Το Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα ύψους 350 εκατ. ευρώ προβλέπει προηγμένους μικροδορυφόρους και εγχώριες γραμμές παραγωγής, με στόχο η συμμετοχή των ελληνικών επιχειρήσεων να υπερβαίνει το 50% σε κάθε έργο.
Της ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ ΧΕΛΙΔΩΝΗ – ΠΗΓΗ: Realnews
Τη δική της θέση στη διαστημική οικονομία, με βιομηχανική και ερευνητική βάση εντός της χώρας, επιδιώκει να αποκτήσει η Ελλάδα μέσα από το πρώτο ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο για το Διάστημα που ανακοίνωσε το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης. Η δεκαετής Εθνική Στρατηγική Διαστήματος με ορίζοντα το 2035, το νέο Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα «Hellas-Space 2.0», το πανελλήνιο μαθητικό πρόγραμμα νανοδορυφόρων και η απόφαση για την αποστολή του πρώτου Ελληνα αστροναύτη σε τροχιά συνθέτουν τις τέσσερις κινήσεις με τις οποίες η χώρα επιχειρεί να ενισχύσει την παρουσία της στον ευρωπαϊκό και στον διεθνή διαστημικό χάρτη.
Στην «καρδιά» του σχεδίου βρίσκεται το «Hellas-Space 2.0», ύψους 350 εκατ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και θα υλοποιηθεί την περίοδο 2026-2030 σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος. Το νέο πρόγραμμα αποτελεί τον άμεσο διάδοχο του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, ύψους 200 εκατ. ευρώ, και φιλοδοξεί να μετατρέψει τις υποδομές που ήδη αναπτύχθηκαν σε βιώσιμη και κυρίαρχη εθνική ικανότητα.
Η δεύτερη φάση του προγράμματος αναπτύσσεται σε επτά διακριτούς πυλώνες, με χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον 36 μηνών και τους πρώτους διαγωνισμούς να ανοίγουν από το τέταρτο τρίμηνο του 2026. Το εύρος των έργων ξεκινά από τις προηγμένες δυνατότητες παρατήρησης της Γης και ηλεκτρονικής επιτήρησης και φτάνει έως τη δημιουργία εγχώριων γραμμών παραγωγής, συναρμολόγησης, ολοκλήρωσης και δοκιμών διαστημικών συστημάτων. Ρητός στόχος είναι η ελληνική συμμετοχή να υπερβαίνει το 50% σε κάθε έργο, ώστε η τεχνογνωσία και η προστιθέμενη αξία να παραμείνουν στη χώρα.
Οπως δηλώνει στην Realnews ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, «με το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, συνολικού ύψους 200 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, βάλαμε τις βάσεις: η Ελλάδα αποκτά 18 μικροδορυφόρους και έναν κυβερνητικό κόμβο, ώστε δεδομένα από το Διάστημα να αξιοποιούνται στην πράξη για τις πυρκαγιές και για τις πλημμύρες, τις καλλιέργειες, τα νερά, τα δάση, τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Με το ‘‘Hellas-Space 2.0’’, ύψους 350 εκατ. ευρώ, κάνουμε το επόμενο βήμα. Αποκτούμε πιο προηγμένες δυνατότητες παρατήρησης της Γης, ασφαλών επικοινωνιών και επιτήρησης, ενώ δημιουργούμε στην Ελλάδα γραμμές παραγωγής και συναρμολόγησης διαστημικών συστημάτων, με ισχυρή συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας. Αυτός είναι και ο στόχος της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη: οι επενδύσεις στην τεχνολογία να έχουν συγκεκριμένο όφελος για την κοινωνία, την οικονομία και την ασφάλεια της χώρας. Το Διάστημα μάς δίνει καλύτερη εικόνα για όσα συμβαίνουν στο έδαφος, άρα και τη δυνατότητα να προλαμβάνουμε, να προστατεύουμε και να αποφασίζουμε καλύτερα».
Το στοίχημα
Περίπου 80 επιχειρήσεις και 3.000 εργαζόμενοι συνθέτουν σήμερα το ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα, το οποίο συμμετέχει ήδη σε ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα του κλάδου. Αυτή είναι η παραγωγική και επιστημονική βάση πάνω στην οποία θα στηριχθεί η επόμενη φάση του σχεδιασμού. Το θεσμικό πλαίσιο για την υλοποίηση του προγράμματος εξασφαλίζει η τροποποίηση της συμφωνίας Ελλάδας – ESA, την οποία υπέγραψαν ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης και ο γενικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, Τζόσεφ Ασμπάχερ, τον Ιούνιο του 2026. Η συμφωνία επεκτείνει τη συνεργασία των δύο πλευρών έως το 2031 και προβλέπει ότι η ESA θα συνεχίσει να παρέχει τεχνική διαχείριση και υποστήριξη μέσω ανοιχτών, ανταγωνιστικών διαγωνισμών. Η πλήρης συναρμολόγηση εντός της χώρας αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο στόχο, ώστε μεγαλύτερο μέρος της παραγωγικής διαδικασίας να πραγματοποιείται στην Ελλάδα.
