Σε μία από τις σοβαρότερες πολιτικές και ηθικές δοκιμασίες που έχει αντιμετωπίσει το AKP τα τελευταία χρόνια ενδέχεται να μετατραπεί η εν εξελίξει κρίση των επενδυτικών funds στην Τουρκία, καθώς το πρόβλημα βρίσκεται στους κόλπους του καθεστώτος. Όμως την ίδια στιγμή ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί να τη μετατρέψει σε ευκαιρία πολιτικής ενίσχυσης, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως τον ηγέτη που καθαρίζει το ίδιο του το σύστημα, τιμωρεί τους υπευθύνους, αποζημιώνει τους πολίτες και μπορεί τελικά να βγει από τη δοκιμασία ισχυρότερος.
Η αντιπρόεδρος
Η υπόθεση πήρε καθαρά πολιτική διάσταση όταν στο επίκεντρο βρέθηκαν η πρώην υπουργός και αντιπρόεδρος του AKP, Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά και ο σύζυγός της Ιλιάς Καγιά. Σύμφωνα με τις καταγγελίες που δημοσιοποιήθηκαν, το ζευγάρι είχε επενδύσει συνολικά περίπου 163 εκατ. λίρες σε μετοχές που συνδέονται με τα funds της κρίσης και φέρεται να τις ρευστοποίησε κοντά στα υψηλά επίπεδα των τιμών, αποκομίζοντας περίπου 2,17 δισ. λίρες. Μετά την αποκάλυψη, η Καγιά παραιτήθηκε από την αντιπροεδρία του AKP και από άλλες κομματικές αρμοδιότητες, ενώ οι Αρχές επέβαλαν προληπτικά μέτρα και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων στην ίδια και στον σύζυγό της, καθώς η έρευνα για τις συναλλαγές τους συνεχίζεται.
Η απάντηση του καθεστώτος είναι γρήγορη, πολυεπίπεδη και στρατηγική, με τον Ερντογάν να επιχειρεί, επιτυχώς προς το παρόν, να τοποθετηθεί πάνω από το σκάνδαλο, όχι ως ο ηγέτης ενός συστήματος που απέτυχε να το αποτρέψει, αλλά ως η ανώτατη Αρχή που θα το καθαρίσει, θα τιμωρήσει τους υπευθύνους, θα αποζημιώσει τους πολίτες και θα επαναφέρει την τάξη.
Στην ομιλία του για την έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου την 1η Οκτωβρίου, επανέλαβε ότι κανενός τα δικαιώματα δεν θα θυσιαστούν και ότι η κρίση δεν θα μετατραπεί σε απειλή για την οικονομική ασφάλεια και την κοινωνική ειρήνη. Επεσήμανε ότι η κυβέρνηση έχει ήδη δημιουργήσει ειδικό συντονιστικό συμβούλιο υπό τον αντιπρόεδρο Τζεβντέτ Γιλμάζ, με αποστολή να επιταχύνει τις εκκαθαρίσεις, να συντονίσει τις εποπτικές Αρχές και κυρίως να οργανώσει τις πληρωμές αποζημιώσεων προς τους επενδυτές, που είναι και ο καταλυτικός παράγοντας.
Αποζημιώσεις
Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει ήδη περάσει από τις γενικές διαβεβαιώσεις σε συγκεκριμένο μηχανισμό αποζημιώσεων, με ενδιάμεσες πληρωμές έως ένα εκατ. λίρες ανά επενδυτή και ανά fund, προτεραιότητα στους μικρότερους επενδυτές και χρήση των ρευστών διαθεσίμων, των προϊόντων εκκαθάρισης και των κεφαλαίων που θα συγκεντρωθούν μέσω του αντίστοιχου ταμείου. Ταυτόχρονα δημιουργούνται ειδικοί λογαριασμοί ώστε όσοι αποκόμισαν εξαιρετικά υψηλά κέρδη να μπορούν να επιστρέψουν χρήματα πριν η υπόθεσή τους φτάσει αναγκαστικά στη Δικαιοσύνη.
