Με ελάχιστη σαφήνεια από την Ουάσινγκτον και πολεμοχαρείς δηλώσεις από την Τεχεράνη, οι άνθρωποι σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή έχουν βυθιστεί στην αγωνία και τη σύγχυση, αναζητώντας ενδείξεις για το αν η σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών θα αναζωπυρωθεί.
«Το κλίμα έχει ασφαλώς αλλάξει», δήλωσε στο CNN μια 36χρονη Αμερικανίδα υπήκοος που ζει στη Σαουδική Αραβία. Η ίδια σχεδιάζει να αποχωρήσει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, μετά τις οποίες ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, άφησε να εννοηθεί ότι είναι πιθανή η επανέναρξη των αψιμαχιών.
«Οι άνθρωποι είναι γενικά πιο προσεκτικοί και νιώθουμε σαν να βρισκόμαστε σε παιχνίδι αναμονής για να δούμε τι θα συμβεί», λέει η 36χρονη Αμερικανίδα υπήκοος.
Στα σπίτια και στους χώρους εργασίας στις αραβικές χώρες του Κόλπου, τα ερωτήματα δίνουν και παίρνουν. Οι κάτοικοι αναζητούν ενδείξεις που θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν να προγραμματίσουν τις κινήσεις τους σε περίπτωση που κλείσουν τα σχολεία ή σημειωθούν διαταραχές στις μετακινήσεις.
ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν έχουν εγκλωβιστεί σε ένα επίμονο αδιέξοδο;
Ο πόλεμος ξεκίνησε τον Φεβρουάριο, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πλήγματα κατά του Ιράν που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ. Αυτή την εβδομάδα, ο πόλεμος εισήλθε στον όγδοο μήνα του, με τις δύο πλευρές να παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα επίμονο αδιέξοδο, χωρίς να σημειώνουν πρόοδο σε διπλωματικό επίπεδο ούτε να μπορούν να σπάσουν το στρατιωτικό αδιέξοδο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προσφέρει ελάχιστη σαφήνεια ως προς τον τελικό του στόχο, ταλαντευόμενος ανάμεσα σε απειλές για νέα πλήγματα και στην ανοχή προς μια πιθανή διπλωματική οδό. Το Ιράν προσπάθησε να προβάλει τη δική του αποτρεπτική ισχύ, ισχυριζόμενο ότι διαθέτει πλέον οπλοστάσιο ικανό να πλήξει περισσότερους στόχους και να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερες ζημιές από πριν. Η διαμεσολάβηση συνεχίζεται – αλλά μια καμπή θα εξαρτηθεί από το αν τουλάχιστον μία από τις δύο πλευρές θα παραβιάσει τις δικές της «κόκκινες γραμμές».
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η Ουάσινγκτον «δεν θα επιτεθεί στο Ιράν σε καμία περίπτωση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές». Το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ούτε απέκλεισε, ούτε επιβεβαίωσε την επανέναρξη των πληγμάτων στη συνέχεια είναι ένας από τους λόγους της συνεχούς νευρικότητας.
«Οι ΗΠΑ τροφοδοτούν ενεργά αυτό το αίσθημα ανησυχίας σε ολόκληρη την περιοχή καθώς συνεχίζουν να εκπέμπουν σήματα ότι μια νέα φάση κλιμάκωσης ενδέχεται να είναι επικείμενη», δήλωσε στο CNN ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής πολιτικής για τη Μέση Ανατολή στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS). «Ωστόσο, γίνεται δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τα τακτικισμούς πίεσης από τα πραγματικά σήματα», σημείωσε ο ίδιος αναλυτής.
Ο ρόλος του Νετανιάχου
Συντηρώντας την αίσθηση ότι μια κλιμάκωση μπορεί να είναι προ των πυλών, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου – ο οποίος συμμάχησε με τις ΗΠΑ στην επίθεση κατά του Ιράν και πιέζει για νέα πλήγματα – θα παραμείνει στην εξουσία παρά την απώλεια της πλειοψηφίας στις πρόσφατες εκλογές. Οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης στο Ισραήλ αναμένεται να ξεκινήσουν σοβαρά την ερχόμενη εβδομάδα, αλλά τα αποτελέσματα των εκλογών υποδηλώνουν ότι θα είναι δύσκολο για τα κόμματα της αντιπολίτευσης να απομακρύνουν γρήγορα τον Νετανιάχου, αν το πετύχουν ποτέ.
