Μια σπάνια ανθρωπιστική επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη στη νότια Ουκρανία, όπου εξαντλημένοι και υποσιτισμένοι κάτοικοι εγκαταλείπουν το υπό ρωσική κατοχή Ολέσκι, έπειτα από μια τοπική εκεχειρία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση της Πρώτης Κυρίας των ΗΠΑ, Μελάνια Τραμπ. Συνολικά 25 λεωφορεία και εννέα ασθενοφόρα επιστρατεύτηκαν για την απομάκρυνση αμάχων, σε μια πρωτοφανή επιχείρηση συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, σχεδόν τέσσερα χρόνια και οκτώ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου.
Σύμφωνα με το Reuters, η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή (30/10), ενώ στην πόλη έφτασε και αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας, μεταφέροντας τρόφιμα, φάρμακα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης.
Το Ολέσκι, στην περιοχή της Χερσώνας, βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο από τις πρώτες ημέρες της εισβολής του 2022. Η πόλη έχει υποστεί εκτεταμένες καταστροφές από τις πολεμικές επιχειρήσεις, ενώ επλήγη και από τις καταστροφικές πλημμύρες που ακολούθησαν την ανατίναξη του φράγματος της Καχόβκα, το 2023.
Για τους κατοίκους που παρέμειναν εκεί, η καθημερινότητα έχει μετατραπεί σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης.
Μια διαδρομή 1.609 χιλιομέτρων για να επιστρέψουν στην Ουκρανία
Η απομάκρυνση των κατοίκων πραγματοποιείται μέσω μιας ιδιαίτερα περίπλοκης διαδρομής, καθώς οι άνθρωποι που εγκαταλείπουν το Ολέσκι δεν κατευθύνονται όλοι στον ίδιο προορισμό.
Όσοι επιθυμούν να μεταβούν στη Ρωσία και όσοι θέλουν να επιστρέψουν σε περιοχές υπό ουκρανικό έλεγχο μεταφέρθηκαν αρχικά στην προσαρτημένη από τη Ρωσία Κριμαία, με 25 λεωφορεία και εννέα ασθενοφόρα.
Στη συνέχεια, οι επιβάτες χωρίστηκαν σε διαφορετικές αυτοκινητοπομπές, ανάλογα με τον τελικό τους προορισμό.
Σύμφωνα με τη Ρωσίδα επίτροπο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Γιάνα Λαντράτοβα, η επιχείρηση οργανώθηκε με στόχο την ασφαλή μεταφορά όσων επιθυμούσαν να εγκαταλείψουν την πόλη.
Ο Ουκρανός βουλευτής Ντέιβιντ Αραχάμια εξήγησε ότι όσοι επιλέγουν να επιστρέψουν στην Ουκρανία θα μεταφερθούν από την Κριμαία στην Ανάπα, στη νότια Ρωσία, και από εκεί αεροπορικώς στη Λευκορωσία.
Το τελευταίο σκέλος του ταξιδιού θα πραγματοποιηθεί με λεωφορεία, μέχρι την επιστροφή τους σε ουκρανικό έδαφος.
Συνολικά, οι άνθρωποι αυτοί θα χρειαστεί να διανύσουν περίπου 1.609 χιλιόμετρα, προκειμένου να φτάσουν στον προορισμό τους.
«Ζούσαμε με ένα φλιτζάνι ρύζι την ημέρα»
Οι μαρτυρίες των κατοίκων του Ολέσκι αποτυπώνουν τις τραγικές συνθήκες στις οποίες ζούσαν επί μήνες.
Σύμφωνα με το Reuters, ορισμένοι αναγκάζονταν να διασχίζουν δρόμους γεμάτους νάρκες, διακινδυνεύοντας καθημερινά τη ζωή τους μόνο και μόνο για να εξασφαλίσουν τρόφιμα και πόσιμο νερό.
Ένας από αυτούς τους δρόμους είχε αποκτήσει την ονομασία «δρόμος του θανάτου», εξαιτίας των κινδύνων που αντιμετώπιζαν όσοι επιχειρούσαν να τον διασχίσουν.
Κάποιοι κάτοικοι περιέγραψαν ότι επιβίωναν τρώγοντας ελάχιστα περισσότερο από ένα φλιτζάνι ρύζι ή φαγόπυρο την ημέρα.
Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, δεν αποφάσισαν όλοι να εγκαταλείψουν την πόλη.
Μέχρι την Παρασκευή δεν είχε γίνει γνωστό πόσοι άνθρωποι είχαν επιλέξει να παραμείνουν στο Ολέσκι.
Μια γυναίκα εξέφρασε την ανησυχία της στον Ουκρανό επίτροπο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Ντμίτρο Λούμπινετς, επισημαίνοντας ότι πολλοί κάτοικοι εξακολουθούν να βρίσκονται στην περιοχή.
«Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί άνθρωποι μένουν εκεί», του είπε.
«Μου έχουν πει ότι είναι δική τους επιλογή. Τουλάχιστον, θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να διασφαλίσουμε ότι η ανθρωπιστική βοήθεια θα φτάσει με κάποιον τρόπο», απάντησε ο Ουκρανός αξιωματούχος.
«Είμαστε στο λεωφορείο 20, ο γιος μου στο 17»
Σε βίντεο που δημοσιοποιήθηκε από την επιχείρηση, ο Ντμίτρο Λούμπινετς εμφανίζεται να συνομιλεί με μια γυναίκα ονόματι Άννα, την οποία αγκαλιάζει προτού τη ρωτήσει αν έχει ετοιμάσει τα πράγματά της για να φύγει.
Η απάντησή της αποτυπώνει την αγωνία αλλά και την ελπίδα των κατοίκων. «Ναι, είμαστε στο λεωφορείο 20, ο γιος μου είναι στο λεωφορείο 17. Προς την Ουκρανία», του λέει.
Οι εικόνες της απομάκρυνσης κατέγραψαν συγκινητικές στιγμές, με κατοίκους να συνομιλούν με τους αξιωματούχους και ορισμένους να μην μπορούν να συγκρατήσουν τα δάκρυά τους.
Μια γυναίκα εμφανίστηκε να εναλλάσσεται διστακτικά μεταξύ της ρωσικής και της ουκρανικής γλώσσας, σε μια σκηνή χαρακτηριστική της αβεβαιότητας και του φόβου που βιώνουν οι άμαχοι.
Ο ρόλος της Μελάνια Τραμπ και του Πάπα Λέοντα
Η επιχείρηση κατέστη δυνατή χάρη σε τοπική εκεχειρία, η οποία τέθηκε σε ισχύ την Τρίτη (27/10) στο Ολέσκι και στην ευρύτερη περιοχή της Χερσώνας.
Σύμφωνα με το Reuters, η Μελάνια Τραμπ διαδραμάτισε μεσολαβητικό ρόλο για την επίτευξη της συμφωνίας, ενώ και οι δύο πλευρές αναγνώρισαν τη συμβολή του Πάπα Λέοντα.
Τόσο το Κίεβο όσο και η Μόσχα εξέφρασαν θετικά σχόλια για την παρέμβαση της Πρώτης Κυρίας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η ανθρωπιστική πρωτοβουλία πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτική συγκυρία, λίγες ημέρες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με το Reuters, και οι δύο εμπόλεμες πλευρές έχουν λόγους να επιδιώκουν την επιτυχία της επιχείρησης, αποφεύγοντας μια νέα αντιπαράθεση με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Παράλληλα, οι ειρηνευτικές συνομιλίες υπό αμερικανική μεσολάβηση αναμένεται να επαναληφθούν τον Νοέμβριο, ύστερα από διακοπή εννέα μηνών.
Ρώσοι και Ουκρανοί αξιωματούχοι εμφανίστηκαν μαζί
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η εικόνα των επιτρόπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα της Ρωσίας και της Ουκρανίας να συνεργάζονται δημόσια για την ανθρωπιστική επιχείρηση.
Η Γιάνα Λαντράτοβα και ο Ντμίτρο Λούμπινετς εμφανίστηκαν ο ένας δίπλα στον άλλον, μίλησαν στους δημοσιογράφους και στη συνέχεια απευθύνθηκαν από κοινού στους κατοίκους.
Η εγκάρδια μεταξύ τους στάση αποτέλεσε μια ασυνήθιστη εικόνα για τις σχέσεις Ρώσων και Ουκρανών αξιωματούχων από την έναρξη του πολέμου.
Σύμφωνα με τη Λαντράτοβα, στην πόλη μεταφέρονται τρόφιμα, είδη υγιεινής, ιατρικές προμήθειες και καύσιμα.
