Καθώς τα περιστατικά δολιοφθορών, οι απόπειρες δολοφονίας και οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου πολλαπλασιάζονται σε ευρωπαϊκό έδαφος, πληθαίνουν οι φωνές που υποστηρίζουν ότι η αντιπαράθεση με τη Ρωσία έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όρια των «υβριδικών απειλών».
Μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και εκρηκτικά στη Γερμανία που συνδέονται με σχεδιαζόμενη επίθεση στο αεροδρόμιο της Λειψίας. Ένα ναυτικό drone που καταρρίφθηκε κοντά σε πλατφόρμα φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα. Ένα σχέδιο δολοφονίας σε βάρος κορυφαίου στελέχους της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Απέχει πράγματι η Ευρώπη από μια ανοιχτή σύγκρουση με τη Ρωσία ή εθελοτυφλεί; Η εκστρατεία της Μόσχας κατά της Ευρώπης φαίνεται όλο και πιο αποθρασυμένη.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Politico, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένουν διστακτικοί να αποκαλέσουν την κατάσταση με το όνομα που της δίνουν πλέον όλο και περισσότεροι αξιωματούχοι ασφαλείας: πόλεμος.
Αντίθετα, καταφεύγουν στον πιο «ήπιο» όρο «υβριδικός πόλεμος» — μια διατύπωση που επιτρέπει στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ να αποφύγουν μια άμεση στρατιωτική απάντηση.
Αυτή η τακτική ορολογίας δέχεται πλέον εντονότατη κριτική, καθώς το Κρεμλίνο κλιμακώνει τις δολιοφθορές, τις κυβερνοεπιθέσεις και άλλες επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Εμπειρογνώμονες σε θέματα ασφαλείας, διπλωμάτες και αξιωματούχοι της άμυνας δήλωσαν στο Politico ότι η ετικέτα του «υβριδικού» ενέχει τον κίνδυνο να υποτιμηθεί η σοβαρότητα της απειλής, και να αποκρυφτεί το πόσο μακριά έχει ήδη φτάσει η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.
«Πολύ πραγματικές απειλές»
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γερμανία. Όταν οι αρχές ανακάλυψαν ένα τρίτο drone μαζί με εκρηκτικά που πιστεύεται ότι συνδέονταν με σχεδιαζόμενο χτύπημα σε αεροδρόμιο, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι η χώρα του αντιμετωπίζει «πολύ πραγματικές απειλές» εν μέσω «αυξημένης δραστηριότητας από υβριδικούς επιτιθέμενους».
Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε ανάρτησή της στο X στις 20 Αυγούστου, μετά το περιστατικό στη Μαύρη Θάλασσα, έκανε λόγο για «μια κλιμακούμενη εκστρατεία απειλών» και «υβριδικό πόλεμο».
Εν μέσω μιας συνεχώς αυξανόμενης λίστας παρόμοιων περιστατικών, τα οποία ορισμένες υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι μπορεί να αποτελούν προπαρασκευή για ένα άμεσο ρωσικό χτύπημα κατά κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, ταξίδεψε αυτή την εβδομάδα στη Μόσχα για να προειδοποιήσει το Κρεμλίνο ενάντια σε οποιοδήποτε πλήγμα κατά συμμάχων.
Προσωπική ασφάλεια για τους CEO της αμυντικής βιομηχανίας
«Βρισκόμαστε όντως σε έναν υβριδικό πόλεμο, ο οποίος όμως δεν είναι πλέον και τόσο… “υβριδικός”», δήλωσε στο Politico ο Καμίλ Γκραν, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και νυν επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αεροδιαστημικής, Ασφάλειας και Αμυντικών Βιομηχανιών (ASD).
«Οι διευθύνοντες σύμβουλοι των εταιρειών του κλάδου μας έχουν αυξήσει όλοι την προσωπική τους ασφάλεια τους τελευταίους μήνες», πρόσθεσε ο Γκραν, αναφερόμενος στις απειλές κατά του επικεφαλής της σουηδικής Saab και στο σχέδιο δολοφονίας κατά του διευθύνοντος συμβούλου του γερμανικού κολοσσού Rheinmetall.
Ωστόσο, οι ηγέτες και οι αξιωματούχοι της ΕΕ θέλουν να αποφύγουν οποιαδήποτε υπόνοια ότι η Ρωσία βρίσκεται στα πρόθυρα ενός άμεσου στρατιωτικού χτυπήματος.
«Μπορούμε να πούμε πολύ καθαρά ότι οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες δεν βλέπουν κανέναν κίνδυνο άμεσης επίθεσης σε ευρωπαϊκές χώρες», δήλωσε στο Politico ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ, διατηρώντας την ανωνυμία του.
Γιατί η Ευρώπη επιμένει στον όρο «υβριδικός»
Όπως εξηγεί το δημοσίευμα του Politico, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταφεύγουν συχνά στους όρους «υβριδική απειλή» ή «υβριδικός πόλεμος», η πατρότητα των οποίων αποδίδεται ευρέως σε μια μελέτη του 2007 από τον πρώην αναλυτή του Πενταγώνου, Φρανκ Χόφμαν.
