Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας (NSC) του Ισραήλ είχε προειδοποιήσει ήδη από πέρυσι ότι το υπουργείο Μεταφορών δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στους ελέγχους (screening) των αλλοδαπών πληρωμάτων στις πτήσεις εξωτερικού που εισέρχονται στη χώρα, αποκαλύπτει μια πηγή στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, το Υπουργικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Ισραήλ είχε αποφασίσει το 2021 τη μεταφορά της αρμοδιότητας ελέγχου των αλλοδαπών πληρωμάτων από τη Σιν Μπετ στο υπουργείο Μεταφορών.
Βάσει της απόφασης αυτής, όπως αναφέρουν οι Times of Israel, η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (CAA) του υπουργείου Μεταφορών «θα ελέγχει αν οι οδηγίες ασφαλείας στις ξένες χώρες που δεν κατατάσσονται στις υψηλότερου κινδύνου πληρούν τους κανονισμούς των διεθνών συνθηκών».
Στη συνέχεια, το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας διαπίστωσε ότι το υπουργείο δεν λειτουργούσε σύμφωνα με τη συγκεκριμένη απόφαση.
Παρά τη διαπίστωση αυτή, το NSC συνέστησε, έπειτα από σχετική αξιολόγηση, η αρμοδιότητα να παραμείνει στο υπουργείο Μεταφορών και να ασκείται από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας της χώρας. Τις σχετικές λεπτομέρειες μετέδωσε αρχικά το στρατιωτικό ραδιόφωνο (Army Radio) του Ισραήλ.
Στις 23 Μαΐου 2024, το Υπουργικό Συμβούλιο Ασφαλείας έδωσε εντολή στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας να συγκροτήσει εντός 90 ημερών ειδική ομάδα αποτελούμενη από εκπροσώπους του υπουργείου Μεταφορών, της CAA, της Σιν Μπετ, της Μοσάντ και του υπουργείου Οικονομικών, προκειμένου να «εξετάσει το πλαίσιο ασφαλείας για τις διεθνείς εμπορικές πτήσεις προς το Ισραήλ και να συντάξει συστάσεις για αλλαγές».
Στις συζητήσεις αυτές, οι οποίες διέρκησαν έναν ολόκληρο χρόνο, η Σιν Μπετ υπογράμμισε ότι δεν διαθέτει ούτε το προσωπικό ούτε τον προϋπολογισμό για να αναλάβει τους ελέγχους ασφαλείας των ξένων πτήσεων.
Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας συμφώνησε, σημειώνοντας εγγράφως ότι «είναι σωστό το υπουργείο Μεταφορών να εκπληρώσει την ευθύνη του επί των ξένων πτήσεων… προκειμένου όμως η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας να μπορέσει να αναλάβει την ευθύνη για το ζήτημα, θα απαιτηθεί το κατάλληλο προσωπικό και ο αντίστοιχος προϋπολογισμός».
Με τη θέση αυτή συμφώνησε και ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Σμουέλ Ζακάι, όπως αποκαλύπτουν τα έγγραφα του NSC.
«Εκρήξεις» και η απόφαση Νετανιάχου
Ωστόσο, ο επικεφαλής ασφαλείας του υπουργείου Μεταφορών, Άβρι Κοέν, αντέδρασε έντονα, υποστηρίζοντας ότι το υπουργείο δεν μπορεί να σηκώσει ένα τόσο μεγάλο βάρος ασφαλείας, ενώ στράφηκε με οργή κατά του Ζακάι επειδή συμφώνησε σε κάτι που «γνωρίζεις ότι είναι υπερβολικά μεγάλο για εσένα», σύμφωνα με το Army Radio.
Όπως επισημαίνει το ρεπορτάζ, στη Διεύθυνση Ασφαλείας του υπουργείου υπηρετούν μόλις τρεις μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, ενώ οι υπόλοιποι —δεκάδες εργαζόμενοι— είναι εξωτερικοί ιδιώτες εργολάβοι.
«Ολόκληρη η επιστημονική και υπηρεσιακή ομάδα στο υπουργείο Μεταφορών αντιτάχθηκε σθεναρά στη μεταφορά των αρμοδιοτήτων, με μόνη εξαίρεση τον επικεφαλής της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Σμουέλ Ζακάι», δήλωσε στο Army Radio πηγή που συμμετείχε στις διαβουλεύσεις.
