Ένα από τα πιο δημοφιλή συμπληρώματα διατροφής για την υγεία των αρθρώσεων βρίσκεται στο επίκεντρο νέας επιστημονικής έρευνας. Σύμφωνα με μελέτη, η λήψη γλυκοζαμίνης από άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ ή ήπια γνωστική διαταραχή συσχετίστηκε με ταχύτερη εξέλιξη της γνωστικής έκπτωσης και αυξημένο κίνδυνο θανάτου. Ωστόσο, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι σχέση αιτίας-αποτελέσματος.
Αλτσχάιμερ: Συμπλήρωμα για τους πόνους στις αρθρώσεις ενδέχεται να επιταχύνει την απώλεια μνήμης
Οι ασθενείς με τη νόσο Αλτσχάιμερ που λάμβαναν το δημοφιλές συμπλήρωμα διατροφής γλυκοζαμίνη είχαν 25% περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν μέσα σε μια πενταετία, σε σχέση με όσους δεν το λάμβαναν. Αυτό είναι το βασικό εύρημα μιας νέας επιστημονικής μελέτης που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Nature Metabolism.
Η γλυκοζαμίνη είναι ένα μόριο σακχάρου που διατίθεται χωρίς ιατρική συνταγή (over-the-counter) ως θεραπεία για τον πόνο στις αρθρώσεις και την αρθρίτιδα.
Διαπιστώθηκε ότι η γλυκοζαμίνη επηρεάζει επίσης τους ανθρώπους που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο της απώλειας μνήμης, μια κατάσταση γνωστή ως ήπια γνωστική διαταραχή. Τα άτομα που βρίσκονταν σε αυτό το πρώιμο στάδιο άνοιας και λάμβαναν το συγκεκριμένο συμπλήρωμα αντιμετώπιζαν 25% μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν Αλτσχάιμερ.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Η ανάλυση σε ασθενείς με τη νόσο Αλτσχάιμερ βασίστηκε σε ανωνυμοποιημένα ιατρικά αρχεία από το σύστημα υγείας του Πανεπιστημίου της Φλόριντα (University of Florida Health).
- Η μελέτη περιέλαβε 24.000 ασθενείς με άνοια και 41.000 με ήπια γνωστική διαταραχή.
- Έγινε σύγκριση ανάμεσα σε άτομα που έπαιρναν γλυκοζαμίνη και σε όσα δεν έπαιρναν.
Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκαν πειράματα σε ποντίκια τροποποιημένα γενετικά ώστε να εμφανίζουν συμπτώματα παρόμοια με το Αλτσχάιμερ, προκειμένου να εντοπίσουμε τον μηχανισμό με τον οποίο η γλυκοζαμίνη επηρεάζει τον εγκέφαλο.
Ανακαλύφθηκε ότι το μπλοκάρισμα του ενζύμου που παράγει σάκχαρα όπως η γλυκοζαμίνη βελτίωσε τα συμπτώματα άνοιας στα ποντίκια. Αντίθετα, η χορήγηση γλυκοζαμίνης στα ίδια ποντίκια επιδείνωσε την απώλεια μνήμης. Στα υγιή ποντίκια που έλαβαν το ίδιο συμπλήρωμα δεν παρατηρήθηκε καμία απολύτως επίδραση.
Γιατί είναι σημαντικά αυτά τα ευρήματα
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) κατατάσσει τη γλυκοζαμίνη στα συμπληρώματα διατροφής και όχι στα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Ως αποτέλεσμα, ο καθένας μπορεί να την αγοράσει ελεύθερα χωρίς να επισκεφθεί γιατρό.
Η γλυκοζαμίνη είναι ένα αμινοσάκχαρο. Αποτελείται από γλυκόζη και ένα αμινοξύ που ονομάζεται γλουταμίνη, και το σώμα χρησιμοποιεί αυτά τα μόρια για να χτίσει νέα κύτταρα. Επειδή δεν θεωρείται απαραίτητο θρεπτικό συστατικό, η «έλλειψη γλυκοζαμίνης» δεν αποτελεί αναγνωρισμένη πάθηση. Παρόλα αυτά, πολλοί τη λαμβάνουν βασιζόμενοι σε εμπειρικές αναφορές ότι βελτιώνει την υγεία των αρθρώσεων, ειδικά στα γόνατα.
Ο άγνωστος μηχανισμός του Αλτσχάιμερ στον εγκέφαλο
Για περισσότερο από μια δεκαετία, η ομάδα μου στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα μελετά τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί και επεξεργάζεται το σάκχαρο, καθώς και το τι πηγαίνει λάθος με αυτή τη χημεία στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ.
Ένα λιγότερο γνωστό πρόβλημα που σχετίζεται με τη νόσο είναι ότι τα εγκεφαλικά κύτταρα και οι πρωτεΐνες συσσωρεύουν υπερβολικά στρώματα σακχάρου.
