Παρά τις ηχηρές διακηρύξεις του για μετατροπή της Γροιλανδίας σε αμερικανικό έδαφος, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατέληξε σε έναν σημαντικό συμβιβασμό, υπογράφοντας τελικά μια συμφωνία ασφαλείας που απέχει πολύ από τις αρχικές του αξιώσεις.
Τον Ιανουάριο, ο Τραμπ ήταν απόλυτα σαφής σχετικά με την ανάγκη του να αναλάβει τον έλεγχο ολόκληρης της Γροιλανδίας και να τη μετατρέψει σε αμερικανικό έδαφος.
«Αυτό είναι που αισθάνομαι ότι χρειάζεται ψυχολογικά για την επιτυχία», είπε. «Η ιδιοκτησία σού δίνει πράγματα και στοιχεία που δεν μπορείς να λάβεις απλώς υπογράφοντας ένα έγγραφο, ώστε να έχεις μια βάση».
Την Τρίτη, ωστόσο, υπέγραψε ένα έγγραφο που προετοιμάζει το έδαφος για την επέκταση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στο νησί και το άνοιγμα νέων βάσεων. Ωστόσο, το κείμενο ορίζει ρητά ότι δεν μεταβιβάζεται κανένα απολύτως έδαφος στις ΗΠΑ.
Κανείς δεν ήθελε να δώσει έμφαση σε αυτό το σημείο, και ιδιαίτερα η Δανία, που διοικεί την απέραντη αλλά σε μεγάλο βαθμό ακατοίκητη έκταση, από φόβο μήπως ο Αμερικανός Πρόεδρος αποκηρύξει τη συμφωνία την οποία μόλις είχε χαρακτηρίσει «τρομερή για την Ευρώπη και για τις ΗΠΑ».
Για τον Τραμπ, σημειώνουν οι New York Times, η εξέλιξη αυτή συνιστά μια μεγάλη υποχώρηση.
Είχε θέσει για πρώτη φορά το ενδεχόμενο αγοράς της Γροιλανδίας κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του και δεν εγκατέλειψε ποτέ την ιδέα. Ακόμη και πριν από την ορκωμοσία του, προέβαλε επιχειρήματα εθνικής ασφάλειας για την ένταξη της περιοχής στις ΗΠΑ, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι, αν τα κατάφερνε, θα ήταν μια ιστορική στιγμή.
Λίγα ζητήματα συσπείρωσαν τόσο τους Ευρωπαίους συμμάχους εναντίον της κυβέρνησης Τραμπ, ειδικά από τη στιγμή που φοβήθηκαν ότι θα μπορούσε να προχωρήσει σε στρατιωτική ενέργεια εναντίον ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι εξέτασε σοβαρά ένα τέτοιο βήμα, αλλά αυτό δεν μείωσε τους φόβους, αναφέρουν οι NYT.
Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων
Διπλωμάτες που συμμετείχαν στη σύνταξη της δεκασέλιδης συμφωνίας που δημοσιοποιήθηκε την Τρίτη ανέφεραν ότι πέρασαν μήνες επεξεργαζόμενοι τη διατύπωση, και στη συνέχεια περίμεναν αυτό που ήλπιζαν ότι θα ήταν η κατάλληλη στιγμή για να την παρουσιάσουν στον Τραμπ.
Ακόμη και τότε ήταν νευρικοί, έχοντας νωπή στη μνήμη τους την υπογραφή συμφωνίας για την πυρηνική ενέργεια με τη Σαουδική Αραβία το καλοκαίρι, μετά την οποία ο Αμερικανός Πρόεδρος ανακοίνωσε την επόμενη κιόλας ημέρα ότι άλλαζε βασικούς όρους.
Οι διπλωμάτες μίλησαν υπό το καθεστώς της ανωνυμίας με τους New York Times για να συζητήσουν τις ευαίσθητες διαπραγματεύσεις.
Το αν ο Τραμπ έχει εγκαταλείψει οριστικά την επιμονή του να κατέχουν οι ΗΠΑ τη Γροιλανδία παραμένει άγνωστο, παραδέχονται οι διπλωμάτες.
