Μετά την ιστορική υπογραφή του Μνημονίου Συναντίληψης (MoU) ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας μετατοπίζεται πλέον στην πράξη και την εξειδίκευση των όρων της εκεχειρίας.
Ωστόσο, η επιστροφή στην ομαλότητα απαιτεί επίπονη τεχνική εργασία και την άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις διεθνείς αγορές.
Πυρηνικά
Ραφαέλ Γκρόσι: «Τώρα ξεκινά η τεχνική εργασία»
Ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) των Ηνωμένων Εθνών, Ραφαέλ Γκρόσι, εξέφρασε την ικανοποίησή του για την επίτευξη της συμφωνίας, με την πυρηνική υπηρεσία του ΟΗΕ να προετοιμάζεται ήδη για τη διαμόρφωση ενός σαφούς σχεδίου δράσης.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Γκρόσι στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters: «Είναι καλό που το μνημόνιο είναι εκεί. Τώρα ξεκινά η τεχνική εργασία».
«Τώρα είναι σειρά μας να καθίσουμε μαζί με τους Αμερικανούς και Ιρανούς συναδέλφους μας και να αρχίσουμε να διαμορφώνουμε τα συγκεκριμένα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν», πρόσθεσε.
Τι προβλέπει το MoU
Η 14 σημείων συμφωνία που υπογράφηκε το βράδυ της Τετάρτης παρατείνει την εκεχειρία που είχε ανακοινωθεί τον Απρίλιο για ακόμη 60 ημέρες —συμπεριλαμβανομένου του μετώπου στον Λίβανο—, προκειμένου να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος στις δύο πλευρές να διαπραγματευτούν έναν τελικό τερματισμό του πολέμου.
Τόσο ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ όσο και ο Ιρανός ομολογός του, Μασούντ Πεζεσκιάν, υπέγραψαν το MoU, με το ιρανικό ΥΠΕΞ να διευκρινίζει ότι η συμφωνία τέθηκε ήδη σε ισχύ από την Τετάρτη.
Το πλήρες κείμενο του προσχεδίου της συμφωνίας, το οποίο αναγνώστηκε παράγραφο προς παράγραφο από ανώτερο αξιωματούχο της κυβέρνησης Τραμπ κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής ενημέρωσης των δημοσιογράφων, αποκαλύπτει το ακριβές πλαίσιο.
Σύμφωνα με το CNN, η 8η παράγραφος του Μνημονίου Συναντίληψης (MoU) αναφέρει αυτούσια:
«Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επιβεβαιώνει ότι δεν θα προμηθευτεί ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα της διάθεσης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου υλικού σύμφωνα με έναν μηχανισμό που θα συμφωνηθεί αμοιβαία, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που αναφέρεται στην παράγραφο 7, με την ελάχιστη απαιτούμενη μεθοδολογία να είναι η αραίωση επί τόπου υπό την εποπτεία του IAEA. Τα δύο μέρη συμφώνησαν επίσης να συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού και άλλα αμοιβαία συμφωνηθέντα θέματα που σχετίζονται με τις πυρηνικές ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, με βάση ένα ικανοποιητικό πλαίσιο που θα συμφωνηθεί στην τελική συμφωνία. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τις διατάξεις της παρούσας παραγράφου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αναγνωρίζουν την κρίσιμη σημασία των προαναφερθέντων πυρηνικών ζητημάτων. Εκφράζουν την πρόθεσή τους να αντιμετωπίσουν αμέσως τα ζητήματα αυτά στις διαπραγματεύσεις, προκειμένου να επιτευχθεί αμοιβαία συμφωνία επ’ αυτών».
Σχολιάζοντας τον αναβαθμισμένο ρόλο του Οργανισμού του, ο Γκρόσι υπογράμμισε τη σημασία των συγκεκριμένων αναφορών στο κείμενο, δηλώνοντας: «Το γεγονός ότι αναφέρουν πως αυτό θα τελεί υπό την εποπτεία και τον έλεγχο του IAEA είναι εξαιρετικά σημαντικό, διότι στις συνομιλίες μας, αυτό που πρόκειται να κάνουμε είναι να καθορίσουμε τι ακριβώς πρέπει να δούμε και σε τι πρέπει να έχουμε πρόσβαση».
Ο ίδιος εξήγησε ότι το μέγεθος και το εύρος του έργου του IAEA θα εξαρτηθούν από τις τελικές διατάξεις της συμφωνίας, ενώ οι τεχνικές συνομιλίες θα επιδιώξουν να εξειδικεύσουν τις γενικές αρχές που έχουν συμφωνηθεί.
«Έχουμε μια ευκαιρία και πρέπει να την αδράξουμε», κατέληξε χαρακτηριστικά.
Στενά του Ορμούζ
Φατίχ Μπιρόλ: «Πρέπει να ανοίξουν χωρίς όρους»
Την ίδια στιγμή, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, χαιρέτισε επίσης τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, η οποία περιλαμβάνει την επαναλειτουργία του στρατηγικής σημασίας περάσματος από την Τεχεράνη και την άρση του ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν από τις ΗΠΑ — μια εξέλιξη που μπορεί να θέσει τέλος στη μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού πετρελαίου στην ιστορία.