Φυσιολογικά, τα εγκεφαλικά κύτταρα φέρουν στην επιφάνειά τους σύντομες αλυσίδες σακχάρου (N-γλυκάνες), οι οποίες βοηθούν τις νέες πρωτεΐνες να πάρουν το σωστό σχήμα τους και να συνδεθούν με άλλες. Ωστόσο, στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ, αυτές οι αλυσίδες συσσωρεύονται εκεί που δεν θα έπρεπε. Οι υποκείμενες πρωτεΐνες αρχίζουν να υπολειτουργούν, οδηγώντας σε απώλεια μνήμης και κυτταρικό θάνατο. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται υπεργλυκοζυλίωση (hyperglycosylation).
Γλυκοζαμίνη: Πότε είναι ασφαλής και πότε επικίνδυνη η λήψη της
Λαμβάνοντας υπόψη ότι εκατομμύρια ηλικιωμένοι ζουν με τη νόσο Αλτσχάιμερ, υποθέσαμε ότι πολλοί από αυτούς παίρνουν παράλληλα γλυκοζαμίνη για τις αρθρώσεις τους, συμβάλλοντας άθελά τους στη γνωστική έκπτωση.
Σημαντική διευκρίνιση: Παλαιότερες μελέτες έχουν συνδέσει τη γλυκοζαμίνη με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε γνωστικά υγιείς ενήλικες. Τα ευρήματά μας δεν έρχονται σε αντίθεση με εκείνες τις αναφορές, αλλά τις θέτουν υπό όρους.
Ενώ η γλυκοζαμίνη φαίνεται να είναι ασφαλής και δυνητικά προστατευτική για έναν υγιή εγκέφαλο, μπορεί να αποβεί επιβλαβής για έναν εγκέφαλο που παρουσιάζει ήδη γνωστική εξασθένηση.
Όσα παραμένουν άγνωστα για τη γλυκοζαμίνη
Καθώς η μελέτη βασίστηκε σε ιατρικά αρχεία ασθενών και όχι σε μια ελεγχόμενη κλινική δοκιμή σε ανθρώπους, δεν μπορεί να αποδείξει ότι η γλυκοζαμίνη προκαλεί άμεσα ταχύτερη γνωστική εξασθένηση – δείχνει μόνο μια σαφή συσχέτιση.
Για να απαντηθεί οριστικά αυτό το ερώτημα, θα χρειαζόταν μια μελέτη όπου η γλυκοζαμίνη θα χορηγούνταν τυχαία σε ορισμένους ασθενείς και όχι σε άλλους. Ωστόσο, από τη στιγμή που υπάρχουν ενδείξεις ότι η γλυκοζαμίνη ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο για άνοια, η εσκεμμένη χορήγησή της σε ασθενείς θα ήταν ανήθικη από πλευράς ιατρικής δεοντολογίας.
Επιπλέον, οι ειδικοί δεν γνωρίζουν ακόμη αν η εμφανής βλάβη που προκαλεί η γλυκοζαμίνη στον εγκέφαλο ατόμων με προβλήματα μνήμης εξαρτάται από:
- Τη δοσολογία του συμπληρώματος.
- Την εταιρεία/μάρκα του σκευάσματος.
- Το χρονικό διάστημα για το οποίο οι ασθενείς το λαμβάνουν.
Τέλος, παραμένει άγνωστο αν το συγκεκριμένο εύρημα ισχύει και για άλλες μορφές άνοιας εκτός από τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα της έρευνας
Ένας τρόπος για να ελεγχθεί αν η γλυκοζαμίνη προκαλεί άμεσα τη φθορά των νοητικών λειτουργιών θα ήταν μια κλινική δοκιμή σε ασθενείς οι οποίοι λάμβαναν το συμπλήρωμα και στη συνέχεια το διέκοψαν. Περίπου το 8% των ασθενών με άνοια στη βάση δεδομένων μας ανήκει σε αυτήν την κατηγορία.
Στόχος των ειδικών είναι να παρακολουθήσουν τους ασθενείς για αρκετά χρόνια, ώστε να διαπιστώσουμε αν η διακοπή του συμπληρώματος επιβραδύνει τη γνωστική τους εξασθένηση.
Παράλληλα, εξετάζουν χημικές ενώσεις που μπλοκάρουν το μόριο N-glycan και μειώνουν τη συσσώρευση σακχάρων στα εγκεφαλικά κύτταρα, για να δούμε αν αυτή η μέθοδος θα μπορούσε να επιβραδύνει ή να αναστρέψει τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Τέλος, σχεδιάζουν να διερευνήσουμε εάν άλλα συμπληρώματα διατροφής, τα οποία ο οργανισμός διασπά με παρόμοιο τρόπο όπως τη γλυκοζαμίνη, εγκυμονούν ανάλογους κινδύνους για τον εγκέφαλο που ήδη παρουσιάζει σημάδια νοητικής εξασθένησης.
