Η αλλαγή της δημοσιονομικής πολιτικής της Ελλάδας μετά την πολυετή κρίση χρέους αποτελεί αντικείμενο εκτενούς ανάλυσης της Wall Street Journal, η οποία εξετάζει πώς μια χώρα που βρέθηκε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας κατάφερε να περιορίσει τα ελλείμματά της, να βελτιώσει τα δημόσια οικονομικά της και να προχωρήσει σε πρόωρες αποπληρωμές δανείων. Η αμερικανική εφημερίδα παρουσιάζει την ελληνική εμπειρία ως παράδειγμα για την υπόλοιπη Ευρώπη, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η οικονομική ανάκαμψη δεν έχει αποκαταστήσει πλήρως τις απώλειες στο βιοτικό επίπεδο των πολιτών.
Το δημοσίευμα έχει τίτλο «What Greece Learned From Going Broke—and Others in Europe Still Haven’t» («Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και τι δεν έχει μάθει ακόμη η υπόλοιπη Ευρώπη») και συνοδεύεται από τον υπότιτλο: «Η πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα στην Ευρώπη είναι εκείνη που δεν θα περίμενε κανείς».
Η ανάλυση αντιπαραβάλλει τη σημερινή οικονομική πορεία της Ελλάδας με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου το υψηλό δημόσιο χρέος, τα δημοσιονομικά ελλείμματα και η γήρανση του πληθυσμού αυξάνουν τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Παράλληλα, οι κοινωνικές αντιδράσεις δυσχεραίνουν την εφαρμογή μέτρων περιορισμού των δαπανών και μεταρρυθμίσεων.
Από την οικονομική κρίση του 2010 στη δημοσιονομική προσαρμογή
Η Wall Street Journal συνδέει τις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Παρίσι, το Μιλάνο και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις με τις κινητοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα το 2010. Στις ευρωπαϊκές συγκεντρώσεις, πολίτες διαμαρτυρήθηκαν για την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, ενώ καταγράφηκαν εμπρησμοί κάδων απορριμμάτων, λεηλασίες καταστημάτων και συγκρούσεις με αστυνομικές δυνάμεις.
Αντίστοιχες εικόνες είχαν καταγραφεί στην Ελλάδα κατά την έναρξη της κρίσης χρέους, όταν οι πολίτες αντιδρούσαν στα μέτρα λιτότητας, στις περικοπές των δημόσιων δαπανών και στις μεγάλες αυξήσεις της φορολογίας. Τα μέτρα συνδέονταν με τα προγράμματα οικονομικής διάσωσης, τα οποία απέτρεψαν μια ανεξέλεγκτη ελληνική χρεοκοπία και την επέκταση της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η ύφεση που ακολούθησε ήταν, όπως επισημαίνει η αμερικανική εφημερίδα, η βαθύτερη που είχε αντιμετωπίσει ανεπτυγμένη οικονομία σε περίοδο ειρήνης μετά τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930. Η ελληνική οικονομία έχασε περίπου το ένα τέταρτο του μεγέθους της, ενώ η ανεργία αυξήθηκε σημαντικά.
Οι συνέπειες επεκτάθηκαν και στο πολιτικό πεδίο. Η κρίση ενίσχυσε την αντίθεση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και, σύμφωνα με την ανάλυση, συνέβαλε στη διαμόρφωση του πολιτικού κλίματος που οδήγησε στο Brexit στη Βρετανία.
Η αλλαγή στη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών
Πριν από το 2010, η Ελλάδα χρηματοδοτούσε μεγάλο μέρος των κρατικών δαπανών της μέσω συνεχούς δανεισμού, συσσώρευε υψηλά ελλείμματα και αντιμετώπιζε εκτεταμένη φοροδιαφυγή. Την ίδια περίοδο, το κόστος του συνταξιοδοτικού συστήματος αυξανόταν, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά.
Η εφαρμογή των προγραμμάτων προσαρμογής συνοδεύτηκε από μειώσεις μισθών και συντάξεων, αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και σημαντική απώλεια εισοδημάτων. Ωστόσο, η Wall Street Journal εκτιμά ότι αυτή η εμπειρία επηρέασε τη μετέπειτα αντιμετώπιση των δημοσιονομικών υποχρεώσεων της χώρας.