«Όλοι σηκώθηκαν και είπαν στην υπουργό Μίρι Ρεγκέβ ότι θα ήταν σοβαρό λάθος να αναλάβουν μια τόσο τεράστια ευθύνη».
Όπως εξήγησαν στην υπουργό, το υπουργείο δεν θα είχε κανέναν τρόπο να γνωρίζει αν ένας Σύρος αλλοδαπός που ζει στο Ηνωμένο Βασίλειο και πετάει προς το Ισραήλ έχει μεγαλώσει σε εχθρικό κράτος.
«Υπήρξαν σοβαρές εκρήξεις, αντιπαραθέσεις και αιχμηρές επιστολές, αλλά η υπουργός Ρεγκέβ, ο διευθύνων σύμβουλος Μοσέ Μπεν Ζακέν και ο επικεφαλής της CAA, Ζακάι, δεν άκουγαν», προσθέτει η ίδια πηγή που επικαλείται το στρατιωτικό ραδιόφωνο του Ισραήλ.
«Η υπουργός συντάχθηκε με τη θέση του Ζακάι, και στη συνάντηση που είχαν με τον Πρωθυπουργό, βγήκαν από τη συζήτηση έχοντας μεταφέρει την ευθύνη στο υπουργείο Μεταφορών».
Πράγματι, το 2025, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου αποφάσισε την πλήρη μεταφορά της ευθύνης ασφαλείας των ξένων πτήσεων στο υπουργείο Μεταφορών.
Τον Μάρτιο του ίδιου έτους, το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας απηύθυνε νέα προειδοποίηση μέσω γραπτού εγγράφου, τονίζοντας ότι το υπουργείο Μεταφορών δεν ανταποκρίνεται στον ρόλο του όσον αφορά την εποπτεία των ελέγχων ασφαλείας στις πτήσεις εξωτερικού.
Η έκθεση του NSC αποκάλυψε επίσης ότι, σε αντίθεση με όσα ισχύουν σε άλλες χώρες, το Ισραήλ δεν διαθέτει μία ενιαία αρχή υπεύθυνη για την ασφάλεια των αερομεταφορών.
Αντίθετα, η αρμοδιότητα εμφανίζεται διασπασμένη ανάμεσα στη Σιν Μπετ, η οποία επιβλέπει τις ισραηλινές αεροπορικές εταιρείες, και το υπουργείο Μεταφορών, το οποίο είναι υπεύθυνο για τις πτήσεις των ξένων αερομεταφορέων.
Ο καταμερισμός αυτός έχει βρεθεί στο επίκεντρο εντονότατης κριτικής μετά την απόπειρα του Ομανού συγκυβερνήτη να ρίξει το αεροσκάφος της flydubai που κατευθυνόταν προς το Ισραήλ — έναν πιλότο για τον οποίο είχαν υπάρξει στο παρελθόν προειδοποιήσεις λόγω ακραίων ριζοσπαστικών απόψεων.
Η στάση των μυστικών υπηρεσιών και η απόδοση ευθυνών
Παρά την ομολογημένη έλλειψη πόρων, το υπουργείο Μεταφορών δεν ζήτησε ούτε μία φορά τη συνδρομή της Σιν Μπετ ή της Μοσάντ για τη διερεύνηση κάποιου επιβάτη ή μέλους πληρώματος, αναφέρει το Army Radio.
Από την πλευρά τους, οι δύο υπηρεσίες πληροφοριών γνώριζαν ότι το υπουργείο Μεταφορών ήταν παντελώς ανήμπορο να διαχειριστεί την κατάσταση, αλλά δεν έκαναν καμία κίνηση για να καλύψουν το κενό.
«Η Σιν Μπετ και η Μοσάντ γνώριζαν πολύ καλά ότι το υπουργείο Μεταφορών ήταν διαλυμένο, ότι δεν είχε ανθρώπους, δεν είχε θέσεις και δεν είχε δυνατότητες», ανέφερε μια άλλη πηγή.
«Πώς αποποιήθηκαν έτσι την ευθύνη και τα φόρτωσαν όλα στο υπουργείο Μεταφορών; Η ευθύνη ανήκει στο υπουργείο Μεταφορών — αλλά η Σιν Μπετ και η Μοσάντ επέτρεψαν επίσης αυτή την αποτυχία».
