Διπλασιάζεται από 20 σε 40 εκατ. ευρώ, ο προϋπολογισμός για την επίτευξη στόχων που έχουν τεθεί από τα υπουργεία. Χιλιάδες εργαζόμενοι θα επιβραβευθούν με ποσό που αναλογεί στο 15% των ετήσιων αποδοχών τους. Η συγκεκριμένη ανταμοιβή συνδέεται με το μετρήσιμο αποτέλεσμα της υπηρεσίας και όχι απλώς με την ολοκλήρωση μιας δράσης. Τι δηλώνει στην «R» η υφυπουργός Εσωτερικών, Βιβή Χαραλαμπογιάννη.
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews
Περίπου 40.000 δημόσιοι υπάλληλοι, εκτιμάται ότι θα λάβουν το φθινόπωρο το μπόνους επίτευξης στόχων. Ο αριθμός των δικαιούχων αναμένεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερος από πέρυσι, καθώς το υπουργείο Εσωτερικών περνά στην επόμενη φάση του συστήματος κινήτρων και ανταμοιβής, διπλασιάζοντας παράλληλα το βασικό κονδύλι που συνδέεται με την επίτευξη των στόχων των υπουργείων.
Από τα 20 εκατ. ευρώ που προβλέπονταν έως σήμερα, ο ετήσιος προϋπολογισμός για το κίνητρο επίτευξης στόχων των ετήσιων σχεδίων δράσης ανεβαίνει στα 40 εκατ. ευρώ, ανοίγοντας τον δρόμο για σημαντική αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που μπορούν να επιβραβευθούν. Ουσιαστικά, περίπου 40.000 δημόσιοι υπάλληλοι θα λάβουν έναν επιπλέον μισθό, καθώς το μπόνους ανέρχεται περίπου στο 15% των ετήσιων απολαβών τους.
Η εκτίμηση για περίπου 40.000 δικαιούχους προκύπτει από τη μέχρι σήμερα εφαρμογή του συστήματος και τη μεγάλη αύξηση των διαθέσιμων πόρων. Στη συνολική εικόνα πρέπει να συνυπολογιστούν, πέρα από το βασικό μπόνους στοχοθεσίας, οι εργαζόμενοι που ανταμείβονται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και όσοι εντάσσονται στο σύστημα κινήτρων που αφορά την επίτευξη δημοσιονομικών στόχων.
Οι υπάλληλοι που έχουν ήδη βρεθεί στη μία ή την άλλη κατηγορία επιβράβευσης είναι περίπου 30.000, ενώ ο διπλασιασμός του βασικού κονδυλίου δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε ο αριθμός αυτός να κινηθεί πλέον στην περιοχή των 40.000.
Η αλλαγή που προωθεί το υπουργείο Εσωτερικών, έχει και δεύτερη, βαθύτερη διάσταση. Το μπόνους συνδέεται πλέον πολύ πιο στενά με το μετρήσιμο αποτέλεσμα της υπηρεσίας και όχι απλώς με την ολοκλήρωση μιας δράσης. Η νέα φιλοσοφία προβλέπει ότι υπουργεία, φορείς και υπηρεσίες θα λειτουργούν με συγκεκριμένους στόχους, θα παρακολουθούν συστηματικά την πορεία υλοποίησής τους και θα αξιολογούνται βάσει των αποτελεσμάτων που παράγουν.
Η πορεία του συστήματος τα προηγούμενα χρόνια δείχνει ήδη τη σταδιακή διεύρυνσή του. Το 2022 διατέθηκαν 20,99 εκατ. ευρώ και ανταμείφθηκαν 13.588 δημόσιοι υπάλληλοι. Το 2023 το ποσό αυξήθηκε στα 29,11 εκατ. ευρώ, με τους δικαιούχους να φτάνουν τους 19.517, ενώ το 2024 διατέθηκαν 31,49 εκατ. ευρώ σε 22.535 υπαλλήλους στις κατηγορίες κινήτρων που αποτυπώνονται στα συγκεντρωτικά στοιχεία εφαρμογής του νόμου 4940/2022. Μέσα σε δύο χρόνια ο αριθμός των δικαιούχων αυξήθηκε κατά περίπου 66%, ενώ οι διαθέσιμοι πόροι κατά περίπου 50%.