Σήμερα, η Ελλάδα καταγράφει δημοσιονομικά πλεονάσματα, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, ενώ έχει βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της είσπραξης φόρων και έχει περιορίσει τις κρατικές δαπάνες. Παράλληλα, το κόστος δανεισμού έχει υποχωρήσει, επιτρέποντας στη χώρα να προχωρά σε πρόωρη αποπληρωμή δανείων προς τους πιστωτές της.
Η αμερικανική εφημερίδα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και στη μεταβολή της πολιτικής αντίληψης γύρω από τη δημοσιονομική διαχείριση. Όπως αναφέρει, η ανάγκη ελέγχου των δημόσιων δαπανών δεν αποτελεί πλέον θέση ενός συγκεκριμένου κόμματος, αλλά συγκεντρώνει ευρύτερη αποδοχή στο ελληνικό πολιτικό σύστημα.
Αλλαγή καταγράφεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, και στη στάση των ψηφοφόρων, οι οποίοι εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί απέναντι σε εξαγγελίες για παροχές χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση. Η εμπειρία των μνημονίων, των περικοπών και της μείωσης των εισοδημάτων έχει ενισχύσει την επίγνωση των συνεπειών που μπορεί να έχουν οι οικονομικές δεσμεύσεις όταν δεν στηρίζονται σε επαρκείς πόρους.
Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος της κρίσης
Παρά τη βελτίωση των δημοσιονομικών επιδόσεων, η Wall Street Journal επισημαίνει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της κρίσης.
Ειδικότερα, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από την οικονομική κατάρρευση. Οι μισθοί εξακολουθούν να βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα, ενώ η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις φτωχότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η δημοσιονομική σταθεροποίηση, επομένως, δεν έχει συνοδευτεί από πλήρη ανάκτηση του βιοτικού επιπέδου που χάθηκε κατά τη διάρκεια της ύφεσης. Η εφημερίδα αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών και στην οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ισχυρότερης ανάπτυξης για την ουσιαστική ενίσχυση των εισοδημάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η αύξηση της παραγωγικότητας και η ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας παρουσιάζονται ως αναγκαίες προϋποθέσεις, καθώς η συγκράτηση των κρατικών δαπανών δεν επαρκεί από μόνη της για τη διασφάλιση της ευημερίας.
Τα διδάγματα για την υπόλοιπη Ευρώπη
Η ελληνική περίπτωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να διαχειριστούν αυξανόμενες δημοσιονομικές πιέσεις. Η γήρανση του πληθυσμού επιβαρύνει τα συνταξιοδοτικά συστήματα και αυξάνει τις ανάγκες χρηματοδότησης της υγειονομικής περίθαλψης, ενώ τα υψηλά επίπεδα χρέους περιορίζουν τα περιθώρια νέων δημόσιων δαπανών.
Την ίδια στιγμή, οι προσπάθειες μεταρρύθμισης των συνταξιοδοτικών συστημάτων, περιορισμού των κοινωνικών παροχών και αλλαγών στη φορολογία συναντούν κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις. Οι συνθήκες αυτές δυσκολεύουν τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών ανισορροπιών.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το βασικό δίδαγμα από την ελληνική κρίση είναι η ανάγκη έγκαιρης αντιμετώπισης των προβλημάτων στα δημόσια οικονομικά, πριν αυτά οδηγήσουν σε καταστάσεις που απαιτούν εκτεταμένες και επώδυνες παρεμβάσεις.
Παράλληλα, η εφημερίδα υπογραμμίζει ότι η δημοσιονομική πειθαρχία πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη, καθώς χωρίς αύξηση της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας οι ευρωπαϊκές οικονομίες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις μακροχρόνιες προκλήσεις τους.
Η ανάλυση καταλήγει στο ερώτημα κατά πόσο οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να αξιοποιήσουν τα διδάγματα της ελληνικής κρίσης και να προσαρμόσουν εγκαίρως τη δημοσιονομική τους πολιτική, χωρίς να προηγηθεί μια αντίστοιχη οικονομική δοκιμασία.
