Πώς μπορεί ένα ολόκληρο δισεκατομμύριο χρόνια γεωλογικής ιστορίας να εξαφανιστεί χωρίς να αφήσει ίχνη; Το Grand Canyon, ένα από τα πιο εντυπωσιακά θαύματα της φύσης, κρύβει ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του πλανήτη μας.
Μια νέα, ανατρεπτική επιστημονική θεωρία έρχεται τώρα να ρίξει φως σε αυτό το «χαμένο» χρονικό διάστημα, αποκαλύπτοντας την ύπαρξη ενός αρχαίου γεωλογικού γίγαντα.
Επιστήμονες ανακάλυψαν στοιχεία που δείχνουν ότι ένας κολοσσιαίος γκρεμός, ο οποίος εκτεινόταν σε μήκος χιλιάδων χιλιομέτρων κατά μήκος της αρχαίας Βόρειας Αμερικής, ενδέχεται να εξέθεσε την «καρδιά» του Grand Canyon σχεδόν ένα δισεκατομμύριο χρόνια προτού αυτό λαξευτεί από τον ποταμό Κολοράντο.
Η μελέτη, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον στο Ηνωμένο Βασίλειο, υποστηρίζει ότι μια τεράστια «μεγάλη απότομη πλαγιά» από απόκρημνους βράχους σχηματίστηκε όταν η υπερήπειρος Ροδινία διασπάστηκε πριν από 800 εκατομμύρια χρόνια.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτοί οι γκρεμοί, ύψους 1 χιλιομέτρου, εκτείνονταν κατά μήκος του μεγαλύτερου μέρους της δυτικής Βόρειας Αμερικής, προκαλώντας τη διάβρωση τεράστιων όγκων πετρωμάτων και εκθέτοντας ένα αρχαίο κρυσταλλικό υπόβαθρο, το οποίο είναι σήμερα ορατό στο Grand Canyon, στη νότια Αριζόνα.
Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης Thomas Gernon, καθηγητής Γεωεπιστήμης στο Σαουθάμπτον, δήλωσε ότι το Grand Canyon διαθέτει ένα γεωλογικό αρχείο που εκτείνεται σε βάθος 2 δισεκατομμυρίων ετών, ωστόσο περισσότερο από το μισό αρχείο των πετρωμάτων του φαίνεται να λείπει.
Ο ίδιος πρόσθεσε: «Η εργασία μας υποδηλώνει ότι τα πετρώματα του υποβάθρου του Canyon ήρθαν σταδιακά στην επιφάνεια ως τμήμα ενός τεράστιου γκρεμού, το οποίο αναπτύχθηκε κατά τη διάσπαση μιας αρχαίας υπερηπείρου».
«Τα ευρήματα ρίχνουν επίσης φως στον σχηματισμό της “Μεγάλης Ασυμφωνίας” (Great Unconformity), ενός μυστηριώδους κενού στο αρχείο των πετρωμάτων που ξεπερνά το ένα δισεκατομμύριο χρόνια».
Μια γραμμή από γκρεμούς διασχίζει μια ήπειρο
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Geology, περιλαμβάνει ειδικούς από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, το Κέντρο Γεωεπιστημών GFZ Helmholtz και το Πανεπιστήμιο του Πότσδαμ στη Γερμανία, καθώς και το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις Urbana-Champaign στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, o αρχαίος αυτός γιγάντιος κρημνός εκτεινόταν σε περιοχές που σήμερα αποτελούν την Αριζόνα, τη Γιούτα, το Άινταχο, το Ουαϊόμινγκ, το Κολοράντο, το Τέξας, την Οκλαχόμα, το Άρκανσο, το Μιζούρι και το Ιλινόις. Σε αυτές ακριβώς τις περιοχές, η έντονη διάβρωση εξέθεσε τελικά μερικά από τα παλαιότερα πετρώματα της Βόρειας Αμερικής, με πιο διάσημα εκείνα στο Grand Canyon, δήλωσε ο Gernon.