Από την πλευρά του, ο Λούμπινετς διαβεβαίωσε ότι θα καταβληθεί προσπάθεια ώστε όλοι όσοι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια να την αποκτήσουν, ακόμη και αν έχουν αποφασίσει να παραμείνουν στην περιοχή.
Πριν από την άφιξη της αποστολής πραγματοποιήθηκαν επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης, οι οποίες αποδείχθηκαν ιδιαίτερα επικίνδυνες.
Όπως ανακοίνωσε η Ρωσίδα επίτροπος, ένας Ρώσος πυροτεχνουργός και ακόμη ένας άνθρωπος έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των εργασιών.
Το Κρεμλίνο αποκλείει τη γενίκευση της εκεχειρίας
Παρά την επιτυχημένη συνεργασία για την απομάκρυνση των αμάχων, η Μόσχα εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στο ενδεχόμενο η συμφωνία να αποτελέσει πρότυπο για ευρύτερη κατάπαυση του πυρός.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, αναγνώρισε ότι υπήρξε «υψηλός βαθμός συντονισμού» μεταξύ των δύο επιτρόπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ωστόσο, όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφο της ρωσικής κρατικής τηλεόρασης αν αυτή η συνεργασία δείχνει πως μπορούν να επιτευχθούν συμφωνίες και σε άλλα ζητήματα, απέφυγε να συνδέσει την επιχείρηση με την ευρύτερη ειρηνευτική διαδικασία.
«Πρόκειται για μια μεμονωμένη περίπτωση, την οποία είναι δύσκολο να γενικεύσουμε σε ολόκληρη τη διαδικασία επίλυσης της σύγκρουσης σε αυτό το στάδιο», δήλωσε.
Από την πλευρά του, ο Λούμπινετς χαρακτήρισε την εκεχειρία στο Ολέσκι τη μεγαλύτερης διάρκειας και ευρύτερης έκτασης τοπική κατάπαυση του πυρός κατά μήκος της γραμμής του μετώπου από την έναρξη του πολέμου.
Η εκεχειρία στο Ολέσκι, ενώ οι επιθέσεις συνεχίζονται
Η ανθρωπιστική συμφωνία δεν συνοδεύτηκε από γενικότερη αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους, κατά τη διάρκεια της νύχτας συνεχίστηκαν οι ρωσικές αεροπορικές επιδρομές, με στόχο επτά περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων το Κίεβο και το Ντνίπρο.
Μόλις την Πέμπτη (29/10), τουλάχιστον 15 άνθρωποι σκοτώθηκαν από ρωσικό πλήγμα με drone σε αποβάθρα σιδηροδρομικού σταθμού στο Ντνίπρο.
Την ίδια ώρα, Ρωσία και Ουκρανία έχουν εντείνει φέτος τις αεροπορικές επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς, ενώ οι γραμμές του μετώπου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες.
Για τη Μόσχα, η επιχείρηση στο Ολέσκι προσφέρει και μια ευκαιρία προβολής. Η ρωσική κρατική τηλεόραση μετέδωσε εικόνες από τη φόρτωση ανθρωπιστικής βοήθειας σε κιβώτια με ρωσικές σημαίες, από ανθρώπους που φορούσαν μπλουζάκια με την επιγραφή «Η ομάδα του Πούτιν – Το Λαϊκό Μέτωπο».
Ωστόσο, για τους ανθρώπους που εγκαταλείπουν το κατεστραμμένο Ολέσκι, το σημαντικότερο δεν είναι η διπλωματική αντιπαράθεση, αλλά η δυνατότητα να απομακρυνθούν από μια περιοχή όπου επί χρόνια η πρόσβαση ακόμη και στα βασικότερα αγαθά αποτελούσε καθημερινό κίνδυνο.
Η απομάκρυνση των αμάχων αποτελεί μια σπάνια στιγμή συνεργασίας ανάμεσα στις δύο εμπόλεμες πλευρές. Ωστόσο, με τον πόλεμο να συνεχίζεται και την τύχη όσων επέλεξαν να παραμείνουν στο Ολέσκι να εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία, η ανθρωπιστική εκεχειρία παραμένει ένα περιορισμένο βήμα μέσα σε μια πολύ ευρύτερη σύγκρουση.
