Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ένα εντυπωσιακό ταξίδι στο παρελθόν προσφέρει η τελευταία αρχαιολογική ανακάλυψη στην αρχαία πόλη των Τράλλεων, στο σημερινό Αϊδίνιο, με την αποκατάσταση μιας ρωμαϊκής πισίνας.
- Η νεοαποκατασταθείσα δομή έχει εντυπωσιακές διαστάσεις, φτάνοντας τα 37 μέτρα σε μήκος και τα 12 μέτρα σε πλάτος, με εκτιμώμενη χωρητικότητα περίπου 300 ατόμων ταυτόχρονα.
- Η πισίνα διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στην καθημερινή ζωή του συγκροτήματος «Hamam Gymnasium», ενώ οι ανασκαφές συνεχίζονται για την πλήρη αποκάλυψη και κατανόηση του μνημείου.
Ένα εντυπωσιακό ταξίδι στο παρελθόν προσφέρει η τελευταία αρχαιολογική ανακάλυψη στην αρχαία πόλη των Τράλλεων, στο σημερινό Αϊδίνιο.
Οι πρόσφατες εργασίες ανασκαφής και αποκατάστασης έφεραν στο φως ένα μοναδικό μνημείο που αποκαλύπτει τις συνήθειες της ρωμαϊκής καθημερινότητας.
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται πλέον ένα κολοσσιαίο αρχιτεκτονικό έργο, έτοιμο να διηγηθεί την ιστορία του στους σύγχρονους επισκέπτες.
Ο Τούρκος Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ανακοίνωσε την ολοκλήρωση των εργασιών ανασκαφής και αποκατάστασης μιας αρχαίας πισίνας που βρίσκεται στο frigidarium (αίθουσα ψυχρού λουτρού) του μνημειώδους συγκροτήματος γνωστού ως «Hamam Gymnasium» (Γυμνάσιο-Λουτρό), στην αρχαία πόλη των Τράλλεις, στην επαρχία του Αϊδινίου.
Ένα αρχιτεκτονικό μεγαθήριο 2.000 ετών για τη νεολαία της αρχαιότητας
Η νεοαποκατασταθείσα δομή έχει εντυπωσιακές διαστάσεις: φτάνει τα 37 μέτρα σε μήκος και τα 12 μέτρα σε πλάτος, με εκτιμώμενη χωρητικότητα περίπου 300 ατόμων ταυτόχρονα.
Οι αρχαιολογικές μελέτες χρονολογούν την κατασκευή της στη ρωμαϊκή περίοδο, πριν από περίπου δύο χιλιάδες χρόνια, και οι ειδικοί πιστεύουν ότι η κύρια χρήση της συνδεόταν με τις δραστηριότητες του διπλανού γυμναστηρίου, όπου οι νέοι που λάμβαναν σωματική και εκπαιδευτική κατάρτιση χρησιμοποιούσαν συνήθως τις θερμικές εγκαταστάσεις ως μέρος της καθημερινής τους ρουτίνας.
Η πισίνα, συγκεκριμένα, βρίσκεται στο ψυχρό τμήμα του συγκροτήματος των λουτρών, γνωστό ως frigidarium, το οποίο μαζί με το caldarium (θερμή αίθουσα) και το tepidarium (χλιαρή αίθουσα) αποτελούσε την τριμερή διάταξη που χαρακτήριζε τα ρωμαϊκά δημόσια λουτρά.
Το συγκρότημα «Hamam Gymnasium» καταλαμβάνει έκταση περίπου 40.000 τετραγωνικών μέτρων, γεγονός που το καθιστά ένα από τα μεγαλύτερα μνημειώδη συγκροτήματα στην περιοχή του Αιγαίου.
Η διάταξη και το μέγεθός του αντικατοπτρίζουν τη σημασία που είχαν οι Τράλλεις ως αστικό κέντρο κατά την αυτοκρατορική εποχή, καθώς και το υψηλό επίπεδο ανάπτυξης των δημόσιων υποδομών που ήταν αφιερωμένες στην αναψυχή, την υγιεινή και την εκπαίδευση των νέων.