Ισχυρό όπλο
Αυτό είναι σήμερα το πιο ισχυρό πολιτικό όπλο του Ερντογάν, σημειώνουν τα ίδια πρόσωπα και συνεχίζουν τονίζοντας ότι ο Τούρκος Πρόεδρος δεν αρνείται ότι το σύστημα παρήγαγε σοβαρή δυσλειτουργία και διαφθορά, αλλά προσπαθεί να μετατρέψει την αποκάλυψή τους σε απόδειξη ότι το ίδιο το κράτος διαθέτει ακόμη τη δύναμη να αυτοδιορθωθεί. Η έννοια της κάθαρσης λειτουργεί έτσι σχεδόν αντίστροφα, καθώς η ύπαρξη σήψης δεν παρουσιάζεται ως απόδειξη συνολικής αποσύνθεσης, αλλά ως ευκαιρία για να αποδειχθεί ότι η εξουσία μπορεί να την εντοπίσει, να την απομονώσει και να την απομακρύνει.
Καθεστωτικοί αρθρογράφοι όπως ο Αχμέτ Τασγκετιρέν και ο Μεχμέτ Οτσακτάν στην εφημερίδα «Karar» θέτουν πλέον ευθέως το ερώτημα αν η μακρά παραμονή στην εξουσία έχει αδειάσει από περιεχόμενο την ηθική γλώσσα του συντηρητικού χώρου. Αντίθετα, ο καθεστωτικός Αϊντίν Γιουνάλ στη «Yeni Safak», ιδεολογικό προπύργιο του ΑΚΡ, προσπαθεί να χαράξει μια αμυντική γραμμή: η Καγιά μπορεί να θεωρηθεί ότι πρόδωσε τον Ερντογάν και το κίνημα αλλά το σκάνδαλο δεν πρέπει να μετατραπεί σε επίθεση κατά της θρησκείας, της μαντίλας ή των θρησκευομένων. Η ιδεολογική αυτή σύγκρουση καταδεικνύει ότι η κρίση έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια της οικονομικής πολιτικής και αγγίζει το πιο ευαίσθητο ιδεολογικό πεδίο του καθεστώτος.
Την ίδια ώρα, ένα δεύτερο επίπεδο άμυνας αρχίζει να οικοδομείται στον καθεστωτικό Τύπο, που θωρακίζει ένα αφήγημα σύμφωνα με το οποίο η κρίση είναι μεν υπαρκτή, αλλά η αντιπολιτευόμενη κριτική εις βάρος του καθεστώτος αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης επιχείρησης αποσταθεροποίησης. Ο Ζαφέρ Σαχίν στη «Milliyet» έγραψε ακόμα και για «πέμπτη φάλαγγα» που επιχειρεί να χρησιμοποιήσει το σκάνδαλο για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο κράτος και να πλήξει τον Ερντογάν, ενώ ο Γιουτσέλ Κοτς στην «Turkiye» έφτασε ακόμη πιο μακριά, συνδέοντας την υπόθεση με ένα υποτιθέμενο σχέδιο πρόωρων εκλογών το 2026 και με μια νέα απόπειρα αποδυνάμωσης της εξουσίας από μέσα και από το εξωτερικό.
Έτσι, μέσα στο αφήγημα αυτό, ο Ερντογάν προβάλλεται ταυτόχρονα ως ο άνθρωπος που καθαρίζει το σκάνδαλο αλλά και ως το τελικό θύμα εκείνων που προσπαθούν να το χρησιμοποιήσουν εναντίον του.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν αυτή η στρατηγική μπορεί να λειτουργήσει, καθώς ο Ερντογάν εξακολουθεί να διαθέτει το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας, του κρατικού μηχανισμού και της δυνατότητας να επιβάλλει ρυθμό στην πολιτική αφήγηση, αλλά αυτή τη φορά οι υποσχέσεις είναι μετρήσιμες.
Οι πολίτες θα δουν αν τα χρήματα των αποζημιώσεων καταβάλλονται, αν τα μεγάλα ποσά ανακτώνται και αν η κάθαρση σταματά στους εύκολους στόχους ή αν φτάνει πραγματικά στο εσωτερικό της κυβερνώσας ελίτ. Αν οι αποζημιώσεις προχωρήσουν και η έρευνα αγγίξει έστω και κάποια πολιτικά ευαίσθητα πρόσωπα, ο Ερντογάν μπορεί να μετατρέψει μια επικίνδυνη κρίση σε επίδειξη διορθωτικής ισχύος. Αν όμως η κάθαρση αποδειχθεί περιορισμένη και οι απώλειες μείνουν σε μεγάλο βαθμό ακάλυπτες τότε η κρίση των funds θα κινδυνεύσει να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το καθεστώς Ερντογάν.