Σύγκρουση με τις αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου
Από την πλευρά της, η υπουργός Μεταφορών του Ισραήλ, Μίρι Ρεγκέβ, υποστήριξε σε συνέντευξή της στο δίκτυο Kan 11 το Σάββατο ότι την ευθύνη για τον έλεγχο των καταστάσεων των πληρωμάτων φέρουν οι υπηρεσίες πληροφοριών και όχι το υπουργείο της.
«Εκείνοι που οφείλουν να διενεργούν την επαλήθευση είναι οι υπηρεσίες πληροφοριών, κι εμείς δεν είμαστε υπηρεσία πληροφοριών», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, οι δηλώσεις της φαίνεται να έρχονται σε ευθεία σύγκρουση τόσο με την απόφαση του υπουργικού συμβουλίου του 2021 όσο και με την αξιολόγηση του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας, που ορίζουν ότι η ευθύνη για τις ξένες πτήσεις ανήκει στο υπουργείο Μεταφορών.
«Παραθυράκι» για τους ελέγχους
Το περιστατικό στη flydubai ανέδειξε παράλληλα ένα ευρύτερο κενό στο ισραηλινό σύστημα ελέγχου των αλλοδαπών πληρωμάτων, σημειώνει η Haaretz.
Νόμος που ψηφίστηκε το 2023 επιτρέπει στις ισραηλινές αρχές να συλλέγουν στοιχεία ταυτοποίησης επιβατών και μελών πληρώματος, συμπεριλαμβανομένων ονομάτων, εθνικότητας, ημερομηνίας γέννησης και στοιχείων διαβατηρίου.
Εφόσον το Ισραήλ αιτηθεί τα στοιχεία αυτά, οι ξένες αεροπορικές εταιρείες υποχρεούνται να τα αποστέλλουν τουλάχιστον 48 ώρες πριν από την αναχώρηση για λόγους καταπολέμησης της τρομοκρατίας και ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας.
Ωστόσο, ο νόμος δεν υποχρεώνει τις υπηρεσίες ασφαλείας να ελέγχουν εξονυχιστικά κάθε λίστα πληρώματος.
Η Σιν Μπετ, η Μοσάντ και η αστυνομία έχουν το δικαίωμα να εξετάσουν τα στοιχεία μόλις τα λάβουν, αλλά δεν φέρουν τη νομική υποχρέωση να το πράξουν για το σύνολο των πτήσεων.
Πηγές ασφαλείας ανέφεραν στη Haaretz ότι το Ισραήλ είχε λάβει εκ των προτέρων τις λίστες επιβατών και πληρώματος της συγκεκριμένης πτήσης της flydubai.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Διεύθυνση Ασφαλείας του υπουργείου Μεταφορών και η Μοσάντ είναι υπεύθυνες για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των ξένων πληρωμάτων που φτάνουν στο Ισραήλ και οφείλουν να επισημαίνουν ονόματα που εγείρουν ανησυχίες ασφαλείας.
Εξάλλου, η Διεύθυνση Ασφαλείας, Εκτάκτων Αναγκών και Κυβερνοχώρου του υπουργείου Μεταφορών περιγράφει επισήμως τις αρμοδιότητές της ως εξής: ανάπτυξη και εφαρμογή διαδικασιών ασφαλείας για αεροπορικές υπηρεσίες προς και από το Ισραήλ, καθώς και «έλεγχος ασφαλείας των ξένων πτήσεων που διασχίζουν ή φτάνουν στο Ισραήλ».
«Έλλειψη δυνατοτήτων πληροφοριών»
Παρ’ όλα αυτά, δύο πηγές ασφαλείας επεσήμαναν στη Haaretz ότι, ενώ η ευθύνη για τα ξένα πληρώματα ανήκει τυπικά στο υπουργείο Μεταφορών, το υπουργείο στερείται των επιχειρησιακών δυνατοτήτων συλλογής πληροφοριών που απαιτούνται για τη διενέργεια ουσιαστικών ελέγχων στο ιστορικό των πιλότων.
«Αυτές οι δυνατότητες υπάρχουν μόνο στη Μοσάντ ή τη Σιν Μπετ», ανέφερε χαρακτηριστικά μία από τις πηγές.
Από την πλευρά της, η Σιν Μπετ ξεκαθάρισε ότι είναι υπεύθυνη για την ασφάλεια των ισραηλινών αερογραμμών και για τις διαδικασίες ασφαλείας στο αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν, αλλά όχι για τους ξένους αερομεταφορείς.