Ελλείψει σαφήνειας, οι κάτοικοι της περιοχής συχνά βασίζονται σε φήμες ή αναζητούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναφορές για μετακινήσεις στρατευμάτων προκειμένου να διαπιστώσουν αν επίκειται αμερικανικό πλήγμα.
Για πόλεμο με εκπλήξεις ετοιμάζεται το Ιράν
Τον τελευταίο μήνα, Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν επίσης εντείνει μια σειρά δημόσιων μηνυμάτων ισχυριζόμενοι ότι το Ιράν έχει συγκεντρώσει μεγάλα αποθέματα νέων όπλων, μια τακτική που αποσκοπεί στην πρόκληση φόβου στους συμμάχους της Ουάσινγκτον στην περιοχή.
Ανώτερος αξιωματούχος ασφαλείας στην Τεχεράνη δήλωσε στο CNN ότι το Ιράν θα προσπαθήσει να στοχεύσει υποδομές πέραν των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης (AI), και προειδοποίησε ότι αν η σύγκρουση επανεκκινήσει, θα πρόκειται για έναν μακρόχρονο «πόλεμο εκπλήξεων». Το Σάββατο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ διέταξε απάντηση «χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς» σε οποιαδήποτε νέα απειλή, σε μια προφανή προσπάθεια να παρουσιαστεί ένας ηγέτης που δεν έχει εμφανιστεί ακόμη δημόσια ότι διαδραματίζει ενεργό ρόλο στις στρατιωτικές προετοιμασίες.
Τι λένε οι αλλοδαποί εργαζόμενοι για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή
Οι αλλοδαποί εργαζόμενοι που επέλεξαν να ζήσουν στα πλούσια αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου λόγω των οικονομικών ευκαιριών και του αφορολόγητου τρόπου ζωής, πράγμα που για δεκαετίες τους χάριζε σχετική σταθερότητα σε μια περιοχή βυθισμένη στις συγκρούσεις, πλέον αντιλαμβάνονται ότι η κατάσταση έχει αλλάξει.
Αυτή η αίσθηση ασφάλειας κλονίστηκε φέτος, αφότου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο, ενώ η Τεχεράνη απάντησε με πρωτοφανείς ομοβροντίες βαλλιστικών πυραύλων και drones σε αραβικές πόλεις, διαταράσσοντας τη λειτουργία των σχολείων, τις μετακινήσεις και τις επιχειρήσεις και προκαλώντας πολλαπλά θύματα.
Ωστόσο, παρά τον πόλεμο, πολλοί κάτοικοι παρέμειναν στη θέση τους, δηλώνοντας στο CNN ότι νιώθουν σιγουριά υπό την προστασία των καλά εξοπλισμένων περιφερειακών στρατών. Οι πρακτικές ανησυχίες, ωστόσο, παραμένουν.
«Προσπαθώ ενεργά να μην σκέφτομαι ότι θα συμβεί ξανά αυτό, γιατί πραγματικά δεν θέλω άλλον έναν χειμώνα με πλήγματα», δήλωσε στο CNN η Μισέλ, μια 36χρονη Αμερικανίδα κάτοικος του Αμπού Ντάμπι. «Πάντα ένιωθα ασφαλής εδώ… αλλά ανησυχώ περισσότερο ότι η ζωή μας θα πρέπει να αλλάξει ξανά», πρόσθεσε.
