Σε μια κομβική συμφωνία για την αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Αρκτική προχωρούν η Δανία, η Γροιλανδία και οι ΗΠΑ, επισημοποιώντας τη διεύρυνση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στη μεγαλόνησο, σε μια προσπάθεια να εκτονωθεί η διπλωματική ένταση των τελευταίων μηνών και να τεθεί η περιοχή υπό την ομπρέλα προστασίας του ΝΑΤΟ.
Τριμερής συμφωνία
Η Δανία, η Γροιλανδία και οι ΗΠΑ αναμένεται να υπογράψουν την Τρίτη μια νέα συμφωνία για την ασφάλεια της Γροιλανδίας, μια εξέλιξη που σύμφωνα με την Κοπεγχάγη θέτει την αρκτική ασφάλεια υπό την εποπτεία του ΝΑΤΟ, αντί να αφήνεται αποκλειστικά στη δικαιοδοσία της Ουάσινγκτον και της Δανίας.
Όπως μεταδίδει το πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο τρεις πηγές με γνώση του θέματος, οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να επαναλειτουργήσουν μια στρατιωτική βάση της εποχής του Ψυχρού Πολέμου στη νότια Γροιλανδία και να δημιουργήσουν άλλη μία στην ανατολική ακτή, η οποία σήμερα χρησιμοποιείται από τις δανικές δυνάμεις.
Σύμφωνα με δύο από τις ίδιες πηγές, πρόκειται για τις περιοχές Ναρσαρσουάκ, όπου ο πληθυσμός έχει συρρικνωθεί σε μόλις λίγες δεκάδες κατοίκους αφότου οι ΗΠΑ έκλεισαν τη στρατιωτική βάση Bluie West One τη δεκαετία του 1950, και Μέστερσβιγκ, ένα στρατιωτικό φυλάκιο που χρησιμοποιείται από τη Sirius Dog Sled Patrol, μια ειδική μονάδα των δανικών ενόπλων δυνάμεων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ θα συναντηθεί στη Νέα Υόρκη την Τρίτη με τη πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, για την τελετή της τριμερούς υπογραφής, δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.
Οι τρεις πλευρές αναμένεται να υπογράψουν τη νέα συμφωνία στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στις 10:30 π.μ. ώρα Ανατολικής Ακτής (16:30 ώρα Ελλάδος).
Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου αρνήθηκε να σχολιάσει τις λεπτομέρειες του κειμένου, επαναλαμβάνοντας προγενέστερη δήλωση ότι η υπογραφή της Τρίτης θα «διασφαλίσει και θα υπερασπιστεί την ασφάλεια της Γροιλανδίας και των ΗΠΑ».
Η εμπλοκή του ΝΑΤΟ και οι πιέσεις Τραμπ
Από την πλευρά της, η Δανία τονίζει ότι η συμφωνία θέτει την αρκτική ασφάλεια υπό τη σκέπη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, αντί να παραμένει αποκλειστική ευθύνη των ΗΠΑ και της Δανίας.
Η συμφωνία ακολουθεί μήνες πιέσεων από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωνε επίμονα ότι επιθυμεί τον έλεγχο της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, ενώ κατά καιρούς δεν είχε αποκλείσει τη χρήση στρατιωτικής ή οικονομικής βίας για την απόκτηση του ημιαυτόνομου δανικού εδάφους.
Η ιδέα αυτή έχει απορριφθεί από τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της Γροιλανδίας, όπως αποτυπώνεται στις δημοσκοπήσεις.
Η συμφωνία «θα διαμορφωθεί με τρόπο ώστε η ευθύνη για την ασφάλεια στην Αρκτική να μην είναι μόνο δανική ή αμερικανική», δήλωσε την Κυριακή στο εθνικό δίκτυο TV2 ο υπουργός Εξωτερικών της Δανίας, Λαρς Λέκε Ράσμουσεν.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι σε μεγάλο βαθμό «θα είναι το ΝΑΤΟ που θα μεριμνά για την Αρκτική».
Οι απειλές του Τραμπ, οι οποίες κορυφώθηκαν τον Ιανουάριο, πυροδότησαν διπλωματική κρίση στους κόλπους του ΝΑΤΟ και ώθησαν τη Δανία και τη Γροιλανδία σε διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον με στόχο την εκτόνωση της πίεσης.
Η παρουσία των ΗΠΑ στη Γροιλανδία και το καθεστώς του 1951
Παραμένει ασαφές εάν η νέα συμφωνία τροποποιεί την υφιστάμενη αμυντική συμφωνία του 1951, η οποία αποτελεί τη νομική βάση για την αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία.
