Μια σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη στην καρδιά της Αλβανίας έρχεται να ρίξει νέο φως στους ισχυρούς δεσμούς του αρχαίου ελληνικού κόσμου με την ανατολική Αδριατική. Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στην επιφάνεια έναν επιβλητικό ελληνικό ναό ηλικίας 2.400 ετών στον Στύλλα, μια ανάσα από την ξακουστή αρχαία Απολλωνία.
Εκεί που οι ελαιώνες συναντούν την ιστορία, ο μοναδικός σωζόμενος δωρικός κίονας του μνημείου στέκει πλέον ως μάρτυρας μιας εποχής ακμής, πλούτου και έντονης εμπορικής δραστηριότητας. Οι πρόσφατες ανασκαφές του 2026 δεν αποκάλυψαν μόνο τα αρχιτεκτονικά θεμέλια του ιερού, αλλά και μια σειρά από πολύτιμα ευρήματα —από σπάνια χάλκινα νομίσματα μέχρι εισαγόμενα μάρμαρα— που αποδεικνύουν ότι ο ναός αυτός αποτελούσε ένα ζωντανό σταυροδρόμι πολιτισμού και θρησκείας στην αρχαία Μεσόγειο.
Αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές σε ελληνικό ναό 2.400 ετών στην Αλβανία ανακάλυψαν νομίσματα που κόπηκαν στην αρχαία Απολλωνία, θραύσματα γλυπτών, καθώς και υλικά στέγασης εισαγόμενα από την Ελλάδα.
Τα ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για την αρχιτεκτονική ιστορία του ιερού και τις συνδέσεις του με τον ευρύτερο μεσογειακό κόσμο.
Σεπτέμβριος 2026: Η διεθνής αρχαιολογική ομάδα που «διάβασε» ξανά τον Στύλλα
Επί αιώνες, ένας μοναχικός δωρικός κίονας ορθωνόταν πάνω από το αρχαίο λιμάνι της Απολλωνίας, σηματοδοτώντας τα κατάλοιπα ενός ελληνικού ναού, του οποίου η αρχική εμφάνιση παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστη.
Οι πρόσφατες ανασκαφές στον Στύλλα άρχισαν να καλύπτουν αυτά τα κενά, αποκαλύπτοντας μια περίτεχνη στέγη, κατασκευασμένη με υλικά που μεταφέρθηκαν από την άλλη πλευρά του Ιονίου Πελάγους. Οι ανακαλύψεις περιλαμβάνουν επίσης νομίσματα τοπικής κοπής, τα οποία συνδέουν το ιερό με τη μακρά ιστορία της Απολλωνίας στην παραγωγή του δικού της νομίσματος.
Μια διεθνής αρχαιολογική ομάδα πραγματοποίησε τις έρευνες κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου και του πρώτου μισού του Οκτωβρίου του 2026. Ο Δρ. Λαβντός Γιαουπάι (Lavdosh Jaupaj) από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας της Αλβανίας και ο Καθηγητής Στέφαν Γ. Σμιντ (Stephan G. Schmid) από το Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου διηύθυναν το έργο, το οποίο συνδύασε ανασκαφές στο εσωτερικό του ναού με αποτυπώσεις του περιβάλλοντος τοπίου.
Αρχαία νομίσματα από το νομισματοκοπείο της Απολλωνίας
Ανάμεσα στις ανακαλύψεις ήταν αρκετά νομίσματα που κόπηκαν στην Απολλωνία, μία από τις σημαντικότερες ελληνικές πόλεις στις ανατολικές ακτές της Αδριατικής. Ο οικισμός ανέπτυξε τη δική του νομισματική παράδοση κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., παράγοντας αρχικά αργυρούς στατήρες βασισμένους σε κορινθιακά πρότυπα.
Στη συνέχεια, εξέδωσε νομίσματα επηρεασμένα από τη νομισματική παράδοση της Κέρκυρας, αντανακλώντας τις ιστορικές του συνδέσεις με τον ελληνικό κόσμο.
