Η Ελλάδα είναι ιστορικά, πολιτικά, θεσμικά και στρατηγικά μέρος της Δύσης. Η συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απλώς μια επιλογή εξωτερικής πολιτικής, αλλά στοιχείο της γεωπολιτικής και ιστορικής της ταυτότητας. Ωστόσο, η νέα διεθνής πραγματικότητα απαιτεί από την Αθήνα να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο ασκεί εξωτερική πολιτική και οργανώνει την άμυνά της, μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού, γεωπολιτικής αστάθειας και αναθεωρητικών στρατηγικών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα ανήκει στη Δύση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να λειτουργεί με στρατηγικές προηγούμενων δεκαετιών. Ο κόσμος μεταβάλλεται με ταχύτητα, οι συσχετισμοί ισχύος αλλάζουν και οι περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να διαμορφώσουν νέα δεδομένα ασφαλείας και επιρροής. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα χρειάζεται μια πιο συντονισμένη, πιο πρακτική και πιο μακροπρόθεσμη εξωτερική πολιτική και αμυντική στρατηγική.
Το πρώτο κρίσιμο ζήτημα είναι ότι η σύγχρονη γεωπολιτική δεν λειτουργεί πλέον μόνο μέσα από παραδοσιακές συμμαχίες. Τα κράτη που επηρεάζουν εξελίξεις είναι εκείνα που μπορούν να συνδυάζουν διπλωματία, άμυνα, οικονομία, ενέργεια, τεχνολογία και πληροφορία σε ένα ενιαίο στρατηγικό πλαίσιο. Η Ελλάδα εξακολουθεί σε αρκετές περιπτώσεις να στερείται ενός πλήρως ενοποιημένου και μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού που να συνδέει αποτελεσματικά τη διπλωματία, την άμυνα, την οικονομία, την ενέργεια και την τεχνολογική πολιτική σε ένα κοινό εθνικό πλαίσιο δράσης.
Η χώρα χρειάζεται ένα νέο εθνικό πλαίσιο στρατηγικού συντονισμού με συνέχεια, θεσμική σοβαρότητα και σαφείς εθνικές προτεραιότητες. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να κινείται χωρίς σύνδεση με τις αμυντικές δυνατότητες της χώρας, ούτε οι εξοπλισμοί χωρίς πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό σχεδιασμό. Η Ελλάδα πρέπει να δημιουργήσει μια ενιαία στρατηγική που να συνδέει το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Άμυνας, την κυβερνοασφάλεια, την ενεργειακή πολιτική, τη ναυτιλία, την τεχνολογική ανάπτυξη, αλλά και την παιδεία και την επιμόρφωση του ανθρώπινου δυναμικού κάτω από κοινό εθνικό σχεδιασμό.
Στην περίοδο που διανύουμε και τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας απαιτείται ανθρώπινο κεφάλαιο με δεξιότητες, στρατηγική αντίληψη, τεχνολογική κατάρτιση και δυνατότητα προσαρμογής στις νέες γεωοικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες. Η χώρα χρειάζεται επενδύσεις στην εκπαίδευση, στην έρευνα, στην καινοτομία και στη σύνδεση πανεπιστημίων, αγοράς και στρατηγικών τομέων της οικονομίας. Παράλληλα, απαιτούνται πρωτοβουλίες έξω από τα παραδοσιακά πλαίσια, με πιο ευέλικτη και πρακτική προσέγγιση, που να στηρίζεται σε νομικές, πολιτικές και οικονομικές πράξεις ουσίας και όχι μόνο σε θεωρητικές εξαγγελίες.
Η Ελλάδα οφείλει να λειτουργήσει περισσότερο πραγματιστικά, με συνδυασμό μακροχρόνιας στρατηγικής, βραχυπρόθεσμης τακτικής και πρακτικών έργων που να παράγουν μετρήσιμο αποτέλεσμα. Οι πολίτες πρέπει να βλέπουν ότι η στρατηγική συνδέεται με την οικονομία, τις επενδύσεις, τις υποδομές, την εργασία, την ασφάλεια και τελικά με την άνοδο του ΑΕΠ και τη βελτίωση της καθημερινότητας. Η εθνική στρατηγική δεν μπορεί να παραμένει αποκομμένη από την κοινωνία και την πραγματική οικονομία.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι η γεωοικονομία και η ενέργεια. Η νέα εποχή δεν καθορίζεται μόνο από στρατούς και εξοπλισμούς αλλά και από λιμάνια, θαλάσσιες μεταφορές, ενεργειακούς διαδρόμους, data centers, υποθαλάσσια καλώδια και εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε στρατηγικό κόμβο μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου, Μέσης Ανατολής και Ινδο-Ειρηνικού. Αυτό όμως απαιτεί εθνικό σχεδιασμό, συνέπεια και επενδύσεις με βάθος χρόνου.
