Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να πλησιάζουν σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι διαπραγματεύσεις «προχωρούν καλά», επαναλαμβάνοντας παράλληλα την προειδοποίησή του ότι οι συγκρούσεις θα ξαναρχίσουν εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία.
Παραμένει ασαφές το πότε και με ποιον τρόπο θα οριστικοποιηθεί η συμφωνία, καθώς και πότε θα τεθούν σε ισχύ τα διάφορα μέρη της. Νεότερες πληροφορίες έρχονται από δύο περιφερειακούς αξιωματούχους και έναν Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησαν στο Associated Press, υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των διαπραγματεύσεων.
Ιρανική αντιπροσωπεία υπό τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ ταξίδεψε τη Δευτέρα στο Κατάρ στο πλαίσιο των συνομιλιών, αν και δεν έγινε αμέσως σαφές ποια θέματα θα συζητηθούν. Ο Γκαλιμπάφ είχε πραγματοποιήσει ιστορικές απευθείας συνομιλίες με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς στο Πακιστάν τον περασμένο μήνα.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, δήλωσε ότι, παρότι έχουν επιτευχθεί συγκλίσεις «σε μεγάλο μέρος των ζητημάτων», εξακολουθεί να υπάρχει δουλειά που πρέπει να γίνει. «Το να πει κανείς ότι αυτό σημαίνει πως η συμφωνία είναι έτοιμη να υπογραφεί δεν είναι κάτι που μπορεί να ισχυριστεί οποιοσδήποτε», δήλωσε στους δημοσιογράφους.
Ο πόλεμος θα τερματιστεί
Στις 12 εβδομάδες που έχουν περάσει από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο με επιθέσεις που σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και άλλους κορυφαίους αξιωματούχους, η Τεχεράνη επέμενε ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να επικεντρώνεται στον τερματισμό των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα.
Αυτό περιλαμβάνει και τον Λίβανο, όπου η φιλοϊρανική Χεζμπολάχ πολεμά το Ισραήλ από τη δεύτερη ημέρα του πολέμου.
Μια εύθραυστη εκεχειρία ισχύει από τις 7 Απριλίου, παρά τις κατά διαστήματα επιθέσεις με drones και πυραύλους στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τις ανταλλαγές πυρών στα Στενά του Ορμούζ.
Μια πιο μόνιμη εκεχειρία θα επέτρεπε την επανεκκίνηση της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας μέσω των στενών, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, ενώ θα άνοιγε τον δρόμο και για την αποκατάσταση ενεργειακών και άλλων υποδομών στην περιοχή.
Και οι δύο περιφερειακοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το προσχέδιο της συμφωνίας περιλαμβάνει τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, καθώς και δέσμευση μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των χωρών της περιοχής.
Αυτό θεωρείται αναφορά στη στήριξη του Ιράν προς συμμαχικές οργανώσεις, όπως οι Χούθι στην Υεμένη, η Χαμάς στη Γάζα και σιιτικές ένοπλες ομάδες στο Ιράκ.
Σύμφωνα με έναν περιφερειακό αξιωματούχο, οι ΗΠΑ θέλουν το Ισραήλ να διατηρήσει ελευθερία κινήσεων απέναντι σε απειλές στον Λίβανο, κάτι που απορρίπτει η Τεχεράνη.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η συμφωνία θα εγγυάται το δικαίωμα του Ισραήλ να ενεργεί σε αυτοάμυνα απέναντι σε άμεσες απειλές.
Τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν σταδιακά
Οι επίσημοι στόχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ ήταν η διάλυση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, ο περιορισμός του πυραυλικού του προγράμματος και ο τερματισμός της στήριξης προς ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Ωστόσο, ο έλεγχος του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ εξελίχθηκε γρήγορα σε παγκόσμια ανησυχία, καθώς εκατοντάδες πλοία με πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιπάσματα και άλλα αγαθά εγκλωβίστηκαν, προκαλώντας εκτόξευση των τιμών διεθνώς.