Στο υπουργείο Εσωτερικών, αντιμετωπίζουν το σύστημα κινήτρων ως έναν μηχανισμό που μπορεί να αλλάξει την εσωτερική λειτουργία των υπηρεσιών. Η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, που έχει την πολιτική εποπτεία του προγράμματος, μιλώντας στη Realnews, τονίζει ότι όταν ένας στόχος είναι εκ των προτέρων σαφής, όταν η πρόοδός του παρακολουθείται και όταν η επίτευξή του συνδέεται με χειροπιαστή ανταμοιβή, δημιουργείται ισχυρότερο κίνητρο για ταχύτερη και αποτελεσματικότερη λειτουργία.
«Και, κυρίως, η αξιολόγηση παύει να εξαντλείται στη γενική εικόνα που έχει ένας προϊστάμενος για έναν εργαζόμενο και μεταφέρεται στο πεδίο των αποτελεσμάτων», λέει χαρακτηριστικά.
Η μεταρρύθμιση έχει αφετηρία το 2022 και τον νόμο 4940/2022, με τον οποίο θεσπίστηκε ένα ενιαίο σύστημα στοχοθεσίας, αξιολόγησης και ανταμοιβής. Κάθε υπουργείο και δημόσιος φορέας υποχρεώνονται να θέτουν συγκεκριμένους ετήσιους στόχους, να ελέγχουν την πορεία υλοποίησής τους, να αξιολογούν αντικειμενικά την επίτευξή τους και, όπου εντοπίζεται υστέρηση, να σχεδιάζουν διορθωτικές παρεμβάσεις.
Το βασικό πρόβλημα που επιχειρήθηκε να αντιμετωπιστεί είναι ότι για δεκαετίες μεγάλο μέρος της δημόσιας διοίκησης λειτουργούσε χωρίς κοινά και μετρήσιμα κριτήρια απόδοσης. Η τήρηση της διαδικασίας είχε συχνά μεγαλύτερο βάρος από το αποτέλεσμα. Μια υπηρεσία μπορούσε να ακολουθεί όλα τα προβλεπόμενα διοικητικά βήματα, χωρίς όμως να υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος να αποτιμηθεί εάν τελικά εξυπηρέτησε καλύτερα τον πολίτη ή αν ολοκλήρωσε γρηγορότερα το έργο που είχε αναλάβει.
Εκεί εντοπίζεται και η ουσία της μεταρρύθμισης για τον πολίτη, καθώς η καθιέρωση -αρχικά- και μετέπειτα η αύξηση του μπόνους δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια πρόσθετη μισθολογική ενίσχυση προς τους εργαζομένους του Δημοσίου αλλά αντιθέτως, για να δικαιολογείται το κόστος της, πρέπει να μεταφράζεται σε καλύτερη και μετρήσιμη λειτουργία του κράτους.
Με αυτή την έννοια, το μπόνους επιχειρείται να λειτουργήσει ως μοχλός ώστε η αύξηση της απόδοσης των υπαλλήλων να αποκτά ορατό αντίκρισμα για τον πολίτη. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να εμφανίζονται περισσότεροι εργαζόμενοι σε έναν κατάλογο δικαιούχων, αλλά ο πολίτης που βρίσκεται απέναντι από το Δημόσιο να αντιλαμβάνεται στην πράξη ότι η υπηρεσία λειτουργεί ταχύτερα και αποτελεσματικότερα.
Τα τέσσερα «τεστ» των KPIs
Κεντρικό εργαλείο για να αποδεικνύεται αυτή η αλλαγή είναι οι Κρίσιμοι Δείκτες Απόδοσης – Key Performance Indicators ή KPIs. Η νέα αρχιτεκτονική επιδιώκει να αντικαταστήσει όσο γίνεται τις υποκειμενικές εκτιμήσεις με συγκεκριμένα δεδομένα.
