Μια σπάνια και αναπάντεχη αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε στο φως στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου, ξυπνώντας μνήμες από το ένδοξo βυζαντινό παρελθόν της περιοχής.
Ένα χρυσό νόμισμα ανεκτίμητης ιστορικής αξίας, που παρέμενε κρυμμένο για έναν ολόκληρο αιώνα σε απόσταση αναπνοής από την ακτή, εντοπίστηκε εντελώς τυχαία. Ένα βυζαντινό χρυσό νόμισμα που χρονολογείται στα τέλη του 10ου αιώνα ανακαλύφθηκε στα ρηχά νερά στα ανοικτά των ακτών του Καράμπουρουν στη Σμύρνη, στη δυτική Τουρκία.
Το νόμισμα, το οποίο βρέθηκε μόλις λίγα μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή, ο οποίος κυβέρνησε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία από το 969 έως το 976 μ.Χ. Η ανακάλυψη έγινε τον Απρίλιο από έναν ερασιτέχνη δύτη που εξερευνούσε τα νερά στα ανοικτά του Καράμπουρουν.
Το νόμισμα εντοπίστηκε σε βάθος περίπου δύο έως τριών μέτρων και αργότερα παραδόθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σμύρνης, όπου οι ειδικοί εξέτασαν το εύρημα και το ταυτοποίησαν ως μια χρυσή κοπή από την περίοδο της βασιλείας του Ιωάννη Α΄ Τσιμισκή.
Το «πρόσωπο» του Χριστού και ο Αυτοκράτορας στις δύο όψεις του νομίσματος
Το νόμισμα διασώζει έναν χαρακτηριστικό συνδυασμό χριστιανικής και αυτοκρατορικής εικονογραφίας. Η μία όψη απεικονίζει τον Χριστό με φωτοστέφανο, να υψώνει το ένα χέρι για ευλογία, ενώ στο άλλο κρατά το Ευαγγέλιο.
Στην πίσω όψη, η Παναγία εμφανίζεται δίπλα στον αυτοκράτορα και απλώνει το χέρι της προς το στέμμα του. Η σύνθεση αυτή συνδέει στενά την αυτοκρατορική εξουσία με τη θεία έγκριση, αντανακλώντας μια οπτική γλώσσα που είχε αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στη βυζαντινή νομισματοκοπία μέχρι τον 10ο αιώνα. Η ακριβής ονομαστική αξία του νομίσματος του Καράμπουρουν δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επίσημα.
Τα χρυσά νομίσματα που εκδόθηκαν υπό τον Ιωάννη Α΄ περιλάμβαναν στενά συνδεδεμένους τύπους, και λεπτομέρειες όπως το βάρος και η διάμετρος του νομίσματος θα ήταν απαραίτητες προτού αποδοθεί με ασφάλεια σε μια συγκεκριμένη ονομαστική αξία.
Μια σύντομη αλλά καθοριστική βυζαντινή βασιλεία
Ο Ιωάννης Α΄ Τσιμισκής ανήλθε στην εξουσία το 969 και κυβέρνησε για περίπου επτά μόνο χρόνια, ωστόσο η βασιλεία του σηματοδότησε μια σημαντική περίοδο βυζαντινής στρατιωτικής επέκτασης. Οι στρατιές του πολέμησαν τους Ρως στα Βαλκάνια και πραγματοποίησαν εκστρατείες στη Συρία και την ανατολική Μεσόγειο, ενισχύοντας τον βυζαντινό έλεγχο σε αρκετές περιοχές στρατηγικής σημασίας.
Αυτές οι επιτυχίες βοήθησαν στη σταθεροποίηση της θέσης της αυτοκρατορίας πριν από τη μακροβιότερη βασιλεία του Βασιλείου Β΄. Το χρυσό νόμισμα που βρέθηκε στα ανοικτά του Καράμπουρουν κόπηκε, ως εκ τούτου, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου όπου η βυζαντινή πολιτική και στρατιωτική επιρροή επεκτεινόταν τόσο στη νοτιοανατολική Ευρώπη όσο και στην ανατολική Μεσόγειο.
Πώς βρέθηκε ένας χρυσός «θησαυρός» στα ρηχά της θάλασσας;
Το πώς το νόμισμα κατέληξε στον βυθό της θάλασσας παραμένει άγνωστο. Η υποβρύχια ανακάλυψή του δεν υποδηλώνει από μόνη της την ύπαρξη κάποιου ναυαγίου ή βυθισμένης αρχαιολογικής θέσης. Το νόμισμα ενδέχεται να χάθηκε από κάποιο πλοίο, να έπεσε κοντά σε αγκυροβόλιο ή στην ακτογραμμή, ή να μετακινήθηκε από την αρχική του θέση με την πάροδο του χρόνου λόγω της παράκτιας διάβρωσης και της θαλάσσιας δραστηριότητας.
Χωρίς σχετικό αρχαιολογικό υλικό, ωστόσο, δεν υπάρχουν προς το παρόν στοιχεία που να επιτρέπουν στους ερευνητές να αναπαραστήσουν τις συνθήκες της απώλειάς του. Το Καράμπουρουν κατέχει εξέχουσα θέση κατά μήκος των ακτών του Αιγαίου, αντικρίζοντας διαδρομές που συνέδεαν τη δυτική Ανατολία με τα κοντινά νησιά και την ευρύτερη ανατολική Μεσόγειο για αιώνες. Ακόμα κι έτσι, η σύνδεση του νομίσματος με οποιαδήποτε συγκεκριμένη θαλάσσια διαδρομή ή ιστορικό γεγονός θα ήταν πρόωρη.
Το νόμισμα μεταφέρθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σμύρνης
Διευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σμύρνης, Σαβάς Γκιουρμπούζ, επιβεβαίωσε ότι το χρυσό νόμισμα παραδόθηκε στο μουσείο. Τα αρχαιολογικά αντικείμενα που ανακαλύπτονται από πολίτες στην Τουρκία πρέπει να αναφέρονται στις αρμόδιες αρχές, ώστε να μπορούν να εξεταστούν και να προστατευθούν. Ο Γκιουρμπούζ δήλωσε επίσης ότι το νόμισμα ενδέχεται τελικά να εκτεθεί στο κοινό.
Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να είναι μικρής κλίμακας, είναι όμως ασυνήθιστα υποβλητική. Περισσότερα από 1.000 χρόνια μετά την κοπή του, το χρυσό νόμισμα αναδύθηκε από τα ρηχά νερά του Αιγαίου, με τις μορφές του Χριστού, της Παναγίας και ενός Βυζαντινού αυτοκράτορα να παραμένουν ακόμη εμφανείς.
