Αρχαιολόγοι που εργάζονται στο βόρειο Ισραήλ έφεραν στο φως αυτό που ίσως αποτελεί τον παλαιότερο γνωστό οίκο ευγηρίας στον κόσμο, ρίχνοντας νέο φως στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας του αρχαίου κόσμου.
Η ανακάλυψη έγινε στο Εθνικό Πάρκο της Ίππου, κοντά στη Θάλασσα της Γαλιλαίας, και χρονολογείται σχεδόν 1.600 χρόνια πριν, στη βυζαντινή περίοδο.
Τα ευρήματα ανακοινώθηκαν από το Πανεπιστήμιο της Χάιφα και δημοσιεύτηκαν στους Times of Israel.
Το ψηφιδωτό με την ελληνική επιγραφή
Στο επίκεντρο της ανακάλυψης βρίσκεται ένα περίτεχνο ψηφιδωτό μετάλλιο που φέρει ελληνική επιγραφή, η οποία αναφέρει: «Εἰρήνη τοῖς πρεσβυτέροις». Οι ερευνητές χρονολογούν το ψηφιδωτό στα τέλη του τέταρτου ή στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ.
Η επιγραφή βρέθηκε σε περίοπτη θέση εντός μιας οικιστικής συνοικίας της αρχαίας πόλης της Ίππου, γεγονός που υποδηλώνει ότι το κτίριο που σηματοδοτούσε εξυπηρετούσε μια συγκεκριμένη κοινοτική λειτουργία σχετική με τη φροντίδα των ηλικιωμένων.
Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, η επιγραφή αυτή παρέχει την παλαιότερη απτή απόδειξη ενός οργανωμένου ιδρύματος αφιερωμένου στη φροντίδα των ηλικιωμένων.
Ενώ ιστορικά κείμενα του 5ου και 6ου αιώνα αναφέρουν εγκαταστάσεις για ηλικιωμένους, καμία αρχαιολογική απόδειξη δεν είχε ταυτοποιηθεί προηγουμένως. Αυτό καθιστά το εύρημα στην Ίππο μια πρωτοποριακή συμβολή στη μελέτη των αρχαίων κοινωνικών θεσμών.
Ο Δρ. Michael Eisenberg από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας Zinman του Πανεπιστημίου της Χάιφα, ο οποίος συνδιηύθυνε την ανασκαφή, τόνισε την ευρύτερη σημασία της ανακάλυψης. Εξήγησε ότι το εύρημα καταδεικνύει πώς η μέριμνα για τους ηλικιωμένους ήταν ενσωματωμένη στην κοινωνία πολύ πριν εμφανιστούν τα σύγχρονα συστήματα πρόνοιας.
«Αυτή η ανακάλυψη αποδεικνύει ότι η φροντίδα για τα ηλικιωμένα μέλη της κοινωνίας αποτελούσε ήδη μια εδραιωμένη κοινωνική αξία πριν από περίπου 1.600 χρόνια», δήλωσε ο Eisenberg, όπως αναφέρεται από τους Times of Israel.
Η ερευνητική ομάδα περιλάμβανε τη Δρ. Arleta Kowalewska και τον Καθηγητή Gregor Staab από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Η μελέτη τους, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, υποστηρίζει ότι η διατύπωση και η τοποθεσία του μεταλλίου υποδεικνύουν σαφώς την παρουσία ενός επίσημου οίκου ευγηρίας.
Η επιγραφή απευθύνεται συγκεκριμένα στους ηλικιωμένους ως ομάδα, μια αναφορά που είναι σπάνια και άμεση στο αρχαιολογικό πλαίσιο.
Η τοποθεσία της Ίππου, γνωστή και ως Σουσίτα, ήταν μια σημαντική βυζαντινή χριστιανική πόλη με θέα στη Θάλασσα της Γαλιλαίας. Λειτούργησε ως επισκοπικό κέντρο και διέθετε εντυπωσιακή δημόσια αρχιτεκτονική, συμπεριλαμβανομένων εκκλησιών, μιας βασιλικής, ενός ναού, ενός θεάτρου και φαρδιών δρόμων με κιονοστοιχίες.
Οι κοινωνικές αξίες της Ύστερης Αρχαιότητας
Το πρόσφατα ταυτοποιημένο ίδρυμα φροντίδας ηλικιωμένων βρισκόταν κοντά στη διασταύρωση δύο κύριων οδών, γεγονός που επισημαίνει την ενσωμάτωσή του στην καθημερινή αστική ζωή.
Οι ανασκαφές κατά τις περιόδους 2023 και 2024 επέτρεψαν στους ερευνητές να αποκαλύψουν πλήρως και να αναλύσουν το ψηφιδωτό και την περιβάλλουσα εικονογραφία του.
Η ομάδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το μετάλλιο ήταν πιθανότατα τοποθετημένο στην είσοδο του κτιρίου, σηματοδοτώντας τόσο μια πνευματική ευλογία όσο και ένα μήνυμα καλωσορίσματος προς τους ενοίκους του.
Οι μελετητές πιστεύουν ότι το ίδρυμα αντικατοπτρίζει τις πρώιμες χριστιανικές αξίες που ενθάρρυναν την κοινοτική ευθύνη και τη φροντίδα πέρα από τις παραδοσιακές οικογενειακές δομές.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να συνδέεται με ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, συμπεριλαμβανομένου του μοναστικού βίου και των νέων μορφών κοινοτικής διαβίωσης που προωθούσε η χριστιανική εκκλησία.
Το κυκλικό μοτίβο, ενδέχεται επίσης να αποτελεί ένα από τα παλαιότερα υλικά παραδείγματα στους Αγίους Τόπους, όπου η χριστιανική κοινότητα αναλαμβάνει κοινωνικές ευθύνες οι οποίες κάποτε αποτελούσαν αποκλειστική αρμοδιότητα των οικογενειακών δικτύων.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή είναι μια κομβική στιγμή στην εξέλιξη της οργανωμένης κοινωνικής πρόνοιας.
Αυτή η αξιοσημείωτη ανακάλυψη όχι μόνο εμβαθύνει την κατανόηση της βυζαντινής κοινωνίας, αλλά αναδεικνύει επίσης τη μακρά ιστορία της συμπόνιας και της θεσμικής φροντίδας για τους ηλικιωμένους — ένα ζήτημα που παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο σήμερα.
