Ακόμη και πριν πεθάνει η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ το βράδυ της Τετάρτης, μόλις δύο εβδομάδες μετά την έξωσή της από το διαμέρισμα της Μαδρίτης όπου ζούσε σχεδόν σε όλη της τη ζωή, η εύθραυστη 87χρονη γυναίκα είχε γίνει το διαρκές πρόσωπο της στεγαστικής κρίσης στην Ισπανία.
Η δεινή της θέση – και το ευρύτερο ζήτημα που ενσάρκωνε – οδήγησε σε διαδηλώσεις στους δρόμους, στη δημιουργία ενός καταυλισμού διαμαρτυρίας στο κέντρο της ισπανικής πρωτεύουσας, και ώθησε τη σοσιαλιστική κυβέρνηση να προτείνει έκτακτα μέτρα για τη διευκόλυνση και την προστασία της πρόσβασης στη στέγη. Όταν τα δεξιά και ακροδεξιά κόμματα καταψήφισαν αυτά τα μέτρα στη Βουλή την περασμένη εβδομάδα, ο πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, αντέδρασε ανακοινώνοντας πρόωρες εκλογές για τα τέλη Νοεμβρίου.
«Η ντροπιαστική βία των εξώσεων»
Με τον θάνατο της Μαρικάρμεν η προσοχή πέφτει πλέον ακόμη περισσότερο στο θέμα της στέγασης εν όψει αυτών των εκλογών και, ειδικότερα, σε αυτό που ο δικηγόρος της αποκάλεσε «την ντροπιαστική βία αυτού του είδος των εξώσεων και τις εμφανείς επιπτώσεις και συνέπειες που μπορούν να έχουν στην υγεία των ανθρώπων».
Με περισσότερο από το 42% των Ισπανών να αναγνωρίζει την πρόσβαση στη στέγη ως τη μεγαλύτερη ανησυχία του και με τα ενοίκια να έχουν αυξηθεί κατά 80% την τελευταία δεκαετία, το πιο καίριο ερώτημα μπορεί να είναι: γιατί χρειάστηκε η έξωση μιας 87χρονης και οι διαμαρτυρίες που τη συνόδευσαν για να δραστηριοποιηθεί η πολιτική τάξη της Ισπανίας;
Η απάντηση σε αυτό θα μπορούσε να είναι ότι, παρά τα χρόνια διαμαρτυριών κατά του υπερτουρισμού και του αστικού ευγενισμού (gentrification), το σημείο καμπής δεν είχε ακόμη επιτευχθεί. Τώρα, εύλογα, έχει επιτευχθεί.
Το 76,3% υπέρ της παρέμβασης του κράτους
Την Πέμπτη, το κρατικό κέντρο κοινωνιολογικών ερευνών της Ισπανίας δημοσίευσε δημοσκόπηση που έδειξε ότι το 76,3% των ερωτηθέντων ήταν υπέρ της παρέμβασης του κράτους στην αγορά «όσο χρειάζεται για να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων στη στέγη», ενώ το 79% πίστευε ότι η στέγαση θα έπρεπε να προταχθεί ως συνταγματικό δικαίωμα.
Τα μέτρα της κυβέρνησης Σάντσεθ για την προστασία του δικαιώματος στην κατοικία
Η σοσιαλιστική κυβέρνηση του Σάντσεθ επιθυμεί διακαώς να πείσει τους ψηφοφόρους ότι είναι η μόνη πολιτική δύναμη που νοιάζεται για τα ενοίκια και τα δικαιώματα των ενοικιαστών – εξ ου και τα έκτακτα μέτρα, τα οποία επαναδιατυπώθηκαν σε δύο νέα διατάγματα μετά την ήττα τους στο κοινοβούλιο την περασμένη εβδομάδα. Τα 21 μέτρα περιλαμβάνουν τη διευκόλυνση της ενοικίασης ή αγοράς νέας κατοικίας, την επέκταση της προστασίας από τις εξώσεις για τους ευάλωτους κατοίκους, την απαγόρευση των κερδοσκοπικών αγορών ακινήτων και την παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων σε ιδιοκτήτες ακινήτων και ενοικιαστές που πληρώνουν στην ώρα τους.
«Αυτά είναι μέτρα που, αν μου επιτρέπεται να πω, αποτελούν ζήτημα απλής κοινής λογικής· ζήτημα ανθρωπιάς», δήλωσε ο πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ την Τρίτη. «Ενώνουν τους μικρούς ιδιοκτήτες ακινήτων και τους ενοικιαστές, ενώ ορθώνουν το ανάστημά τους απέναντι στα κερδοσκοπικά κεφάλαια (vulture funds), ακριβώς επειδή στοχεύουν μόνο σε όσους βλέπουν τη στέγη απλώς ως εμπόρευμα για κερδοσκοπία».
Υπόσχεση Σάντσεθ για κατασκευή 184.000 δημόσιων κατοικιών
Τα μέτρα έρχονται σχεδόν τρία χρόνια αφότου ο πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ υποσχέθηκε να κατασκευάσει 184.000 προσιτές δημόσιες κατοικίες προς ενοικίαση. Η κυβέρνησή του προσπάθησε επίσης να αντιμετωπίσει τις σταθερά υψηλές τιμές των ακινήτων εισάγοντας έναν νόμο που επιτρέπει στις αρχές να θέτουν ανώτατο όριο σε «δυσανάλογες» τιμές ενοικίων σε ορισμένες περιοχές.
