Τέσσερις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι δύο πλευρές συνεχίζουν τις διαπραγματεύσεις για μια πιθανή συμφωνία ειρήνης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση της κρίσης. Ωστόσο, μια σειρά από εξαιρετικά σύνθετα ζητήματα εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτά και δυσκολεύουν την επίτευξη συμφωνίας, αναφέρει το Reuters.
Τα Στενά του Ορμούζ και ο αποκλεισμός στον Περσικό Κόλπο
Η απόφαση του Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται συνήθως περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, έχει προκαλέσει σοβαρό σοκ στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων, των τροφίμων και των λιπασμάτων διεθνώς.
Η επαναλειτουργία του θαλάσσιου περάσματος αποτελεί την κορυφαία προτεραιότητα της Ουάσιγκτον, ενώ ταυτόχρονα είναι το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης.
Παρότι το άνοιγμα του στενού θεωρείται απαραίτητο για την ομαλοποίηση της κατάστασης, η διαδικασία ενδέχεται να αποδειχθεί χρονοβόρα, καθώς πολλά πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο και το Ιράν υποστηρίζει ότι έχει τοποθετήσει θαλάσσιες νάρκες, οι οποίες ενδέχεται να είναι δύσκολο να εντοπιστούν.
Παράλληλα, ο αμερικανικός αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών έχει πλήξει τις εξαγωγές της χώρας και τα κρατικά έσοδα, με την άρση του να αποτελεί βασικό αίτημα της Τεχεράνης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί το πιο περίπλοκο ζήτημα στις συνομιλίες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου, κάτι που το Ιράν αρνείται σταθερά, επιμένοντας ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο εμπλουτισμός ουρανίου. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το Ιράν έχει εμπλουτίσει μέρος των αποθεμάτων του σε καθαρότητα 60%, επίπεδο πολύ υψηλότερο από το περίπου 5% που χρησιμοποιείται συνήθως για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ διαθέτει και αποθέματα εμπλουτισμένα σε 20%, 5% και 2%.
Ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να δεχθεί τη μεταφορά μέρους του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού σε φιλική χώρα, όπου θα υποβαλλόταν σε επεξεργασία ώστε να μειωθεί η καθαρότητά του στο 5% πριν επιστραφεί.
Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως η διάρκεια ενδεχόμενης αναστολής του πυρηνικού προγράμματος, το μέλλον των πυρηνικών εγκαταστάσεων, η διαχείριση των αποθεμάτων ουρανίου χαμηλότερου εμπλουτισμού, η τύχη των προηγμένων φυγοκεντρητών και οι κανόνες των διεθνών επιθεωρήσεων.
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι
Πριν από την έναρξη του πολέμου, μία από τις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις ήταν να περιοριστεί η εμβέλεια των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων ώστε να μην μπορούν να πλήξουν το Ισραήλ.
Η Τεχεράνη απορρίπτει το αίτημα, υποστηρίζοντας ότι το δικαίωμα διατήρησης συμβατικών οπλικών συστημάτων δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Το Ιράν επιμένει επίσης ότι εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό πυραυλικό οπλοστάσιο.
Κυρώσεις, παγωμένα κεφάλαια και αποζημιώσεις
Η ιρανική οικονομία έχει επηρεαστεί επί χρόνια από τις αμερικανικές και διεθνείς κυρώσεις, γεγονός που συνέβαλε και στις κοινωνικές αναταραχές που σημειώθηκαν στη χώρα τον Ιανουάριο.
Η Τεχεράνη ζητά την άρση των κυρώσεων, την αποδέσμευση δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων από έσοδα πετρελαίου που παραμένουν παγωμένα σε ξένες τράπεζες, καθώς και αποζημιώσεις για τις ζημιές που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε τέτοια αιτήματα.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα επικρίνει τον πρώην πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα για την επιστροφή παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του 2015.
Παράλληλα, ορισμένα μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι το τελευταίο σχέδιο συμφωνίας περιλαμβάνει επενδυτικό πρόγραμμα για το Ιράν.
Ο ρόλος του Λιβάνου και της Χεζμπολάχ
Η Τεχεράνη επιμένει ότι οποιαδήποτε συνολική συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει και τον πόλεμο που διεξήγαγε το Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Παρότι Ισραήλ και Λίβανος συμφώνησαν πρόσφατα σε κατάπαυση του πυρός, οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για επανειλημμένες παραβιάσεις της συμφωνίας.
Ταυτόχρονα, ο ισραηλινός στρατός έχει εντείνει τις επιχειρήσεις του στον νότιο Λίβανο.
Σύμφωνα με αναλυτές, το Ισραήλ θα αντιταχθεί σε οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης περιορίζει την ελευθερία δράσης του στο λιβανικό μέτωπο.
Οι εξελίξεις γύρω από αυτά τα πέντε ζητήματα αναμένεται να καθορίσουν εάν οι δύο χώρες θα καταλήξουν τελικά σε συμφωνία ή αν η αντιπαράθεση θα συνεχιστεί.