Κεντρική θέση στον σχεδιασμό έχει και το ανθρώπινο δυναμικό. Το πρόγραμμα αναμένεται να δημιουργήσει και να διατηρήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, να ενισχύσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα και να συμβάλει στον επαναπατρισμό επιστημόνων. Το ζητούμενο είναι η τεχνογνωσία που θα αναπτυχθεί να αποκτήσει διάρκεια και εξαγωγικό προσανατολισμό, διευρύνοντας τη θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία.
Εικόνες – δεδομένα
Η αξία του προγράμματος αποτυπώνεται στις υπηρεσίες που θα μπορούν να υποστηρίζουν οι νέες δορυφορικές υποδομές. Στο σκέλος της παρατήρησης της Γης προβλέπεται η ανάπτυξη οπτικών δορυφόρων πολύ υψηλής ανάλυσης, ικανών να διακρίνουν λεπτομέρειες μεγέθους έως και 30 εκατοστών στο έδαφος. Οι εικόνες και τα δεδομένα τους θα μπορούν να αξιοποιούνται για την καταγραφή αλλαγών στο δομημένο περιβάλλον, τη γεωργία ακριβείας, τους ελέγχους της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, την πολιτική προστασία, τη φύλαξη των συνόρων και τον εντοπισμό σκαφών.
Ξεχωριστό σκέλος αφορά τους θερμικούς δορυφόρους υψηλής ανάλυσης, με εφαρμογές στη νυχτερινή επιτήρηση και κυρίως στον έγκαιρο εντοπισμό δασικών πυρκαγιών. Η δυνατότητα χαρτογράφησης της εξέλιξης ενός μετώπου μπορεί να ενισχύσει την επιχειρησιακή εικόνα των αρμόδιων υπηρεσιών, ενώ οι ίδιες τεχνολογίες προβλέπεται να αξιοποιούνται για την παρακολούθηση αστικών νησίδων θερμότητας, αρδεύσεων και περιβαλλοντικών μεταβολών. Στο ευρύτερο σύστημα πολιτικής προστασίας εντάσσονται επίσης η παρακολούθηση πλημμυρών και η ταχύτερη εκτίμηση των ζημιών έπειτα από φυσικές καταστροφές.
Η τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει μια συστοιχία μικροδορυφόρων για την ανίχνευση και τον γεωεντοπισμό ραδιοσημάτων. Η εποπτεία του φάσματος και ο εντοπισμός πομπών ανοίγουν δυνατότητες για την προστασία συνόρων και κρίσιμων υποδομών, αλλά και για τον εντοπισμό των λεγόμενων «σκοτεινών» πλοίων, δηλαδή σκαφών που επιχειρούν να κινούνται χωρίς να εντοπίζονται από τα συνήθη συστήματα επιτήρησης. Για το Λιμενικό και τις αρμόδιες Αρχές, η συγκεκριμένη δυνατότητα συνδέεται με την αντιμετώπιση παράνομων δραστηριοτήτων και τη θαλάσσια επιτήρηση.
Ασφάλεια – συνδεσιμότητα
Οι δορυφόροι παρατήρησης αποτελούν μόνο ένα μέρος του σχεδιασμού. Το «Hellas-Space 2.0» περιλαμβάνει επίσης ασφαλείς τερματικούς σταθμούς δορυφορικών επικοινωνιών και δέκτες πλοήγησης, με στόχο την παροχή ανθεκτικών επικοινωνιών και κυρίαρχων υπηρεσιών πλοήγησης για τα νησιά, τις απομακρυσμένες περιοχές, τις κρίσιμες υποδομές και τους δημόσιους φορείς. Στο τεχνολογικό σκέλος του προγράμματος εντάσσονται επίσης η τεχνητή νοημοσύνη για την αξιοποίηση δορυφορικών και γεωχωρικών δεδομένων, η μετα-κβαντική κρυπτογραφία, η επίγνωση του διαστημικού χώρου και η ανάπτυξη ρομποτικών συστημάτων σε τροχιά. Παράλληλα, προβλέπονται έργα για την ωρίμανση νέων τεχνολογιών και τη δοκιμή ελληνικών διαστημικών συστημάτων σε πραγματικές συνθήκες τροχιάς.