Οι ερευνητές συνδύασαν αναπαραστάσεις των τεκτονικών πλακών με δεδομένα για την εξέλιξη του αναγλύφου, προκειμένου να ανασυνθέσουν τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η δυτική Βόρεια Αμερική καθώς η Ροδινία διασπάστηκε.
Η αναπαράσταση έδειξε ότι το Grand Canyon κατείχε την ίδια θέση σε σχέση με το αρχαίο ηπειρωτικό περιθώριο, όπως πολλά από τα σημερινούς κρημνούς στη Νότια Αφρική και τη Βραζιλία.
Καθώς ο γκρεμός υποχωρούσε αργά προς το εσωτερικό της ηπείρου σε διάστημα δεκάδων εκατομμυρίων ετών, υπολογίζεται ότι αφαίρεσε έως και 8 χιλιόμετρα πετρώματος σε ορισμένα σημεία.
Τα ευρήματα αυτά συμφωνούν με τις αποδείξεις ότι η περιοχή βίωσε μια εξαιρετικά έντονη διάβρωση πετρωμάτων πάχους περίπου 5 έως 10 χιλιομέτρων, πολύ πριν σχηματιστεί το σύγχρονο φαράγγι.
Στοιχεία για ένα χαμένο γεωλογικό αρχείο
«Αυτό το μακρόβιο τεκτονικό τοπίο προσφέρει το κομμάτι του παζλ που έλειπε για να κατανοήσουμε γιατί η διάβρωση που σχετίζεται με τη Μεγάλη Ασυμφωνία ποικίλλει τόσο δραματικά στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ», δήλωσε ο Gernon.
«Η εργασία μας υποδηλώνει ότι η τεκτονική ανύψωση που σχετίζεται με τη δημιουργία τεκτονικών τάφρων και τη διάσπαση των ηπείρων δημιούργησε τόσο απότομες πλαγιές όσο και μεγάλα υψόμετρα, διαμορφώνοντας το ορεινό ανάγλυφο το οποίο οι ποταμοί και οι παγετώνες μπορούσαν εύκολα να διαβρώσουν».
Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης ότι ο αρχαίος αυτός κρημνός ενδέχεται να επηρέασε πολύ περισσότερα στοιχεία πέρα από το ίδιο το Grand Canyon.
Δημιουργώντας ένα μακρόβιο ορεινό στεφάνι γύρω από τη δυτική Λαυρεντία —τον αρχαίο πυρήνα της Βόρειας Αμερικής— ενδέχεται να καθόρισε την πορεία των ποταμών, τα σημεία συσσώρευσης των ιζημάτων, καθώς και το πότε οι ανερχόμενες θάλασσες πλημμύρισαν την ήπειρο πριν από τη λεγόμενη «Κάμβρια έκρηξη», την περίοδο δηλαδή που η σύνθετη ζωή διαφοροποιήθηκε με ραγδαίους ρυθμούς.
Ο Gernon πρόσθεσε: «Οι σημερινές απότομες πλαγιές στην Αφρική, τη Βραζιλία, την Ινδία και την Ανταρκτική προσφέρουν ένα “παράθυρο” στις δυνάμεις που διαμορφώνουν τις ηπείρους σε βάθος εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών».
«Συγκρίνοντας την αρχαία ιστορία του Grand Canyon με ενεργά τοπία, όπως ο μεγάλος κρημνός της Νότιας Αφρικής, είμαστε σε θέση να δούμε το πιο εμβληματικό γεωλογικό ορόσημο της Βόρειας Αμερικής υπό ένα εντελώς νέο πρίσμα».
«Τα ευρήματά μας θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους γεωλόγους να επανερμηνεύσουν το εσωτερικό άλλων αρχαίων ηπείρων όπου παρουσιάζονται ανάλογα μεγάλα κενά στο αρχείο των πετρωμάτων, προσφέροντας μια καλύτερη κατανόηση του πώς έχουν αλλάξει οι ήπειροι της Γης σε βάθος εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών».