Η Απολλωνία έγινε ιδιαίτερα γνωστή για τα αργυρά νομίσματα που απεικόνιζαν μια αγελάδα να θηλάζει το μοσχάρι της. Το σχέδιο αυτό εμφανίστηκε σε στατήρες και αργότερα σε δραχμές, τις οποίες η πόλη παρήγαγε σε σημαντικές ποσότητες κατά την ελληνιστική περίοδο.
Αυτά τα νομίσματα κυκλοφόρησαν πέρα από τις ακτές της Αδριατικής, φτάνοντας σε κοινότητες σε ολόκληρα τα Βαλκάνια και αποδεικνύοντας την ευρύτερη εξάπλωση του νομίσματος της Απολλωνίας. Η πόλη έκοβε επίσης χάλκινα νομίσματα με θρησκευτικές απεικονίσεις που σχετίζονταν με τον Απόλλωνα.
Ένα δείγμα που φωτογραφήθηκε κατά τη διάρκεια των ανασκαφών στον Στύλλα φέρει ελληνικά γράμματα και ένα κεντρικό αντικείμενο που μοιάζει με τον ιερό οβελίσκο του Απόλλωνα Αγυιέως, περιβαλλόμενο από δάφνινο στεφάνι.
Παρόμοια σχέδια εμφανίζονται σε γνωστές χάλκινες εκδόσεις της Απολλωνίας, συμπεριλαμβανομένων παραδειγμάτων που χρονολογούνται στην ελληνιστική περίοδο. Ωστόσο, οι ανασκαφείς δεν έχουν ακόμη δημοσιεύσει μια οριστική νομισματική ταυτοποίηση ή χρονολόγηση για το νεοανακαλυφθέν νόμισμα. Τα νομίσματα παρέχουν υλικά τεκμήρια για τη δραστηριότητα στο ιερό, αν και τα ακριβή αρχαιολογικά τους συμφραζόμενα και οι ημερομηνίες παραμένουν αδημοσίευτα.
Η παρουσία τους είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα μνημείο του οποίου η ιστορία εκτεινόταν πολύ πέρα από την αρχική του κατασκευή.
Μάρμαρα στέγης με προέλευση από την Πάρο και την Κόρινθο
Οι τελευταίες ανασκαφές απέδωσαν επίσης αρχιτεκτονικά θραύσματα που ενδέχεται να βοηθήσουν στην αναπαράσταση ενός από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ναού: Της στέγης του. Σύμφωνα με το Αλβανικό Ινστιτούτο Αρχαιολογίας, τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι οι κατασκευαστές χρησιμοποίησαν μαρμάρινα κεραμίδια στέγης από το ελληνικό νησί της Πάρου, μαζί με κεραμίδια εισαγόμενα από την Κόρινθο.
Οι ερευνητές χρονολογούν τη στέγη στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ., τοποθετώντας την κατασκευή της εντός της Κλασικής περιόδου. Η Πάρος ήταν ξακουστή σε ολόκληρο τον αρχαίο ελληνικό κόσμο για το μάρμαρό της, ενώ η Κόρινθος αποτελούσε σημαντικό κέντρο αρχιτεκτονικής καινοτομίας και παραγωγής πήλινων κεραμιδιών.
Η χρήση υλικών που σχετίζονται και με τις δύο τοποθεσίες αναδεικνύει τους πόρους που επιστρατεύτηκαν για την ανέγερση ενός μνημειώδους ιερού στις ανατολικές ακτές της Αδριατικής. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης υλικά στέγασης που φαίνεται να είναι εγχώριας προέλευσης. Αυτά πιθανότατα ανήκουν σε μεταγενέστερες φάσεις του κτιρίου, όταν επισκευές ή μετατροπές άλλαξαν στοιχεία της αρχικής του κατασκευής.
Στο μικροσκόπιο των αρχαιολόγων ο βωμός και η είσοδος του ναού
Η αρχαιολογική ομάδα άνοιξε δύο τάφρους στο εσωτερικό του ναού για να εξετάσει την εσωτερική του οργάνωση και την αρχιτεκτονική του ιστορία. Μία από τις έρευνες επικεντρώθηκε στην περιοχή γύρω από τον βωμό, παρέχοντας πρόσθετες πληροφορίες για τη διάταξη του ιερού και τις διαφορετικές φάσεις χρήσης και καταστροφής του.
