Σε θρίλερ για γερά νεύρα εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς φαίνεται πως μπαίνει «φρένο» στην πολυαναμενόμενη συμφωνία, παρά τις αρχικές αισιόδοξες εκτιμήσεις και τα μηνύματα περί σημαντικής προόδου. Οι επιφυλάξεις της τελευταίας στιγμής και το βαθύ κλίμα καχυποψίας ανάμεσα στις δύο πλευρές πάνε πίσω τις εξελίξεις, με τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ να στέλνει μήνυμα ότι η αμερικανική πλευρά δεν βιάζεται.
«Υπάρχουν σαφώς επιπλοκές της τελευταίας στιγμής», υποστηρίζει ο Τζέιμς Μάθιους από το Sky news, επισημαίνοντας ότι δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό. «Μία πτυχή όλου αυτού θα είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν αυτή τη στιγμή οι Ιρανοί. Αλλά επίσης, υπάρχει και το ζήτημα της δυσπιστίας που στηρίζει ολόκληρη αυτή τη διαδικασία», σχολιάζει.
«Αμερικανική παράδοση» βλέπουν αναλυτές
Καθώς οι λεπτομέρειες για το τι θα μπορούσε να περιλαμβάνει η συμφωνία έχουν διαρρεύσει σταδιακά, ο Μάθιους αναφέρει ότι ορισμένοι παρατηρητές στις ΗΠΑ «τη χαρακτηρίζουν (αμερικανική) παράδοση».
«Πολλοί αναρωτιούνται: “για ποιο λόγο ενεπλάκησαν εξαρχής οι Ηνωμένες Πολιτείες σε αυτή τη σύγκρουση, δεδομένου του τι αποκομίζουν από αυτήν – καμία εγγύηση για οποιοδήποτε αποτέλεσμα σε κανέναν από τους στόχους που επιτεύχθηκαν”. Επομένως, ενδέχεται ο Ντόναλντ Τραμπ να έριξε την ιδέα μιας συμφωνίας, να είδε το είδος της κάλυψης που λαμβάνει αυτή από τα μέσα ενημέρωσης εδώ στην ίδια του την έδρα, και να κατέληξε στην άποψη ότι ίσως χρειάζεται να πατήσει φρένο και να την εξετάσει με μια φρέσκια ματιά», τονίζει ο Μάθιους.
Το αδιέξοδο του πολέμου και η κριτική στον Τραμπ στο εσωτερικό
«Οι διαφωνίες της τελευταίας στιγμής κατέστησαν απίθανο το ενδεχόμενο να υπογραφεί την Κυριακή ένα τελικό πακιστανικό μνημόνιο, όπως αναμενόταν, αλλά αυτό που φαίνεται ξεκάθαρο είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν αποδεχθεί πως δεν μπορούν να επιτύχουν μέσω του πολέμου αυτό που επεδίωκαν όταν ξεκίνησαν τη σύγκρουση στις 28 Φεβρουαρίου: να αναγκάσουν δηλαδή το Ιράν σε παραχωρήσεις σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα» σχολιάζει ο Guardian σε ανάλυσή του, εκτιμώντας ότι η συμφωνία βρίσκεται κοντά καθώς ο Τραμπ δέχεται επικρίσεις ακόμη και από Ρεπουμπλικανούς.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ χρειάστηκε προφανώς να υποσχεθούν το ξεπάγωμα δισεκατομμυρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων εκ των προτέρων, παραδίδοντάς τα σε ένα καθεστώς που είναι πιο σκληροπυρηνικό από εκείνο που εισήλθε στον πόλεμο. Ως αντάλλαγμα, τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν ξανά σταδιακά και η εμπορική κίνηση θα επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα, χαλαρώνοντας τη μέγγενη στην παγκόσμια οικονομία.
Το «αγκάθι» του εμπλουτισμένου ουρανίου
Έτσι, το Ιράν λαμβάνει τα περιουσιακά του στοιχεία με αντάλλαγμα την αποκατάσταση του προπολεμικού (status quo. Το ύψος των περιουσιακών στοιχείων και η χρονική στιγμή της διανομής τους ενδέχεται να εξαρτηθούν από τις παραχωρήσεις που θα κάνει η Τεχεράνη στο πυρηνικό μέτωπο, ιδίως όσον αφορά το απόθεμά της σε εξαιρετικά εμπλουτισμένο ουράνιο. Ήταν η διαφωνία πάνω σε αυτό το ζήτημα που προκάλεσε ένα από τα κολλήματα της τελευταίας στιγμής, καθυστερώντας τη συμφωνία την Κυριακή, καθώς το Ιράν επιμένει ότι οι πυρηνικές συνομιλίες δεν μπορούν να ξεκινήσουν με τέτοιου είδους προκαθορισμένες δεσμεύσεις.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι δεν κάνει κακές συμφωνίες και υποστηρίζει ότι αυτή δεν είναι μία από αυτές. Ωστόσο, τόσο οι Δημοκρατικοί όσο και τα «γεράκια» των Ρεπουμπλικάνων πέρασαν τις τελευταίες 48 ώρες αμφισβητώντας αυτή την εκτίμηση. Ο Μπεν Ρόουντς, σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής επί προεδρίας Ομπάμα, το έθεσε με περιεκτικό τρόπο: «Τίποτα δεν επιτεύχθηκε με την Επιχείρηση Επική Οργή, εκτός από το να τεθούν οι Φρουροί της Επανάστασης επικεφαλής του Ιράν και των Στενών του Ορμούζ».