Τα βασικά ερωτήματα που θα τίθενται είναι τέσσερα: Μειώθηκε ο χρόνος εξυπηρέτησης των πολιτών; Ολοκληρώθηκαν τα έργα στον προβλεπόμενο χρόνο; Επιταχύνθηκαν οι διοικητικές διαδικασίες; Επιτεύχθηκαν οι στρατηγικοί στόχοι του φορέα;
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η ολοκλήρωση μιας δράσης δεν αρκεί από μόνη της. Αυτό που θα μετρά είναι τι απέδωσε η δράση. Μια υπηρεσία, για παράδειγμα, δεν θα κρίνεται μόνο επειδή ολοκλήρωσε ένα πρόγραμμα ψηφιοποίησης, αλλά και από το εάν αυτό το πρόγραμμα περιόρισε πράγματι τον χρόνο αναμονής ή απλοποίησε μια διαδικασία. Ο στόχος μεταφέρεται από το «τι κάναμε» στο «τι άλλαξε».
Το πλαίσιο αυτό συμπληρώθηκε με τον νόμο 5149/2024, ο οποίος θέσπισε το νέο σύστημα κινήτρων και ανταμοιβής των δημοσίων υπαλλήλων, συνδέοντας πλέον ευθέως τη χρηματική επιβράβευση με το σύστημα στοχοθεσίας και αξιολόγησης. Η επιδίωξη είναι να προκύψει ένα ενιαίο μοντέλο διοίκησης της απόδοσης, με ποσοτικά αλλά και ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Δήμοι και νοσοκομεία
Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής. Στον κύκλο ανταμοιβής συμμετέχουν πλέον όλα τα υπουργεία, οι εποπτευόμενοι φορείς τους και οι ανεξάρτητες Αρχές, ενώ το σύστημα επεκτείνεται σταδιακά στην τοπική αυτοδιοίκηση, στα νοσοκομεία και σε περισσότερους φορείς του Δημοσίου.
Η επέκταση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και από την πλευρά του πολίτη, διότι αφορά υπηρεσίες με τις οποίες έρχεται συχνά σε άμεση επαφή.
Δήμοι, νοσοκομεία και άλλοι φορείς της διοίκησης αποτελούν πεδία στα οποία η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα γίνονται αμέσως αντιληπτές. Εάν το νέο σύστημα λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται, η επιτυχία του δεν θα μετριέται μόνο κεντρικά, σε υπουργικές αναφορές, αλλά θα πρέπει να γίνεται αισθητή στην καθημερινή συναλλαγή με το κράτος.
Τεχνητή νοημοσύνη
Στο νέο μοντέλο μπαίνει πλέον και η τεχνητή νοημοσύνη. Το υπουργείο Εσωτερικών, σε συνεργασία με το υπουργείο Οικονομικών και με χρηματοδότηση του «Ελλάδα 2.0», αναπτύσσει ψηφιακά εργαλεία που θα υποστηρίζουν τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των KPIs.
Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να βοηθά στη δημιουργία περισσότερο αξιόπιστων και αντικειμενικών δεικτών, να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την πορεία υλοποίησης των στόχων, να εντοπίζει εγκαίρως αποκλίσεις και καθυστερήσεις και να υποδεικνύει διορθωτικές κινήσεις προτού ένα πρόβλημα παγιωθεί. Παράλληλα, θα υποστηρίζει τις διοικήσεις στη λήψη αποφάσεων με βάση τα δεδομένα.
Ο διπλασιασμός του κονδυλίου στα 40 εκατ. ευρώ και η προοπτική οι δικαιούχοι να φτάσουν περίπου τους 40.000 καθιστούν τον νέο κύκλο των μπόνους τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα εφαρμογή του συστήματος.
Ωστόσο, ο πραγματικός απολογισμός δεν θα γίνει μόνο με βάση τα χρήματα που θα μοιραστούν ή τον αριθμό των υπαλλήλων που θα επιβραβευθούν.
Το μεγάλο στοίχημα θα είναι εάν το Δημόσιο μπορεί να αποδείξει ότι η οικονομική ανταμοιβή φέρνει μεγαλύτερη απόδοση και ότι αυτή η απόδοση περνά τελικά στον πολίτη. Δηλαδή αν οι χρόνοι αναμονής μειώνονται, οι υπηρεσίες απαντούν ταχύτερα, οι καθυστερήσεις περιορίζονται και οι στόχοι που τίθενται στην αρχή κάθε έτους μετατρέπονται σε απτά αποτελέσματα.