Σύμφωνα με τον ορισμό που παρείχε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Politico, ο όρος είναι ευρύς και περιλαμβάνει «το μείγμα καταναγκαστικής και υπονομευτικής δραστηριότητας, συμβατικών και μη συμβατικών μεθόδων (δηλαδή διπλωματικών, στρατιωτικών, οικονομικών, τεχνολογικών), οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν συντονισμένα από κρατικούς ή μη κρατικούς δρώντες για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων, παραμένοντας κάτω από το όριο του επίσημα κηρυγμένου πολέμου».
Ευρωπαίος αξιωματούχος εξήγησε στο Politico ότι αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν ενέργειες που δεν φτάνουν στο σημείο της άμεσης επίθεσης σε ευρωπαϊκούς στρατιωτικούς ή πολιτικούς στόχους.
Αυτό επιτρέπει στην ΕΕ να αποφύγει την κήρυξη κατάστασης πολέμου, η οποία θα απαιτούσε στρατιωτική απάντηση από την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, δίνει την εντύπωση μιας «συνήθους δραστηριότητας» (business-as-usual), δεδομένης της συχνότητας τέτοιων χαμηλής έντασης επιθέσεων από τα μέσα της δεκαετίας του 2000.
Ένας επιπλέον λόγος είναι ο οικονομικός. Τυχόν παραδοχή ότι οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία θα είχε τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις, προκαλώντας φυγή επενδυτών και κατακόρυφη αύξηση στο κόστος των ασφαλίστρων.
Η στάση του ΝΑΤΟ και η σκληρή πραγματικότητα
Για τον Τζέιμς Απατουράι, αναπληρωτή βοηθό γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ για θέματα Καινοτομίας, Υβριδικών Απειλών και Κυβερνοχώρου, ο όρος παραμένει κατάλληλος για να περιγράψει τις ενέργειες της Ρωσίας – όπως οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου ΝΑΤΟ και ΕΕ από drones και αεροσκάφη.
«Τείνουμε να χρησιμοποιούμε τον όρο “υβριδικές ενέργειες” επειδή έχουμε προχωρήσει πολύ πέρα από τις απλές απειλές, όπως φαίνεται από το εύρος των κυβερνοεπιθέσεων, των δολιοφθορών και των εισβολών drones», δήλωσε στο Politico.
«Απαντούμε σε αυτές τις εχθρικές πράξεις, για παράδειγμα όταν οι σύμμαχοι συντόνισαν την απέλαση Ρώσων “διπλωματών” ή όταν αναπτύξαμε στρατιωτικά μέσα στη Βαλτική Θάλασσα για να αποτρέψουμε ζημιές σε υποθαλάσσιες υποδομές», εξήγησε.
Ωστόσο, οι επικριτές αυτής της προσέγγισης υποστηρίζουν ότι η υπερχρήση της έννοιας του «υβριδικού πολέμου» για την περιγραφή δολοφονιών και εισβολών drones κινδυνεύει να καλλιεργήσει στο κοινό εφησυχασμό.
«Θα έπρεπε απλώς να μιλάμε για σύγκρουση», υποστήριξε ο Πάβελ Βιετσίνσκι, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας αμυντικής τεχνολογίας DataWalk.
«Τον περασμένο Δεκέμβριο [η Ρωσία] σχεδόν παρέλυσε ολόκληρο το ενεργειακό δίκτυο της χώρας μας. Απείχαμε ελάχιστα λεπτά από το να μείνουμε χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Προσπαθούν να ανατινάξουν σιδηροδρομικές γραμμές —και το πέτυχαν τουλάχιστον σε μία περίπτωση. Στέλνουν πακέτα παγιδευμένα με εκρηκτικά. Υπάρχει ένας τεράστιος όγκος κυβερνοεπιθέσεων: η Πολωνία είναι η χώρα που δέχεται τις περισσότερες κυβερνοεπιθέσεις στην Ευρώπη».
«Πώς μπορείς να λες ότι δεν βρίσκεσαι σε σύγκρουση όταν ένα ξένο κράτος δολοφονεί πολίτες και ανατινάζει τις σιδηροδρομικές σου γραμμές;», πρόσθεσε ο Βιετσίνσκι, αναφερόμενος στη δολοφονία του Σεμιόν Σκρεπέτσκι, ενός καλλιτέχνη και έντονου επικριτή του Βλαντίμιρ Πούτιν, τον περασμένο Ιούνιο.
Το σύνδρομο του «βραστού βατράχου»
Σύμφωνα με την ανάλυση του Politico, η κλιμάκωση αυτών των επιθέσεων αντικατοπτρίζει, κατά τον Καμίλ Γκραν, τη σταδιακή αύξηση της δυτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία μετά την εισβολή του 2022: «Ξεκινήσαμε στέλνοντας κράνη και υπνόσακους και καταλήξαμε με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς».
«Πρόκειται για τη μέθοδο του “βραστού βατράχου”», κατέληξε ο Γκραν, περιγράφοντας την αδυναμία αντίδρασης σε μια επικίνδυνη κατάσταση που επιδεινώνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.
«Αυτό που μας προκαλεί σοκ σήμερα, γίνεται το νέο κανονικό αύριο, και ούτω καθεξής, μέχρι να βρεθείς ξαφνικά σε μια πολύ πιο έντονη και επικίνδυνη σύγκρουση… Δοκιμάζουν τα όριά μας».
