόφασής του λέγοντας πως δεν είχε επιλογή.
«Αν έπρεπε να το ξανακάνω, θα έπρεπε να το ξανακάνω», σημείωσε.
Από την πλευρά του, ο Τζον Μπόλτον, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία πριν από τη ρήξη των σχέσεών τους, εκτιμά ότι ο Τραμπ έχει μπροστά του μια σειρά επιλογών.
«Είμαι πολύ σίγουρος αυτή τη στιγμή ότι ο Τραμπ δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το τι πρόκειται να κάνει με το Ιράν», σημείωσε ο Μπόλτον.
«Θα μπορούσε να διακηρύξει τη νίκη και να επιστρέψει στην πατρίδα αύριο, ή θα μπορούσε να αποφασίσει να ξαναρχίσει, ίσως μαζί με το Ισραήλ, πολύ σημαντικά πλήγματα κατά του Ιράν, ή οτιδήποτε ενδιάμεσο».
Ο Φρέντερινκ Κέμπε προσθέτει ότι, με την αμερικανική κοινή γνώμη να αντιτίθεται σθεναρά στον πόλεμο, το Ιράν θα εμφανιστεί ακόμη πιο διστακτικό να διαπραγματευτεί το μέλλον του πυρηνικού του προγράμματος, εν μέσω εσωτερικών διχασμών στο καθεστώς της Τεχεράνης ανάμεσα σε εκείνους που επιζητούν διπλωματική λύση και τους σκληροπυρηνικούς που αρνούνται να κάνουν υποχωρήσεις.
«Εκτός εάν υπάρξει μια μη αναμενόμενη απόφαση του Ιράν να αποδεχθεί μια διαπραγματευτική διευθέτηση, το πιο πιθανό σενάριο είναι οι ΗΠΑ να διεξαγάγουν μια σειρά από συνεχή πλήγματα που θα αποσκοπούν στην ουσιαστική υποβάθμιση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και την πρόκληση ζημιών στις ενεργειακές του υποδομές», εκτίμησε.
Την ίδια ώρα, η υποστήριξη προς το Ισραήλ υποχωρεί μεταξύ των Αμερικανών συντηρητικών, γεγονός που ώθησε τον Τραμπ να δηλώσει την τελευταία στιγμή ότι η στρατιωτική βοήθεια δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τη χώρα θα σταματήσει στο τέλος του έτους.
Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, πρώην αναλυτής των ισραηλινών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών, σχολίασε ότι ο Νετανιάχου έχει συνειδητοποιήσει πως το παράθυρο ευκαιρίας για να πείσει τον Τραμπ να εξαπολύσει νέα πλήγματα κλείνει.
Το μέτωπο της Ουκρανίας και οι ανησυχίες της Ευρώπης
Ενώ ο τερματισμός των εχθροπραξιών μεταξύ Μόσχας και Κιέβου δεν φαίνεται να πλησιάζει σύντομα, εκπρόσωποι της Ρωσίας και της Ουκρανίας αναμένεται να μεταβούν στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη, ενώ ένας νέος γύρος τριμερών συνομιλιών θα πραγματοποιηθεί στο Αμπού Ντάμπι την επόμενη εβδομάδα.
Η κόντρα του Τραμπ με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και η ανοιχτή εύνοιά του προς τις θέσεις της Ρωσίας ενόψει των εκλογών αποδείχθηκαν ιδιαίτερα μη δημοφιλείς στους Αμερικανούς.
«Είναι άλλο πράγμα για τον πρόεδρο Τραμπ να λέει ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να κάνουν περισσότερα και ότι δεν χρειάζεται να υποστηρίξουμε την Ουκρανία όπως κάναμε στο παρελθόν, και άλλο να διαταράσσει την άμυνα της Ουκρανίας — πιστεύω ότι οι Αμερικανοί δεν είναι διατεθειμένοι για αυτό», ανέφερε η Ντέιβιντ-Γουίλπ, αναφερόμενη στην απώλεια πρόσβασης στους δορυφόρους Starlink και τις απειλές για διακοπή της κοινής χρήσης πληροφοριών και των πωλήσεων όπλων.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, έπειτα από δύο χρόνια πιέσεων για τις αμυντικές δαπάνες, το μέλλον του ΝΑΤΟ, την κυριότητα της Γροιλανδίας και τους δασμούς, αντέδρασαν με επιφυλακτικότητα για το πώς θα διαχειριστούν τον Τραμπ στο υπόλοιπο της θητείας του.
«Ο κόσμος έχει τώρα την ευκαιρία να ενωθεί γύρω από το ζήτημα που μας επηρεάζει όλους, και αυτό είναι το κόστος διαβίωσης», δήλωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ.
Ωστόσο, ο Μπερντ Λάνγκε, ευρωβουλευτής της Αριστεράς, προειδοποίησε ότι «ένας εξασθενημένος Τραμπ θα μπορούσε να γίνει πιο επιθετικός και απρόβλεπτος» και ότι ο αμερικανικός προστατευτισμός δεν θα εξαφανιστεί.
«Μια “ανήμπορη πάπια” θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε μια “οργισμένη πάπια”», σημείωσε χαρακτηριστικά ο Λάνγκε στο X.