Η άμυνα πλέον δεν περιορίζεται μόνο στις Ένοπλες Δυνάμεις. Συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, την προστασία κρίσιμων υποδομών, την τεχνητή νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια, την τεχνολογική καινοτομία και την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Όποιος ελέγχει τις ροές ενέργειας, εμπορίου, πληροφοριών και δεδομένων αποκτά και μεγαλύτερη γεωπολιτική επιρροή.
Το τρίτο κρίσιμο σημείο αφορά την Τουρκία και τη συνολική μεταβολή της περιφερειακής ισορροπίας. Η Άγκυρα δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως μια κλασική περιφερειακή δύναμη. Επιχειρεί να οικοδομήσει νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, χρησιμοποιώντας στρατιωτική ισχύ, drones, αμυντική βιομηχανία, ναυτική παρουσία, ενεργειακή διπλωματία και στρατηγική επιρροής. Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αποτελεί απλώς πολιτική ρητορική, αλλά μέρος ενός αναθεωρητικού στρατηγικού σχεδίου με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Η Τουρκία δεν πρέπει να υποτιμάται, διότι διαθέτει στρατηγικό σχεδιασμό, επιχειρησιακή προσαρμοστικότητα και μακροχρόνια επένδυση στην αμυντική και γεωπολιτική της ισχύ. Την ίδια στιγμή όμως δεν πρέπει και να υπερτιμάται σε βαθμό που η Ελλάδα να εγκλωβίζεται σε φοβικά σύνδρομα ή σε πολιτική συνεχούς αντίδρασης απέναντι σε κάθε τουρκική κίνηση ή δήλωση. Η Ελλάδα χρειάζεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, στρατηγική συνέχεια και σταθερή εφαρμογή των εθνικών της επιλογών χωρίς υπερβολικές δημόσιες εξαγγελίες και επικοινωνιακή διαχείριση.
Οι σοβαρές στρατηγικές κινήσεις δεν προαναγγέλλονται διαρκώς· υλοποιούνται με συνέπεια, θεσμική σοβαρότητα και επιχειρησιακή προετοιμασία. Η χώρα οφείλει να ενισχύει την αποτροπή της, τις διεθνείς συνεργασίες της, την αμυντική της βιομηχανία και την παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο ως μέρος μιας σταθερής εθνικής στρατηγικής και όχι μόνο ως απάντηση στις κινήσεις της Άγκυρας.
Παράλληλα, η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρότερη στρατηγική επικοινωνία και διεθνή παρουσία. Σε μια εποχή υβριδικών απειλών, παραπληροφόρησης και ανταγωνισμού αφηγημάτων, τα κράτη δεν κερδίζουν μόνο με στρατιωτικά μέσα αλλά και με επιρροή, εικόνα και ικανότητα διαμόρφωσης διεθνών συζητήσεων. Η χώρα οφείλει να επενδύσει περισσότερο στη στρατηγική ανάλυση, στα think tanks, στα πανεπιστήμια, στη δημόσια διπλωματία και στην παραγωγή πολιτικής σκέψης.
Η επόμενη περίοδος απαιτεί από την Ελλάδα να περάσει από τη λογική της διαχείρισης κρίσεων στη λογική της στρατηγικής διαμόρφωσης εξελίξεων. Η συμμετοχή της στη Δύση είναι δεδομένη και στρατηγικά απαραίτητη. Η πραγματική όμως ισχύς ενός κράτους μέσα στη Δύση δεν κρίνεται μόνο από τη συμμετοχή του σε συμμαχίες, αλλά από την ικανότητά του να παράγει στρατηγική αξία, σταθερότητα, αποτροπή και επιρροή.
Η Ελλάδα διαθέτει γεωγραφία, ιστορία, ναυτιλία, ενεργειακή σημασία και ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό που χρειάζεται πλέον είναι εθνική στρατηγική με συνέχεια, θεσμικό συντονισμό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Διότι η νέα εποχή στα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο δεν θα καθοριστεί μόνο από το ποιος διαθέτει συμμάχους, αλλά από το ποιος μπορεί να δημιουργήσει στρατηγικό βάθος, επιχειρησιακή ανθεκτικότητα, οικονομική ισχύ και ικανότητα επιβολής των νέων γεωπολιτικών δεδομένων.