Το πρόγραμμα συμβάλλει σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως είναι το Copernicus για την παρατήρηση της Γης, το Galileo για την πλοήγηση και η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Διαστήματος, ενισχύοντας το αποτύπωμα της χώρας στο ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα.
Ο ορίζοντας του 2035
Η υλοποίηση του νέου προγράμματος εντάσσεται στην Εθνική Στρατηγική Διαστήματος, η οποία θέτει το πλαίσιο για την επόμενη δεκαετία και είναι πλήρως εναρμονισμένη με τη Στρατηγική ESA 2040. Το στρατηγικό πλαίσιο εκπονήθηκε από το αρμόδιο υπουργείο, τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων και το ΕΛΚΕΔ, έπειτα από διαβούλευση με κρατικούς, ακαδημαϊκούς, ερευνητικούς και βιομηχανικούς φορείς του ελληνικού διαστημικού οικοσυστήματος.
Στο επίκεντρο της στρατηγικής βρίσκονται πέντε εθνικοί στόχοι: η υποστήριξη της πολιτείας, η ανάπτυξη της διαστημικής οικονομίας και της καινοτομίας, η επιστημονική αριστεία και ο επαναπατρισμός επιστημόνων, η ενίσχυση του διεθνούς ρόλου της χώρας, καθώς και η αυτόνομη λήψη αποφάσεων σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας.
Οι 38 δράσεις της στρατηγικής συνοδεύονται από δείκτες επίδοσης, σαφές χρονοδιάγραμμα και συγκεκριμένους αρμόδιους φορείς. Τον συντονισμό αναλαμβάνει το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, μέσω της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων και του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, με την υποστήριξη του Συμβουλίου Διαστημικής Πολιτικής. Η πρόοδος θα αξιολογείται κάθε χρόνο, ενώ προβλέπεται πενταετής αναθεώρηση του σχεδιασμού.
Από το σχολείο
Η εκπαιδευτική διάσταση του εθνικού σχεδίου αποκτά ξεχωριστό ρόλο μέσα από το πανελλήνιο μαθητικό διαστημικό πρόγραμμα. Μαθητικές ομάδες από γυμνάσια και λύκεια θα έχουν τη δυνατότητα να σχεδιάσουν, να κατασκευάσουν και να θέσουν σε τροχιά έως οκτώ νανοδορυφόρους τύπου PocketQube, οι οποίοι θα λειτουργούν ως ένα μικρό σμήνος υπό τη διαχείριση των ίδιων των μαθητών. Σχολεία από ολόκληρη τη χώρα θα μπορούν να συμμετέχουν ως σταθμοί εδάφους. Κάθε μαθητικός δορυφόρος θα διαθέτει υπολογιστή πτήσης, τηλεπικοινωνίες και σύστημα ενέργειας με ηλιακά πάνελ, ενώ η πλατφόρμα βασίζεται σε ανοιχτή τεχνολογία ελληνικής προέλευσης, ήδη πιστοποιημένη στο Διάστημα. Σε διάστημα έξι έως δώδεκα μηνών, οι μαθητές θα συμμετέχουν σε ολόκληρο τον κύκλο μιας αποστολής, από την κατασκευή του δορυφόρου και την ενσωμάτωση του πειραματικού φορτίου έως την επικοινωνία μαζί του και την ανάλυση των δεδομένων μέσω ενός παγκόσμιου δικτύου επίγειων σταθμών. Στις εφαρμογές περιλαμβάνεται και η ασύρματη επικοινωνία εκτός δικτύου σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Η τέταρτη και πιο συμβολική κίνηση του σχεδίου αφορά την αποστολή του πρώτου Ελληνα αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Υποψήφιος είναι ο γιατρός διαστημικών αποστολών, Αδριανός Γολέμης, ο οποίος ολοκληρώνει την εκπαίδευσή του ως αστροναύτη στην ESA. Η αποστολή θα μεταφέρει ελληνικά επιστημονικά πειράματα και τεχνολογικές επιδείξεις σε συνθήκες μικροβαρύτητας, ανοίγοντας νέες δυνατότητες για πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις. Τους επόμενους μήνες αναμένονται οι λεπτομέρειες για το επιστημονικό και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, καθώς και για τον τρόπο συμμετοχής της ελληνικής ακαδημαϊκής, ερευνητικής και επιχειρηματικής κοινότητας.