Σύμφωνα με τη συμφωνία που διαμορφώνεται, τα στενά θα ανοίξουν σταδιακά παράλληλα με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, ο οποίος επιβλήθηκε στις 17 Απριλίου.
Ο αποκλεισμός είχε περιορίσει σοβαρά τη δυνατότητα του Ιράν να εξάγει πετρέλαιο και να εξασφαλίζει συνάλλαγμα για την ήδη πιεσμένη οικονομία του.
Οι ΗΠΑ θα επιτρέψουν στο Ιράν να πουλά πετρέλαιο μέσω εξαιρέσεων από τις κυρώσεις, σύμφωνα με αξιωματούχο που έχει ενημερωθεί για τις συνομιλίες.
Η άρση κυρώσεων και η αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που έχουν παγώσει θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια περιόδου 60 ημερών.
Το Ιράν θα εγκαταλείψει τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου
Στον πυρήνα της έντασης βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και οι διεθνείς ανησυχίες ότι ενδέχεται να επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν εξετάσει ακόμη και πολύπλοκες στρατιωτικές επιχειρήσεις για την καταστροφή των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας.
Σύμφωνα με τη συμφωνία που εξετάζεται, η Τεχεράνη θα αποδεχθεί να εγκαταλείψει αυτά τα αποθέματα.
Αξιωματούχος με άμεση γνώση των συνομιλιών ανέφερε ότι ο τρόπος απομάκρυνσης του ουρανίου θα καθοριστεί σε νέες διαπραγματεύσεις εντός της περιόδου των 60 ημερών.
Μέρος του υλικού πιθανόν να αραιωθεί και το υπόλοιπο να μεταφερθεί σε τρίτη χώρα. Η Ρωσία έχει ήδη προσφερθεί να το παραλάβει.
Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε την περίοδο των 60 ημερών και προειδοποίησε ότι αν το Ιράν δεν εγκαταλείψει τα αποθέματά του, δεν θα υπάρξει άρση κυρώσεων.
Ο Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε πάντως ότι «το επίκεντρο των συνομιλιών είναι ο τερματισμός του πολέμου» και ότι «σε αυτό το στάδιο δεν συζητούνται οι λεπτομέρειες του πυρηνικού ζητήματος».
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα 60%, δηλαδή πολύ κοντά στο επίπεδο 90% που απαιτείται για πυρηνικά όπλα.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι έχει «αναφαίρετο δικαίωμα» στην πυρηνική τεχνολογία, επιμένοντας ότι το πρόγραμμά της είναι ειρηνικό.
Την Κυριακή, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι η χώρα είναι έτοιμη «να διαβεβαιώσει τον κόσμο ότι δεν επιδιώκει πυρηνικό όπλο».
Τι φαίνεται να λείπει από τη συμφωνία
«Οι διαπραγματεύσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν προχωρούν πολύ καλά!», έγραψε ο Τραμπ στα social media τη Δευτέρα.
«Θα είναι είτε μια σπουδαία συμφωνία για όλους είτε καμία συμφωνία — και τότε επιστροφή στο πεδίο της μάχης και στους πυροβολισμούς, αλλά μεγαλύτερους και ισχυρότερους από ποτέ — και κανείς δεν το θέλει αυτό».
Παρά τις δηλώσεις περί προόδου, αρκετά ζητήματα φαίνεται να παραμένουν ανοιχτά, όπως το εάν το Ιράν θα μπορεί να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και σε ποιο επίπεδο, καθώς και το μέλλον του πυραυλικού του προγράμματος, το οποίο το Ισραήλ θεωρεί μεγάλη απειλή.
Επίσης, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν εισέλθει στον πόλεμο ελπίζοντας ότι θα υπάρξει εσωτερική εξέγερση στο Ιράν μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις των προηγούμενων μηνών, οποιαδήποτε συζήτηση για αλλαγή ηγεσίας στην Τεχεράνη φαίνεται πλέον να έχει εγκαταλειφθεί.
Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει επίσης αναφορά σε πιθανή αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή ούτε σε αποζημιώσεις προς το Ιράν για τις ζημιές που προκάλεσε ο πόλεμος.