Αιφνιδιαστικές αποχωρήσεις Αμερικανών διπλωματών
Αυτόν τον μήνα, πολλοί αιφνιδιάστηκαν όταν ανακάλυψαν ότι οικογένειες Αμερικανών διπλωματών άρχισαν να αποχωρούν διακριτικά. Οι δε αιφνίδιες αναχωρήσεις έγιναν γνωστές μόνο αφότου τα παιδιά τους άρχισαν να αποχαιρετούν τους συμμαθητές τους στο σχολείο. Πολλοί από αυτούς που αποχωρούν είχαν μόλις πρόσφατα επιστρέψει στα πόστα τους, αφού είχαν διαταχθεί να αποχωρήσουν στο κορύφωμα του πολέμου με το Ιράν τον Μάρτιο, κάνοντας τις αποχωρήσεις να μοιάζουν με μια απογοητευτική και χαοτική αίσθηση deja vu.
Την ανησυχία των κατοίκων εντείνουν οι αναφορές για την αποστολή χιλιάδων Αμερικανών στρατιωτών στην περιοχή, όπως μεταδίδει το Associated Press.
Ανησυχία για νέο πόλεμο στη Σαουδική Αραβία
Στη Σαουδική Αραβία, όπου μεγάλες εκδηλώσεις έχουν ήδη ακυρωθεί και γραφεία έχουν κλείσει με το προσωπικό να εργάζεται εξ αποστάσεως αφότου οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι ενέτειναν τα πλήγματα, κάτοικοι δήλωσαν στο CNN ότι ανησυχούν πως μια επιστροφή στον πόλεμο θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση σε μια χώρα που εμπλέκεται ήδη σε σύγκρουση στα νότια σύνορά της.
«Οι γείτονες και οι φίλοι μου ταμπουρώνονται για τον Νοέμβριο, αλλά αρχίζουν να ανησυχούν για διαταραχές στις πτήσεις ενόψει των εορτών», δήλωσε η 36χρονη Αμερικανίδα στη Σαουδική Αραβία, συγκρίνοντας την κατάσταση με την εποχή του κορωνοϊού. «Πολλά γραφεία έχουν περάσει σε εξ αποστάσεως λειτουργία ή έχουν μειώσει το προσωπικό, ενώ εφαρμόζεται τηλεκπαίδευση».
Στο Αμπού Ντάμπι, όπου δεν έχουν καταγραφεί επιθέσεις από τον Μάιο, δύο αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες ακύρωσαν τα σχέδια των στελεχών τους να παρευρεθούν σε ένα από τα μεγαλύτερα συνέδρια πετρελαίου της περιοχής επικαλούμενες ανησυχίες ασφαλείας, σύμφωνα με το Reuters. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί κανονικά την ερχόμενη εβδομάδα με «ισχυρή» αμερικανική συμμετοχή και περισσότερες από 120 αμερικανικές εκθέτριες εταιρείες, δήλωσε στο Reuters η διοργανώτρια εταιρεία DMG. Το συνέδριο αναμένεται να φιλοξενήσει σχεδόν 240.000 άτομα, σύμφωνα με τους διοργανωτές.
Στο Μπαχρέιν, μία από τις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από το Ιράν φέτος, οι άνθρωποι δήλωσαν ότι εξακολουθούν να νιώθουν τον ψυχολογικό αντίκτυπο του πολέμου. «Υπάρχει ακόμη αυτό το τραυματικό αποτέλεσμα», δήλωσε στο CNN ο 21χρονος Φαουάζ. «Όταν ακούς τους βομβαρδισμούς, είναι σαν να το νιώθεις στην καρδιά σου και είναι δύσκολο να κοιμηθείς το βράδυ, ειδικά όταν γίνονται βομβαρδισμοί έξω», υπογράμμισε για να προσθέσει: «Πολλοί άνθρωποι το έχουν συνηθίσει πλέον, αλλά παραμένει πολύ τρομακτικό».
Πρόσκαιρο το διάλειμμα;
Παρά την αυξανόμενη ανησυχία για την πιθανή επανέναρξη του πολέμου, υπήρξε ένας οργασμός παρασκηνιακής διπλωματίας την τελευταία εβδομάδα.
Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, απέστειλε επιστολή στον ανώτατο αξιωματούχο ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, την οποία η Ισλαμική Δημοκρατία εξετάζει, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Ο Ντοναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η επιστολή σχετιζόταν με αίτημα του Ιράν για ιατρικές προμήθειες, αλλά έχει καλλιεργήσει ελπίδες ότι μια διπλωματική καμπή θα μπορούσε ακόμη να είναι εφικτή.