Μιλώντας σε εκδήλωση στην Κωνσταντινούπολη, ο Μπιρόλ τόνισε ότι η «εμπιστοσύνη» είναι κρίσιμης σημασίας για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, όπου οι τιμές έχουν ήδη σημειώσει πτώση μετά τη συμφωνία ειρήνης.
Ωστόσο, επισήμανε ότι η κρίση έχει αναδιαμορφώσει τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, με αποτέλεσμα αρκετές χώρες να επανεξετάζουν τις ενεργειακές τους πολιτικές, καθώς είναι σαφές ότι η θαλάσσια δίοδος θα μπορούσε δυνητικά να κλείσει ξανά, δεδομένου ότι το Ιράν την είχε αποκλείσει κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ο IEA πρόκειται να συζητήσει νέες στρατηγικές με διάφορα κράτη γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.
Αναφερόμενος στην ανάγκη να ανοίξουν τα Στενά «χωρίς όρους» ώστε όλα τα μέρη να «πιστέψουν ότι είναι ασφαλή», ο Μπιρόλ δήλωσε: «Θα δούμε τώρα τις λεπτομέρειες της συμφωνίας και τη διαπραγματευτική διαδικασία, καθώς και τι θα συμβεί στη συνέχεια».
Παράλληλα, έστειλε ένα σαφές μήνυμα για τη μόνιμη ζημιά που προκάλεσε η σύγκρουση στη σταθερότητα των αγορών. «Το βάζο έχει σπάσει. Τώρα όλοι οι δρώντες γνωρίζουν ότι τα Στενά του Ορμούζ έκλεισαν μία φορά και μπορούν να κλείσουν ξανά».
Τι προβλέπει το MoU για Ορμούζ και ναυτικό αποκλεισμό
Οι λεπτομέρειες των όρων της συμφωνίας που έρχονται στο φως, αποκαλύπτουν το ακριβές χρονοδιάγραμμα της άρσης των στρατιωτικών μέτρων, αλλά και το νέο καθεστώς που διαμορφώνεται για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα.
Σύμφωνα με την 4η παράγραφο του MoU: «Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συναντίληψης, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα ξεκινήσουν την άρση του ναυτικού αποκλεισμού τους και τυχόν ενοχλήσεων ή εμποδίων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, και θα τερματίσουν πλήρως τον ναυτικό αποκλεισμό εντός 30 ημερών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η κίνηση των πλοίων θα αποκατασταθεί από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν κατ’ αναλογία με τα επίπεδα της προπολεμικής κυκλοφορίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεσμεύονται επιπλέον να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από την εγγύτητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν εντός 30 ημερών από την επίτευξη της τελικής συμφωνίας».
Βάσει αυτής της διάταξης, σημειώνει το CNN, η Ουάσινγκτον έχει περιθώριο μέχρι τις 19 Ιουλίου για να άρει πλήρως τον ναυτικό αποκλεισμό, ενώ η δέσμευση για απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από τις «γύρω περιοχές» εκτιμάται ότι δεν αφορά τις μόνιμες βάσεις των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο, αλλά τους περίπου 50.000 επιπλέον Αμερικανούς στρατιώτες που αναπτύχθηκαν στην περιοχή κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ωστόσο, το κείμενο αφήνει προσώρας αναπάντητο το κρίσιμο ερώτημα για το αν το Ιράν θα διατηρήσει τελικά τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Το τοπίο γύρω από τη ναυσιπλοΐα περιπλέκεται περαιτέρω από την 5η παράγραφο του Μνημονίου, η οποία αναφέρει: «Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συναντίληψης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα προβεί σε ρυθμίσεις, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων χωρίς καμία επιβάρυνση, για 60 ημέρες μόνο, από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα. Η κίνηση των εμπορικών πλοίων θα ξεκινήσει αμέσως και, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για την απομάκρυνση των τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων καθώς και για την αποναρκοθέτηση από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, θα αποκατασταθεί πλήρως εντός 30 ημερών. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διεξαγάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για να καθορίσει τη μελλοντική διοίκηση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες στα Στενά του Ορμούζ, σε συζήτηση με άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών των Στενών του Ορμούζ».
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, η διάταξη αυτή πρακτικά σημαίνει ότι το Ιράν δέχεται να επιτρέψει την ανεμπόδιστη και δωρεάν διέλευση των πετρελαιοφόρων, αλλά μόνο για το διάστημα των 60 ημερών που καλύπτει η προσωρινή συμφωνία.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η πρόβλεψη για τη συνδιαμόρφωση ενός νέου συστήματος διοίκησης στο μέλλον μεταξύ του Ιράν και των γειτόνων του (συμπεριλαμβανομένου του Ομάν) αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής νέων τελών ή διοδίων για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για μια κορυφαία υποχώρηση των ΗΠΑ και μια μόνιμη, εξαιρετικά προσοδοφόρα πηγή εσόδων για την Τεχεράνη.