Η παρέμβαση που ολοκληρώθηκε τώρα επικεντρώθηκε ειδικά στο frigidarium, του οποίου η συστηματική ανασκαφή ξεκίνησε το 2022 και συνεχίστηκε αδιάλειπτα μέχρι την πλήρη αποκάλυψη και στερέωση της πισίνας, η οποία είχε θαφτεί κάτω από στρώματα χώματος και μπάζων που συσσωρεύτηκαν με την πάροδο των αιώνων.
Η πόλη των Τράλλεων, της οποίας η σημερινή ονομασία είναι Αϊδίνιο και η οποία στα παλαιά τουρκικά ονομαζόταν Γκιουζέλχισαρ (Güzelhisar), βρίσκεται στην καρδιά της κάτω κοιλάδας του ποταμού Μαιάνδρου (Büyük Menderes), σε μια δεσπόζουσα θέση πάνω από την πεδιάδα που εκτείνεται από τα υψίπεδα έως την ακτή.
Η στρατηγική τοποθεσία, σε συνδυασμό με την παροιμιώδη γονιμότητα του εδάφους της, κατέστησε την περιοχή ένα γεωργικό κέντρο πρώτης γραμμής από την αρχαιότητα, και σήμερα τα σύκα παραμένουν η πιο εμβληματική καλλιέργεια της επαρχίας, παράλληλα με άλλα προϊόντα εντατικής γεωργίας και μια αναπτυσσόμενη ελαφρά βιομηχανία.
Από τον Μέγα Αλέξανδρο στην οργή της Ρώμης: Μια πόλη με βαριά ιστορία
Σύμφωνα με τον γεωγράφο Στράβωνα, οι Τράλλεις ιδρύθηκαν από Αργείους και Θράκες, αν και η παράδοση τις συνδέει επίσης με τους Τραλλιανούς, οι οποίοι τους έδωσαν και το όνομά τους.
Η πόλη έπεσε υπό περσική κυριαρχία μαζί με την υπόλοιπη Λυδία, και παρόλο που η Σπάρτη προσπάθησε να την αποσπάσει από τους Αχαιμενίδες μετά τη νίκη της επί της Αθήνας στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος εκείνος που, το 334 π.Χ., δέχτηκε την παράδοσή της χωρίς αντίσταση, αποφεύγοντας έτσι τη λεηλασία.
Μετά τον θάνατο του κατακτητή, ο στρατηγός Αντίγονος έλεγχε την πόλη μεταξύ 313 και 301 π.Χ., ενώ αργότερα πέρασε στα χέρια των Σελευκιδών μέχρι που, το 190 π.Χ., ενσωματώθηκε στο βασίλειο της Περγάμου.
Μεταξύ 133 και 129 π.Χ., οι Τράλλεις υποστήριξαν τον Αριστόνικο της Περγάμου, διεκδικητή του περγαμηνού θρόνου, στον αγώνα του ενάντια στη Ρώμη.
Μόλις ο διεκδικητής ηττήθηκε, οι Ρωμαίοι τιμώρησαν την πόλη ανακαλώντας το δικαίωμά της να κόβει νομίσματα.
Κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, οι Τράλλεις χρησίμευσαν ως έδρα δικαστικής περιφέρειας (conventus juridicus), αν και αργότερα η Έφεσος θα έπαιρνε αυτή την πρωτοκαθεδρία.
Η πόλη υπέφερε κατά τη διάρκεια του Μιθριδατικού Πολέμου, όταν οι επαναστάτες κατέλαβαν την πόλη και σκότωσαν πολλούς Ρωμαίους κατοίκους.
Ένας καταστροφικός σεισμός το 26 π.Χ. μετέτρεψε μεγάλο μέρος της πόλης σε ερείπια, αλλά ο αυτοκράτορας Αύγουστος παρείχε τα απαραίτητα κονδύλια για την ανοικοδόμησή της, και οι ευγνώμονες
πολίτες μετονόμασαν την πόλη σε Καισάρεια προς τιμήν του.
Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια στις στάχτες των μεσαιωνικών συγκρούσεων
Ο Στράβων περιγράφει τις Τράλλεις ως ένα ευημερούν εμπορικό κέντρο και αναφέρει μεταξύ των επιφανών τέκνων της τον ρήτορα Πυθόδωρο, με καταγωγή από τη Νύσα, και τους ρητοροδιδασκάλους Δάμασο Σκόμβρο και Διονυσοκλή.
Αρκετούς αιώνες αργότερα, η πόλη θα έβλεπε τη γέννηση του Ανθέμιου του Τραλλιανού, του αρχιτέκτονα της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη.
Στον εκκλησιαστικό τομέα, ο Επίσκοπος Πολύβιος, ο οποίος τεκμηριώνεται γύρω στο έτος 105, έλαβε μια επιστολή από τον Άγιο Ιγνάτιο τον Αντιοχέα απευθυνόμενη προς την εκκλησία των Τράλλεων.
Ο επίσημος εκχριστιανισμός της περιοχής, μαζί με την υπόλοιπη Καρία, πραγματοποιήθηκε λίγο μετά τη μεταστροφή του Κωνσταντίνου, σημείο στο οποίο εδραιώθηκε η επισκοπική έδρα.
Η ιστορική μοίρα των Τράλλεων πήρε μια αποφασιστική τροπή μετά τη μάχη του Μαντζικέρτ το 1071:
Εκμεταλλευόμενοι το εμφύλιο χάος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, οι Σελτζούκοι κατέλαβαν την πόλη για πρώτη φορά, αν και ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός κατάφερε να την ανακτήσει στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα.
Ωστόσο, μέχρι τον 13ο αιώνα, η πόλη βρισκόταν πλέον σε ερείπια.
Μια τελετουργική εμπειρία 2.000 ετών επιστρέφει στο φως
Το 1278, ο Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος αποφάσισε να την ανοικοδομήσει και να την επατοικήσει, υπό τη νέα ονομασία Ανδρονικόπολις ή Παλαιολόγοπολις, με σκοπό να δημιουργήσει ένα προπύργιο ενάντια στην τουρκική προέλαση στην περιοχή.
Ο μέγας δομέστικος Μιχαήλ Ταρχανειώτης τέθηκε επικεφαλής του έργου: αποκατέστησε τα τείχη και εγκατέστησε 36.000 ανθρώπους από τις γύρω περιοχές, συμπεριλαμβανομένων Κουμάνων, οι οποίοι αποτελούσαν μέρος της βυζαντινής πολιτικής εποικισμού στην κοιλάδα του Μαιάνδρου.
Ωστόσο, οι τουρκικές επιθέσεις επαναλήφθηκαν σύντομα.
Η πόλη πολιορκήθηκε και, λόγω έλλειψης εφοδίων και πρόσβασης σε νερό, έπεσε στα χέρια του Μπεηλικίου του Μεντεσέ το 1284.
Η κατάληψη είχε ως αποτέλεσμα εκτεταμένες καταστροφές, σφαγή των κατοίκων της και την υποδούλωση περισσότερων από 20.000 ανθρώπων.
Από αρχαιολογική σκοπιά, η ανακάλυψη και η αποκατάσταση αυτής της πισίνας παρέχουν νέα δεδομένα για τη διάταξη των υδάτινων χώρων στα ρωμαϊκά γυμνάσια της Μικράς Ασίας.
Η χωρητικότητα για τριακόσιους λουόμενους, σε συνδυασμό με τις διαστάσεις της πισίνας, υποδηλώνει ότι το frigidarium των Τράλλεων δεν αποτελούσε ένα απλό, δευτερεύον συμπλήρωμα, αλλά διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στην καθημερινή ζωή του συγκροτήματος, τόσο για την υγειονομική του λειτουργία όσο και για την κοινωνική και ψυχαγωγική του αξία.
Οι νέοι που σύχναζαν στο γυμνάσιο για να κάνουν σωματικές ασκήσεις, να λάβουν ρητορική εκπαίδευση ή να συμμετάσχουν σε κοινωνικές δραστηριότητες, έβρισκαν σε αυτή τη μεγάλη πισίνα κρύου νερού το τελικό στάδιο ενός θερμικού κύκλου που ξεκινούσε από τις θερμές και χλιαρές αίθουσες, αποτελώντας μια τελετουργική και κοινή εμπειρία.