Μια δεύτερη τάφρος διερεύνησε την είσοδο και μια ράμπα που κάποτε παρείχε πρόσβαση στο κτίριο. Αν και οι αρχαιολόγοι τεκμηρίωσαν περαιτέρω αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, τα στοιχεία δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει πώς ήταν αρχικά διαμορφωμένο αυτό το τμήμα.
Το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας τόνισε ότι είναι απαραίτητη περαιτέρω έρευνα προτού εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Οι ανασκαφές απέδωσαν επίσης σημαντικές ποσότητες κεραμικής που χρονολογούνται στην Κλασική, Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο, μαζί με θραύσματα αρχαίων γλυπτών.
Αυτά τα ευρήματα θα βοηθήσουν τους ερευνητές να μελετήσουν τη μακρά ιστορία του μνημείου, συμπεριλαμβανομένης μεταγενέστερης δραστηριότητας που εκτείνεται μέχρι την Οθωμανική περίοδο. Εκτός του ναού, ειδικοί πραγματοποίησαν γεωφυσικές και γεωηλεκτρικές διασκοπήσεις για τον εντοπισμό θαμμένων αρχαιολογικών δομών.
Η ομάδα επεξεργάζεται ακόμη τα αποτελέσματα, τα οποία ενδέχεται να βοηθήσουν στην καθοδήγηση μελλοντικών ερευνών χωρίς να διαταραχθούν τα σωζόμενα κατάλοιπα.
Ένας δωρικός ναός πάνω από ένα αρχαίο λιμάνι
Ο Στύλλας κατείχε μια εξέχουσα θέση με θέα στο λιμάνι της Απολλωνίας, μιας πόλης που ιδρύθηκε από Έλληνες αποίκους από την Κόρινθο και την Κέρκυρα. Η Απολλωνία εξελίχθηκε σε σημαντικό αστικό και εμπορικό κέντρο κατά μήκος της ανατολικής Αδριατικής, διατηρώντας στενούς δεσμούς με τον ευρύτερο ελληνικό κόσμο προτού περιέλθει υπό ρωμαϊκή επιρροή.
Ο ναός βρισκόταν έξω από την κύρια αστική περιοχή της πόλης, μέσα σε ένα ιερό που αποτελούσε μέρος του γύρω θρησκευτικού τοπίου. Το αρχαιολογικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Χούμπολτ αναγνωρίζει τον σωζόμενο κίονα του ως το μοναδικό όρθιο δείγμα δωρικής αρχιτεκτονικής του είδους του στην Αλβανία και στην περιοχή της ανατολικής Αδριατικής.
Παρά την προβολή του μνημείου, οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη αναπαραστήσει το πλήρες αρχιτεκτονικό του σχέδιο. Η σχέση ανάμεσα στον εσωτερικό του θάλαμο (σηκό) και την περιβάλλουσα κιονοστοιχία παραμένει υπό διερεύνηση, ενώ η προηγούμενη έρευνα δεν έχει τεκμηριώσει την ύπαρξη παλαιότερου ναού κάτω από τη σωζόμενη δομή.
Ο όρθιος κίονας παρουσιάζει επίσης προκλήσεις συντήρησης. Η προστασία του από περαιτέρω φθορά αποτελεί σημαντικό μέρος του αλβανογερμανικού ερευνητικού προγράμματος, παράλληλα με την αρχαιολογική τεκμηρίωση και την αναπαράσταση του αρχικού σχεδίου του κτιρίου.
Η αποστολή του 2026 συγκέντρωσε ερευνητές από την Αλβανία, τη Γερμανία και τη Ρουμανία, με τη συμμετοχή φοιτητών από διάφορα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια μέσω του προγράμματος Erasmus. Το έργο τους συνδύασε την παραδοσιακή ανασκαφή με την αρχιτεκτονική καταγραφή και μη καταστροφικές μεθόδους.