Όσοι καταψήφισαν τα διατάγματα της περασμένης εβδομάδας, δήλωσε ο Πέδρο Σάντσεθ, το έκαναν παρά τις μελέτες που έδειχναν ότι τα μέτρα απολάμβαναν «οριζόντια υποστήριξη που ξεπερνά την ιδεολογία», προσθέτοντας ότι η κοινή γνώμη ήταν υπέρ της ρύθμισης «μιας δυσλειτουργικής αγοράς». Ελπίζει τώρα ότι τουλάχιστον ένα από τα διατάγματα θα εγκριθεί από το διαρκές συμβούλιο της Βουλής, ένα ειδικό όργανο που λειτουργεί όταν το κοινοβούλιο δεν συνεδριάζει. Η έγκρισή του θα μπορούσε να συμβάλει σε κάποιο βαθμό στο να πειστούν οι ψηφοφόροι ότι η κυβέρνησή του λαμβάνει σοβαρά υπόψη το στεγαστικό ζήτημα.
Τι υπόσχεται το Λαϊκό Κόμμα
Άλλοι διαφωνούν. Ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, ηγέτης του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος, το οποίο καταψήφισε τα μέτρα την περασμένη εβδομάδα, δήλωσε ότι είναι λίγο αργά για τον Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος είναι πρωθυπουργός από το 2018, να αυτοανακηρυχθεί ξαφνικά «προστάτης της στέγασης στην Ισπανία».
«Η στέγαση ήταν η μεγάλη αποτυχία αυτής της κυβέρνησης, αλλά θα είναι το ιστορικό επιτυχίας της κυβέρνησης που θα ακολουθήσει», δήλωσε τη Δευτέρα. Ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, το κόμμα του οποίου προηγείται στις δημοσκοπήσεις, πρόσθεσε: «Όταν ένας πρωθυπουργός βρίσκεται στην εξουσία για οκτώ χρόνια, είναι δύσκολο να κατηγορεί άλλους για αυτά που απέτυχε να κάνει». Το Λαϊκό Κόμμα έχει υποσχεθεί να αντιμετωπίσει την κρίση χτίζοντας 200.000 κατοικίες ετησίως, μειώνοντας τους φόρους και περιορίζοντας τη γραφειοκρατία.
Ωστόσο, η απόφαση του Λαϊκού Κόμματος να ταχθεί με το ακροδεξιό κόμμα Vox και το δεξιό καταλανικό κόμμα υπέρ της ανεξαρτησίας Junts για να καταρρίψει τα μέτρα, το έχει κάνει να φαίνεται λιγότερο δεσμευμένο στο κύριο ζήτημα των ημερών. Ο Πέδρο Σάντσεθ και οι σύμμαχοί του θα ελπίζουν ότι αυτό το γεγονός δεν θα διαφύγει της προσοχής των ψηφοφόρων καθώς ξεκινά η προεκλογική εκστρατεία και καθώς τα συνδικάτα ετοιμάζουν γενική απεργία για τη στέγαση στις 11 Νοεμβρίου.
Έχοντας ενδεχομένως υπόψη την απόσταση μεταξύ των λόγων του και της επιλογής του κόμματός του στην ψηφοφορία στη Βουλή, ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό κάλεσε τον κόσμο να μην εργαλειοποιεί τον θάνατο της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ για δικούς του σκοπούς.
«Όχι προεκλογική εκστρατεία, όχι πολιτικά κόμματα, όχι κομματικοί σκοποί, όχι άλλα εμπόδια», δήλωσε το βράδυ της Τετάρτης ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό. «Όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει, δεν πρέπει να υπάρχει τίποτα άλλο εκτός από σεβασμό», πρόσθεσε.
Το Λαϊκό Κόμμα ξεκίνησε την εκστρατεία του από την Θέουτα
Και όμως, παρά την πρωτοκαθεδρία της στέγασης ως ζήτημα, ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό επέλεξε να ξεκινήσει την εκστρατεία του από το βορειοαφρικανικό έδαφος της Ισπανίας, τη Θεούτα, όπου τουλάχιστον 141 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους καθώς δεκάδες χιλιάδες προσπάθησαν να περάσουν από το γειτονικό Μαρόκο στα τέλη Ιουλίου. Ο χειρισμός της μαζικής διέλευσης από την ισπανική κυβέρνηση, κατά τον οποίο περίπου 80.000 άνθρωποι εισήλθαν στη Σεούτα, έχει επικριθεί στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Μιλώντας στην περιοχή την Τετάρτη, ο Φεϊχό υποσχέθηκε ότι η ασφάλειά της θα βρίσκεται στην «κορυφή των προτεραιοτήτων» εάν γίνει πρωθυπουργός.
Εν τω μεταξύ, το Vox αντέδρασε στον θάνατο της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ αναρτώντας πλάνα από τηλεοπτική της συνέντευξη στην οποία δήλωνε ότι θεωρούσε τον Πέδρο Σάντσεθ υπεύθυνο για όσα της συνέβησαν. Το ακροδεξιό κόμμα κατηγόρησε τους σοσιαλιστές ότι χρησιμοποιούν «τον πόνο ενός ηλικιωμένου ατόμου για να στήσουν μια εκστρατεία ώστε να κρύψουν την ευθύνη της κυβέρνησης στη στεγαστική καταστροφή».
Άφησε, επίσης, να εννοηθεί ότι ο Πέδρο Σάντσεθ προκάλεσε «καταστροφή και θάνατο» στην Ισπανία με τη μορφή των πλημμυρών που σκότωσαν 230 ανθρώπους στη Βαλένθια πριν από δύο χρόνια, τη σοβαρή διακοπή ρεύματος σε όλη τη χώρα πέρυσι, το θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στη νότια Ισπανία τον Ιανουάριο και τα πρόσφατα γεγονότα στη Θεούτα.