Το βλέμμα στο μέλλον: Οι ανασκαφές συνεχίζονται σε ένα μνημείο γεμάτο μυστικά
Το υπουργείο διευκρίνισε ότι το έργο υλοποιήθηκε υπό την επιστημονική διεύθυνση του καθηγητή Μουράτ Τσεκίλμεζ (Murat Çekilmez), αρχαιολόγου στο Πανεπιστήμιο Αντνάν Μεντερές του Αϊδινίου, σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Μουσείων, η οποία υπάγεται στο ίδιο το υπουργείο.
Αυτή η συνεργασία μεταξύ της κεντρικής διοίκησης, του τοπικού πανεπιστημίου και της ομάδας πεδίου επέτρεψε όχι μόνο την απομάκρυνση των ιζημάτων που κάλυπταν τη δομή, αλλά και τις απαραίτητες εργασίες αποκατάστασης για τη διασφάλιση της συντήρησής της και τη μελλοντική έκθεσή της στο κοινό.
Ο Υπουργός Ερσόι τόνισε στη δήλωσή του ότι η ολοκλήρωση αυτής της φάσης δεν αποτελεί σημείο παύσης στη μελέτη του συγκροτήματος, αλλά μάλλον εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα δράσεων που έχουν προγραμματιστεί για τα επόμενα χρόνια στις Τράλλεις.
Στην πραγματικότητα, το συγκρότημα του «Hamam Gymnasium» περιλαμβάνει ακόμη τομείς που εκκρεμεί να εξερευνηθούν, και αναμένεται ότι οι μελλοντικές εκστρατείες θα εμβαθύνουν στην κατανόηση των παρακείμενων χώρων, όπως οι παλαίστρες ή οι αίθουσες συναντήσεων, που συμπλήρωναν τη λειτουργικότητα του γυμναστηρίου.
Εν τω μεταξύ, η πισίνα του frigidarium είναι πλέον ορατή στους ειδικούς και, στο εγγύς μέλλον, στο ευρύ κοινό που επισκέπτεται τον αρχαιολογικό χώρο, μόλις προετοιμαστούν οι διαδρομές για τους επισκέπτες.
Η συνεργασία μεταξύ του Πανεπιστημίου Αντνάν Μεντερές και της κεντρικής πολιτιστικής διοίκησης αποδείχθηκε ένα αποτελεσματικό μοντέλο για την αντιμετώπιση έργων τέτοιου μεγέθους, συνδυάζοντας την τεχνική ικανότητα και την ακαδημαϊκή αυστηρότητα με τους απαραίτητους υλικοτεχνικούς και οικονομικούς πόρους.
Ο καθηγητής Μουράτ Τσεκίλμεζ, ως επικεφαλής της ομάδας, επέβλεπε προσωπικά κάθε φάση της διαδικασίας, από την αρχική τοπογραφική αποτύπωση έως την τελική στερέωση των δομών, συμπεριλαμβανομένης της λεπτομερούς καταγραφής των υλικών που βρέθηκαν κατά την ανασκαφή.
Τα υλικά αυτά, στα οποία περιλαμβάνονται θραύσματα κεραμικής, αρχιτεκτονικά στοιχεία και υπολείμματα επιχρισμάτων, αναλύονται στα εργαστήρια του πανεπιστημίου προκειμένου να προσδιοριστεί η χρονολόγηση και οι διαδοχικές φάσεις κατοίκησης του χώρου.
Με λίγα λόγια, η είδηση για την αποκατάσταση αυτής της πισίνας δύο χιλιάδων ετών ενισχύει το ενδιαφέρον για τη ρωμαϊκή κληρονομιά της περιοχής του Αιγαίου και αναδεικνύει το συνεχιζόμενο έργο που επιτελείται στις Τράλλεις από τότε που ξεκίνησαν εκ νέου οι συστηματικές έρευνες στον αρχαιολογικό χώρο.