Ωστόσο, ελπίδα τους ήταν να του δώσουν αρκετά στοιχεία για να περηφανεύεται, ακόμη και αν πολλές από τις διατάξεις εμπεριέχονταν ήδη στη συμφωνία του 1951 και τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις της.
Ο Μίκελ Ρούνγκε Όλεσεν, ερευνητής στο Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών, περιέγραψε το τελικό έγγραφο ως μια ελάχιστη βελτίωση για τις ΗΠΑ, η οποία επιτεύχθηκε με σημαντικό πολιτικό κόστος.
«Είναι ένα εξαιρετικά υψηλό τίμημα για σχετικά περιορισμένες αλλαγές», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι οι απειλές του Τραμπ προκάλεσαν διαρκή ζημιά στις σχέσεις με τη Δανία, τη Γροιλανδία και την Ευρώπη.
Η συμφωνία του 1951 ουσιαστικά έδινε στις Ηνωμένες Πολιτείες το δικαίωμα να κατασκευάζουν βάσεις σε όλη τη Γροιλανδία, και στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου υπήρχαν περισσότερες από δέκα.
Σε κάποιο σημείο υπήρχε μάλιστα σχέδιο για μια βάση πυρηνικών όπλων κάτω από τους πάγους. Ωστόσο, το κόστος και στη συνέχεια το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οδήγησαν στην εγκατάλειψη πολλών εγκαταστάσεων.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επισκέφθηκε μία από τις εναπομείνασες βάσεις, τη Διαστημική Βάση Pituffik, τον Μάρτιο του 2025, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να «αφυπνιστούν» απέναντι στα σχέδια της Κίνας και της Ρωσίας για το νησί.
«Δεν μπορούμε απλώς να θάβουμε το κεφάλι μας στην άμμο», είπε, «ή, στη Γροιλανδία, να θάβουμε το κεφάλι μας στο χιόνι».
Ιστορική νίκη για τη Γροιλανδία
Η επίσκεψη του Βανς προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία για τις αμερικανικές προθέσεις. Ωστόσο, τις τελευταίες ημέρες, οι αντιδράσεις στη συμφωνία ήταν ευρέως θετικές στη Δανία και τη Γροιλανδία.
Για τη Νάαγια Ναθάνιελσεν, μέλος του κοινοβουλίου της Δανίας και στέλεχος του αριστερού κόμματος της Γροιλανδίας, που τάσσεται υπέρ της ανεξαρτησίας του αρκτικού νησιού, το σημαντικότερο μέρος της συμφωνίας είναι η σελίδα των υπογραφών.
Για πρώτη φορά, η Γροιλανδία, παράλληλα με τη Δανία, αποτελεί άμεσο συμβαλλόμενο μέρος μιας νομικά δεσμευτικής διεθνούς συμφωνίας.
Αυτό αποτελεί μια τεράστια νίκη για τον πληθυσμό της Γροιλανδίας, που αισθανόταν πάντα περιθωριοποιημένος, διατηρώντας αμφιβολίες για το αν η Δανία είχε κατά νου το βέλτιστο συμφέρον του.
«Αυτή είναι η πρώτη φορά που είχαμε πραγματικά μια θέση στο τραπέζι», δήλωσε η Ναθάνιελσεν. «Αυτό είναι κάτι για το οποίο είμαστε υπερήφανοι», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ότι θεωρεί πως θα δημιουργήσει προηγούμενο για μεγαλύτερη αυτονομία της Γροιλανδίας στην εξωτερική πολιτική.
Μια βασική αλλαγή στο νέο έγγραφο είναι η ρητή περιγραφή του πώς η Γροιλανδία θα δεσμεύεται από τους όρους της συμφωνίας ακόμη και αν γίνει ανεξάρτητη από τη Δανία.
«Σε περίπτωση που η Γροιλανδία ασκήσει το δικαίωμά της για αυτοδιάθεση προκειμένου να γίνει ανεξάρτητη, η κυβέρνηση του Βασιλείου της Δανίας και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας διασφαλίζουν μαζί ότι το ανεξάρτητο κράτος της Γροιλανδίας θα συμφωνήσει να παραμείνει στο ΝΑΤΟ», αναφέρει το έγγραφο.