«Φαίνεται ότι τώρα χρησιμοποιούμε αυτή την κρίση για να προσπαθήσουμε να ενισχύσουμε τη συνοχή του ΝΑΤΟ μέσω της Γροιλανδίας», σχολίασε ο Ούλρικ Πραμ Γκαντ, ερευνητής στο Δανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών (DIIS).
Το στρατηγικό ενδιαφέρον της Ουάσινγκτον για τη Γροιλανδία χρονολογείται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1941, οι ΗΠΑ υπέγραψαν συμφωνία με τον Δανό απεσταλμένο Χένρικ Κάουφμαν, ο οποίος ενήργησε χωρίς εξουσιοδότηση από τη χώρα του, η οποία τελούσε τότε υπό γερμανική κατοχή.
Οι ΗΠΑ επιδίωξαν τη συμφωνία για να κρατήσουν τη Γροιλανδία μακριά από τα γερμανικά χέρια και να διασφαλίσουν τη θαλάσσια οδό εφοδιασμού του Βόρειου Ατλαντικού μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης.
Βάσει αυτής της συμφωνίας, οι ΗΠΑ κατασκεύασαν αεροδρόμια, ναυτικές εγκαταστάσεις και μετεωρολογικούς σταθμούς σε όλο το νησί, φτάνοντας περίπου τους 5.500 στρατιώτες μέχρι το 1943, σύμφωνα με το DIIS.
Το 1946, ο Αμερικανός πρόεδρος Χάρι Τρούμαν επιχείρησε να αγοράσει το νησί ως στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο έναντι 100 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό, αλλά η Κοπεγχάγη αρνήθηκε να το πουλήσει.
Αντ’ αυτού, το 1951 υπογράφηκε νέα συμφωνία που παραχωρούσε στον αμερικανικό στρατό εκτεταμένα δικαιώματα στη Γροιλανδία, αλλά ήταν συνδεδεμένη με την ύπαρξη του ΝΑΤΟ.
«Δεν νομίζω ότι η Δανία και η Γροιλανδία θα υπογράψουν εάν δεν περιλαμβάνεται η ίδια ρήτρα για το ΝΑΤΟ», εκτίμησε ο Γκαντ.
Αντιδράσεις για την επόμενη ημέρα
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διατηρούσαν 17 στρατιωτικές εγκαταστάσεις και περισσότερους από 10.000 στρατιώτες στη Γροιλανδία.
Σήμερα παραμένει μόνο η διαστημική βάση Πιτούφικ, με περίπου 150 Αμερικανούς στρατιωτικούς.
Εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ δήλωσε το Σάββατο ότι η Συμμαχία χαιρετίζει τη νέα συμφωνία, η οποία «θα βοηθήσει στην προώθηση της ασφάλειας, της σταθερότητας και της συνεργασίας σε αυτή τη ζωτική περιοχή».
Ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λέκε Ράσμουσεν, ο οποίος ταξίδεψε εκτάκτως στη Νέα Υόρκη, απέφυγε να αποκαλύψει το ακριβές περιεχόμενο του κειμένου της συμφωνίας.
«Αλλά έχουμε πει από την αρχή ότι είμαστε ανοιχτοί στο να ικανοποιήσουμε νόμιμα συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ», δήλωσε τη Δευτέρα στο δανικό πρακτορείο ειδήσεων Ritzau.
Από την πλευρά του, ο Τραμπ υποστήριξε σε ανάρτησή του στο Truth Social την Παρασκευή ότι η συμφωνία παραχωρεί στις ΗΠΑ «μόνιμο έλεγχο πάνω στην ασφάλεια και όλες τις άλλες ανάγκες στη Γροιλανδία», προσθέτοντας ότι κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν θα μπορεί να διατηρεί βάση ή στρατιωτική παρουσία εκεί χωρίς τη γραπτή έγκριση της Ουάσινγκτον.
Η Δανία δεν έχει απαντήσει στον ισχυρισμό του Τραμπ, αν και νωρίτερα η Κοπεγχάγη είχε παραδεχτεί ότι υποεπένδυσε στην άμυνα της Γροιλανδίας για δεκαετίες και έχει δεσμευτεί να επεκτείνει τη στρατιωτική της παρουσία στο νησί, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων στρατευμάτων του ΝΑΤΟ.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση της Γροιλανδίας επιχειρεί να καθησυχάσει την κοινή γνώμη.
Ο Έρικ Γιένσεν, βουλευτής της αντιπολίτευσης στη Γροιλανδία, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι διαβάσε το προσχέδιο της συμφωνίας: «Νιώθω καθησυχασμένος και δεν ανησυχώ», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ο υπουργός Εξωτερικών του νησιού χειρίζεται το ζήτημα με τον καλύτερο τρόπο.