Μηδενικό αποτέλεσμα παρά το αστρονομικό κόστος
Ο Άλι Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο Crisis Group, δήλωσε: «Τα “γεράκια” της Ουάσιγκτον για το Ιράν πήραν δύο πολέμους, σχεδόν κάθε φανταστική επιβολή κυρώσεων, έναν αποκλεισμό, προκάλεσαν αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία και παρ’ όλα αυτά θα εξακολουθούν να ισχυρίζονται ότι λίγη περισσότερη πίεση και λίγοι ακόμη βομβαρδισμοί θα αποφέρουν μαγικά τις παραχωρήσεις με τις οποίες και πάλι δεν θα μείνουν ικανοποιημένοι».
Ο Τρίτα Πάρσι από τη δεξαμενή σκέψης Quincy υποστήριξε ότι ο Τραμπ κατάφερε απλώς να διαπραγματευτεί την επιστροφή του στη θέση που υποτίθεται ότι ίσχυε όταν ανακοινώθηκε η αρχική κατάπαυση του πυρός, προτού αυτή ανατραπεί από την απόφασή του στις 13 Απριλίου να επιβάλει αμερικανικό αποκλεισμό στα λιμάνια του Ιράν, οδηγώντας το Ιράν να επιβάλει εκ νέου τον δικό του de facto αποκλεισμό.
Εν ολίγοις, όπως αναφέρει ο Guardian, ο Τραμπ, ξοδεύοντας δισεκατομμύρια δολάρια, δεν έχει προχωρήσει μέχρι στιγμής στα πυρηνικά ζητήματα περισσότερο από εκεί που βρισκόταν στον τελευταίο γύρο συνομιλιών στη Γενεύη στις 26 Φεβρουαρίου, πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Δεν είναι λοιπόν αξιοπερίεργο που Ρεπουμπλικάνοι σκληροπυρηνικοί, όπως ο Τεντ Κρουζ, προειδοποίησαν για καταστροφή.
Από το πεδίο της μάχης στο τραπέζι της διπλωματίας
Το Ιράν, σε δήλωση που εξέδωσε ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αρακτσί, απέρριψε τους ισχυρισμούς των αμερικανικών μέσων ενημέρωσης ότι η Τεχεράνη είχε συμφωνήσει να στείλει εμπλουτισμένο ουράνιο στο εξωτερικό ή να αποδεχθεί ανώτατο όριο στον εμπλουτισμό για 10 χρόνια.
Ανέφερε ότι το Ιράν ήταν πρόθυμο να συζητήσει αυτά τα ζητήματα μόνο εντός ενός χρονικού πλαισίου 60 ημερών, κάτι που ελάχιστα αποτελεί πρόοδο σε σχέση με τη θέση του στη Γενεύη. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν αποκλείει τις παραχωρήσεις σε αυτόν τον τομέα, όπως διαβεβαίωσε ο Τραμπ τον ανήσυχο Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στις συνομιλίες του Σαββάτου, αλλά ότι αυτός ο στόχος θα πρέπει τώρα να επιτευχθεί μέσω της διπλωματίας και όχι μέσω στρατιωτικής βίας. Αντίστοιχα, η ατζέντα του Ισραήλ σχετικά με τους πυραύλους, τα drones και τους συμμάχους του Ιράν έχει μετατεθεί για το μέλλον.
Πράγματι, ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, επέμεινε ότι οι συνομιλίες θα δείξουν πως το Ιράν είναι πρόθυμο να αποδείξει στη Δύση ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Η διαδικασία επίτευξης συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είναι επίπονη και τεχνική, αλλά είναι εφικτή, ειδικά εάν το Ιράν δεν αισθάνεται ότι διαπραγματεύεται υπό στρατιωτική πίεση.
Πλήγμα για το Ισραήλ και διαφωνίες για τον Λίβανο
Ωστόσο, η εγκατάλειψη της στρατιωτικής οδού, τουλάχιστον προς το παρόν, θα αποτελούσε πλήγμα για τον Νετανιάχου σε μια εκλογική χρονιά. Έρχεται επίσης σε μια εποχή που η υποστήριξη προς το Ισραήλ εντός των ΗΠΑ έχει διαβρωθεί σοβαρά σε σχεδόν όλες τις δημογραφικές ομάδες, με εξαίρεση τους μεγαλύτερης ηλικίας Ρεπουμπλικανούς ψηφοφόρους.
Το Ισραήλ, παρ’ όλα αυτά, προβάλλει αντιστάσεις σε ορισμένες πτυχές του μνημονίου, ιδιαίτερα στο πλαίσιο για την κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο. Το Ισραήλ πιέζει την Ουάσιγκτον να συμπεριλάβει διατυπώσεις που θα του επιτρέπουν να διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο με τη δικαιολογία της απάντησης σε «οποιαδήποτε απειλή». Το Ιράν απορρίπτει αυτή τη διατύπωση και επιμένει σε μια βιώσιμη και διαρκή κατάπαυση του πυρός.
Επίσης, δεν έχουν συμφωνηθεί όλες οι πτυχές της μελλοντικής διακυβέρνησης των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν και το Ομάν βρίσκονται σε συζητήσεις σχετικά με τον ρόλο μιας αρχής για τα στενά του Περσικού Κόλπου, αλλά το Ομάν είναι απίθανο να υποστηρίξει την ιδέα της επιβολής διοδίων, και το Ιράν ενδέχεται να διαπιστώσει ότι το νεοαποκτηθέν όπλο του είναι ένα περιουσιακό στοιχείο που χάνει την αξία του.
