Οι κρίσιμες και αδημοσίευτες λεπτομέρειες του αμερικανοϊρανικού μνημονίου συναντίληψης (MoU), το οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, θεωρεί προάγγελο του τερματισμού του πολέμου, έρχονται στο φως της δημοσιότητας από τον ιστότοπο Axios, αποκαλύπτοντας ένα σύνθετο διπλωματικό παζλ.
Το προσχέδιο της λεγόμενης «Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ», που επιτεύχθηκε υπό την κοινή μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν, προβλέπει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και 60ήμερη παράταση της εκεχειρίας με επέκταση και στον Λίβανο.
Την ίδια ώρα, η Ουάσινγκτον προετοιμάζεται πυρετωδώς για μια πιθανή τελετή υπογραφής στη Γενεύη, παρά το γεγονός ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεν έχει δώσει την τελική έγκριση και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρέθηκε προ εκπλήξεως, όντας πλήρως αποκλεισμένος από τις συνομιλίες.
Συμφωνία επί του κειμένου και προετοιμασίες για τη Γενεύη
Σύμφωνα με διπλωμάτη από μεσολαβήτρια χώρα και Αμερικανό αξιωματούχο, το κείμενο έχει συμφωνηθεί, αν και εκκρεμούν οι τελικές υπογραφές.
Ο διπλωμάτης, ο οποίος παρουσίασε αναλυτικά το τελευταίο κείμενο στο Axios, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει επί του κειμένου μιας συμφωνίας».
«Εργαζόμαστε με τα μέρη για να βάλουμε τις τελικές πινελιές στη συμφωνία και να ορίσουμε μια ημερομηνία για την τελετή υπογραφής», πρόσθεσε.
Αν και ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν έχει καταλήξει ακόμη σε τελική απόφαση», οι ΗΠΑ κινούνται ήδη σε ρυθμούς υπογραφών.
Την Πέμπτη, τέσσερα αεροσκάφη C-17 της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας αναχώρησαν για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό για ένα πιθανό ταξίδι του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στη Γενεύη τις επόμενες ημέρες.
Παρότι ο Λευκός Οίκος έχει διαψευστεί αρκετές φορές τους τελευταίους δύο μήνες πιστεύοντας ότι η συμφωνία ήταν κοντά, ο μεσολαβητής εξέφρασε αισιοδοξία ότι αυτή τη φορά το κείμενο θα γίνει αποδεκτό.
Το παρασκήνιο των συνομιλιών και ο αποκλεισμός του Νετανιάχου
Η διπλωματική προσέγγιση επιτεύχθηκε το βράδυ της Τετάρτης, έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις ανάμεσα στον Καταριανό μεσολαβητή Αλί Αλ-Θαουάντι και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στην Τεχεράνη.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, ο Αλ-Θαουάντι είχε επανειλημμένες τηλεφωνικές επικοινωνίες με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Οι ανακοινώσεις του Τραμπ έπιασαν στον ύπνο τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Σύμφωνα με αμερικανική πηγή με άμεση γνώση, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός βρισκόταν σε πλήρη άγνοια τις τελευταίες ημέρες και τηλεφωνούσε σε συμμάχους του που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ, προσπαθώντας απεγνωσμένα να συλλέξει πληροφορίες.
Επιπλέον, αν και η συμφωνία έχει εγκριθεί σε υψηλό επίπεδο στην Τεχεράνη, δύο πηγές αναφέρουν ότι μέχρι το βράδυ της Πέμπτης δεν είχε λάβει το πράσινο φως από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Οι βασικοί όροι
Το μνημόνιο συναντίληψης, το οποίο αν τελικά υπογραφεί θα ονομαστεί «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», περιλαμβάνει τους εξής άξονες:
- Ναυτιλία: Άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς την καταβολή διοδίων, με στόχο την επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα ναυσιπλοΐας εντός 30 ημερών. Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό.
- Εκεχειρία: Παράταση της κατάπαυσης του πυρός για 60 ημέρες, με τη ρητή συμπερίληψη και του μετώπου του Λιβάνου.
- Πυρηνικό πρόγραμμα: Το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να επιλύσει το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος αποκάλυψε ότι ο Τραμπ συμφώνησε ως επιλογή τη μείωση του ποσοστού εμπλουτισμού του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν, υπό την επίβλεψη των επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Ωστόσο, οποιοδήποτε ουσιαστικό βήμα για το πυρηνικό πρόγραμμα θα εξαρτηθεί από μια δεύτερη, μεταγενέστερη και πιο λεπτομερή συμφωνία.
Ο μεσολαβητής πάντως ισχυρίστηκε ότι το παρόν μνημόνιο «υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες για όλα τα πυρηνικά ζητήματα» και «ικανοποιεί όλες τις αμερικανικές απαιτήσεις».
Το αγκάθι των κυρώσεων και των «παγωμένων» κεφαλαίων
Ως αντάλλαγμα για το άνοιγμα των Στενών, οι ΗΠΑ θα παράσχουν στο Ιράν προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για 60 ημέρες, επιτρέποντάς του να πουλάει πετρέλαιο και να εισπράττει πολύτιμα έσοδα.
Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα κλιμακώνεται ανάλογα με τη συμμόρφωση του Ιράν και την επίδειξη «καλής πίστης» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
«Δεν υπάρχει καθορισμένη ημερομηνία για την ελάφρυνση των κυρώσεων και αυτή θα είναι συνδεδεμένη με την εφαρμογή της συμφωνίας», ξεκαθάρισε ο διπλωμάτης.
Παραμένει ασαφές αν το MoU επεξηγεί αναλυτικά τι θα συμβεί με τα δισεκατομμύρια δολάρια του Ιράν που είναι «παγωμένα» στο εξωτερικό.
Το Ιράν απαιτεί την άμεση εκταμίευση μέρους των χρημάτων με την υπογραφή, ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν σε τμηματική ροή βάσει της συμμόρφωσής του.
Ενώ μια αμερικανική πηγή εκτός κυβέρνησης εξέφρασε ανησυχίες ότι το θέμα των παγωμένων κεφαλαίων ίσως διευθετηθεί σε μια μυστική παράλληλη συμφωνία, Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε πρόσφατα αυτό το ενδεχόμενο στο Axios.
Ο ίδιος αξιωματούχος, μαζί με πηγή από μεσολαβήτρια χώρα, επιβεβαίωσαν πάντως ότι οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Κατάρ συζήτησαν τις τελευταίες ημέρες έναν μηχανισμό μέσω του οποίου το Ιράν θα αποκτήσει πρόσβαση σε μέρος των παγωμένων κεφαλαίων του στο Κατάρ, αποκλειστικά για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών.