«Ιρανοί αξιωματούχοι βρίσκονται στο Κατάρ για συνομιλίες», δήλωσε Καταριανός αξιωματούχος. Το Κατάρ έχει διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμεσολάβηση, αλλά ο αξιωματούχος πρόσθεσε ότι «δεν υπήρχε αμερικανική αντιπροσωπεία το Σάββατο».
Σε πλήρη αντίθεση με τις προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ, Τομ Μπάρακ, δήλωσε στο CNN και τη Μπέκι Άντερσον ότι θεωρεί πως θα μπορούσαν να υπάρξουν «θεαματικά βήματα» τις επόμενες δύο εβδομάδες.
«Είμαστε κοντά. Πιστεύω ότι είμαστε πολύ κοντά σε ένα σημείο όπου μπορούμε επιτέλους να πούμε: Ας κάνουμε απλώς ένα διάλειμμα (time out)», δήλωσε ο Τομ Μπάρακ, προσθέτοντας ωστόσο ότι είναι «θέμα εμπιστοσύνης και του ποιος θα κάνει το πρώτο βήμα».
Το Σάββατο, ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι δεν θα μιλούσε για «πρόοδο» στις συνομιλίες τις τελευταίες 48 ώρες. Ισχυρίστηκε, όμως, ότι «εάν υπάρχει διπλωματική λύση, θα είμαστε ανοιχτοί σε αυτήν».
Ερωτηθείς από το CNN εάν η κυβέρνηση Τραμπ έχει κάποιο χρονικό πλαίσιο για την πρόοδο των συνομιλιών πριν επανέλθει στη στρατιωτική δράση, ο Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε: «Δεν ξέρω αν υπάρχει χρονικό πλαίσιο», σημειώνοντας ότι «εναπόκειται στον πρόεδρο να λάβει αποφάσεις σχετικά με αυτού του είδους τα ζητήματα».
«Υπάρχουν πολλαπλές συνομιλίες. Οι συνομιλίες στην πραγματικότητα δεν σταμάτησαν ποτέ. Υπάρχουν ενεργές συζητήσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις απευθείας, αλλά συχνά μέσω διαμεσολαβητών», δήλωσε ο Μάρκο Ρούμπιο σε συνέντευξη Τύπου στην Ατλάντα.
«Η προτίμηση του προέδρου σε οποιαδήποτε πρόκληση ανά τον κόσμο είναι να προσπαθεί να τη λύσει διπλωματικά και ειρηνικά, εάν είναι δυνατόν», είπε ο Μάρκο Ρούμπιο. «Αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ορισμένα ζητήματα στον κόσμο που δεν μπορούν να λυθούν ειρηνικά, δυστυχώς, αλλά θα προτιμούσαμε να το λύσουμε με αυτόν τον τρόπο», επισήμανε.
Βέβαια, ο Μάρκο Ρούμπιο διευκρίνισε ότι «οποιαδήποτε διπλωματική λύση δεν μπορεί να είναι τέτοια που να θέτει σε κίνδυνο την εθνική μας ασφάλεια ή να μην ικανοποιεί τις βασικές μας ανησυχίες», ιδιαίτερα γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Τι απαντούν οι Ιρανοί αξιωματούχοι
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ανοιχτοί στη διπλωματία με τις ΗΠΑ, αλλά δεν έχουν εμπιστοσύνη ότι οι συνομιλίες θα σταματήσουν τα στρατιωτικά πλήγματα, επικαλούμενοι αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν όπου η Ισλαμική Δημοκρατία δέχτηκε επίθεση εν μέσω διαπραγματεύσεων.
«Οι όροι του Ιράν έχουν δηλωθεί επανειλημμένα και σαφώς στους διαμεσολαβητές», δήλωσε ο Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου που ηγείται των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. «Η τακτική του μαστιγίου και του καρότου δεν έχει κανένα αποτέλεσμα στο Ιράν. Πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο εφόσον συμφωνηθούν οι επτά όροι του Ιράν».
